DE MACHT EN ONMACHT VAN HEDDA GABLER

9 april 20179 april 2017 Resaanne-chris schulting, astrid van eck, guy clemens, ibsen, josé kuijpers, karina smulders, peter blok, reinout bussemaker, theater utrecht, thibaud delpeutEen reactie plaatsen

Repetitiebeelden-Hedda-Gabler-Theater-Utrecht-Fotograaf-Roel-van-Berckelaer5-705x435

Gezien 7 april Koninklijke Schouwburg Den Haag

Hoe leef je groots en meeslepend? Hoe krijgt je leven vorm? Bovendien, hoe krijg je regie over je eigen leven? Thema’s die ik terug zag in Hedda Gabler van Theater Utrecht geregisseerd door Thibaud Delpeut. In de programma-informatie lees ik dat zijn Hedda Gabler gaat over de intense drang een leven te leiden dat de moeite waard is. Wanneer is het de moeite waard en welke stappen neem je om het de moeite waard te laten zijn. Hedda, de generaalsdochter, is opgevoed voor de strijd die het leven is. Haar vader kijkt in haar nieuwe woning over haar schouder mee wat zij van haar leven maakt. Ze gaat wel degelijk de strijd aan, maar met de demonen buiten haarzelf die haar in de weg lijken te staan voor het avontuurlijke leven wat zij voor ogen heeft. Ze zit gevangen in de norm en verwachting die het leven in die tijd van vrouwen heeft. Ze voedt zich aan de levens van anderen als een parasiet om haar levenshonger te stillen. Haar leven en dat van anderen gaat ten onder aan die honger.

Karina Smulders geeft Hedda Gabler een wanhoop en levenslust mee die lijnrecht tegenover elkaar staan. Ze schakelt van ontevreden, paniekerig schaap naar een sprankelende opgeruimde vrouw. Deze schakel is vooral zichtbaar in haar ogen, zodra er iemand het huis inkomt die haar kan voeden. Ze commandeert haar man Jürgen Tesman (Guy Clemens) en uit voortdurend wat ze veranderd wil. Als Brack (Peter Blok), haar minnaar en opportunist, arriveert licht ze geraffineerd op als een vlammetje dat net ontstoken wordt en dartel fladdert in de wind. Een panter die aast op een prooi, langzaam en geruisloos sluipend als haar oude vriendin Thea (Astrid van Eck) haar vertelt haar man te hebben verlaten voor Eilert Lövborg (Reinout Bussemaker), de vroegere minnaar van Hedda. Lövborg heeft zijn roerige bestaan achter zich gelaten en levert een briljant werk af waardoor hij Tesman voorbij streeft. De ietwat sullige academicus bereidt zich voor op zijn leven als professor en kan geen concurrentie gebruiken. Zo geniaal is hij nu ook weer niet, tot groot ongenoegen van Hedda die er alles aan doet om haar man te behoeden voor tegenspoed op zijn carrière pad. Verlangen, manipulatie, verleiding en vernietiging gaan hand in hand in al deze verhoudingen en relaties.

Het toneelbeeld is sober. Het droomhuis van Hedda en Jürgen is tot in de puntjes ingericht tijdens de huwelijksreis. Desondanks is Hedda met alles ontevreden. Het enige wat zij meeneemt uit haar oude leven zijn twee duelleerpistolen en het portret van haar vader. Symbolisch voor de strijd en de mannelijke kracht waarmee zij is groot geworden. De onmacht van Hedda om de mislukking die zij ervaart in haar beelden van het leven wordt haar ondergang. Het leven ontvouwt zich niet zoals zij wenste. Ze vat wel de moed om de regie in eigen hand te nemen, maar de destructie wint. De mensen om haar heen leven door en voeden zich met dat wat het leven geeft en bieden moedig en menselijk tegenslagen het hoofd. Wat een voorstelling! Delpeut is er weer in geslaagd een menselijk portret te schetsen en met compassie te laten zien hoe een tijdsgeest, een persoonlijkheid en omstandigheden hartverscheurend op een leven inwerken.

http://www.theaterutrecht.nl/voorstellingen/hedda-gabler

237 REDENEN OM DOOR TE GAAN

26 februari 201727 februari 2017 ResaGeert Lageveen, Leopold Witte, michiel de regt, orkater, theater bellevueEen reactie plaatsen

237redenenomdoortegaan-lageveenwitte-01-691x463

gezien 24 februari, theater Bellevue

Een intiem, confronterend, ontnuchterend en bovendien zeer geestig portret van twee mannen die ofwel de dood omarmen als deel van het leven of deze juist willen bezweren door allerlei doelen te stellen. De dood heeft voor ieder een andere rol gehad in het leven die tekenend is voor hoe ze er nu mee omgaan.

Leopold Witte die op vrije middagen op een hoogtepunt vier begrafenissen afwerkt, van vreemden welteverstaan. Geert Lageveen die op alle mogelijke manieren het leven viert en juist begrafenissen uit de weg gaat. Witte lijkt in eerste instantie de zwartkijker, die vindt dat ze op hun retour zijn en in hun laatste fase verkeren. Lageveen is de opgewekte, die niet eerder in een betere fase zat. De leidraad is een gesprek na hun vorige voorstelling, 237 redenen voor seks, waar Witte de dood als onderwerp voor het vervolg opwerpt, ‘na de seks, de dood.’ Zoals verwacht sputtert Lageveen tegen en wat volgt is een zelfonderzoek. De voorstelling heeft in wezen niets en tegelijkertijd alles met dood te maken. Ze spelen ermee, schuren ertegen aan en vragen zich af wat het betekent. Voor mij hebben ze het juist over het leven, halen ze er beide uit wat ze eruit kunnen halen, ieder op hun unieke wijze. De muziek uit de jaren ‘60, ‘70 en ‘80 beweegt mee en zij versterken de lading door hun spel. Witte is onnoemlijk geestig als hij zijn oude vader speelt in het ziekenhuis, of als hij samen met Lageveen na een begrafenis in de aula staat en een bitterballetje wegwerkt. Het natuurlijke contrast tussen de twee mannen is tot in de puntjes uitgewerkt en confronteert met de route die eindig is. Het alternatief wat personage Theo biedt is letterlijk en figuurlijk uitzichtloos, dus had Lageveen hem toch moeten laten liggen zoals Witte zou doen?

De twee acteurs ontvangen het publiek zelf bij de zaaldeur en Witte gaat na aanvang kort de interactie met het publiek aan. Dit zorgt voor een intieme sfeer waarop het universele van de dood en het leven rusten kan. De twee sterke acteurs behouden hun eigenheid in het omgaan met het onvermijdelijke. De voorstelling swingt van begin tot eind en dat komt maar voor een klein gedeelte door de muziek. Lageveen en Witte zijn prachtig op elkaar ingespeeld en creëren hun eigen unieke melodie.

http://www.theaterbellevue.nl/voorstellingen/237-redenen-om-door-te-gaan/dinsdag-28-maart/20_30_00/

ALLES IS VERRUKKELIJK AAN EMILIA GALOTTI

29 januari 2017 Resadiewertje dir, hannah van lunteren, harm duco schut, Jip van den Dool, keja klaasje kwestro, maren e. bjorseth, sieger sloot, toneelgroep Amsterdam, toneelschuur haarlem, toneelschuur producties, vanja rukavinaEen reactie plaatsen

emilia_galotti6_credit_sanne_peper

Gezien 27 januari, Toneelschuur Haarlem

De doordringbare wanden nodigen uit om in spanning af te wachten wat gaat komen en prikkelen tegelijkertijd om erachter te gluren. Soms krijgen we een inkijkje, als in een etalage die extra uitgelicht wordt, zodra de prins op zijn enigszins verwende toon spreekt over mensen die hem bezighouden. Graaf Appiani bijvoorbeeld die op het punt staat te trouwen met Emilia Galotti. De prins kan het niet geloven. Hij is te laat. Hij had eerder actie moeten ondernemen. Hij houdt namelijk al tijden van haar, zij is het die hij voor perfect houdt. Markies Marinelli voorziet de prins van advies om Emilia alsnog voor zich te kunnen winnen. Dat de prins zijn zin krijgt mag duidelijk zijn. Dat krijgt hij namelijk altijd.

Emilia Galotti is een ode aan de zelfbeschikking. ‘Ik moet nog zien wie me vasthoudt, wie me dwingt-wie de mens is die een mens kan dwingen.’ Als in een snoepwinkel kiest de prins wie hij het liefst wil en wie hem niet meer smaakt. Gravin Orsina wordt afgedankt, Emilia is de volgende prooi, tot afschuw van haar vader. De moeder van Emilia speelt daarin een dubbel spel. Het lijkt alsof zij de aandacht van de prins voor haar Emilia toejuicht, wat op weerstand stuit van haar man, de rechtschapen Odoardo Galotti. Om die reden houdt ze dat verborgen voor hem, hoewel ze de manier waarop de prins Emilia voor zich wil winnen verafschuwt, maar haar dochter toch weer alleen laat in het lustslot. Een geestig hysterische, tegenstrijdige karakterschets van een moeder die uiteindelijk het beste voor haar kind wil, door Hannah van Lunteren, prachtig tegen gekleurd door Sieger Sloot. De prins, door Jip van den Dool, is een jongetje, een man en een aristocraat die deze zijnsvormen niet goed kan verenigen in een persoon. Hij laat zich meeslepen door Marinelli in een complot en denkt dat zijn status voldoende is Emilia voor zich te winnen. De prins heeft totaal geen realiteitszin, opgejaagd en verblind door de onschuld van Emilia. Die schakeringen laat van den Dool gedetailleerd in zijn fysiek en mimiek zien. Marinelli is de strateeg, hij zet het plan uit om de prins te behagen. Vanja Rukavina speelt deze Marinelli uiterst geslepen en zeer alert. Ten koste van de zachtaardige graaf Appiani, door Harm Duco Schut. Gravin Orsina voortreffelijk geestig gespeeld door Keja Klaasje Kwestro laat met haar spot de tragiek van de prins en de gehele voorstelling zien. Zij is onze spiegel.

De toneelklassieker Emilia Galotti, geschreven in 1772 door Gotthold Ephraim Lessing is duizelingwekkend actueel door het grote thema zelfbeschikking. De onschuld heeft te lijden onder macht en corruptie. De regie van Maren E. Bjorseth met al zijn verwijzingen naar oude tijden laat het heden regeren. Het frisse, zoetige toneelbeeld draait me een rad voor ogen. In die ogenschijnlijke openheid en lichtheid is veel verborgen wat fasegewijs onthuld wordt. Het wit op de gezichten van de acteurs geeft me de indruk van marionetten die niet meer zelf kunnen nadenken, gehinderd door opgelegde denkbeelden. De onschuld van Emilia wordt bewaakt en misbruikt en zij zelf is onbewust van haar invloed op anderen. Toch blijkt dat ze meer is dan alleen wat anderen van haar maken en is ze uitgegroeid tot een zelfbewuste jonge vrouw die exact voelt wat goed en kwaad is. Diewertje Dir is meeslepend onschuldig en verleidelijk in de titelrol. Zoals de prins kiest waar hij op dat moment zin in heeft, zo wil ik alleen maar meer van alles. In deze snoepwinkel van Emilia Galotti is alles verrukkelijk. Het spannende decor, de bewerking van de tekst, en vooral het grootse spel van deze jonge cast.

https://tga.nl/voorstellingen/emilia-galotti/speellijst

https://tga.nl/voorstellingen/emilia-galotti?gclid=CNf1ss6t59ECFW0R0wodA-kDUg

SNEEUW VAN NTGENT IS EEN MAGISTRAAL UITGESPEELDE ZOEKTOCHT

15 januari 201716 januari 2017 Resacelil toksöz, dilan yurdakul, els dottermans, frank focketyn, luc perceval, melih gencboyaci, melike tarhan, NTGent, pierre bokma, sneeuw, stadsschouwburg amsterdamEen reactie plaatsen

img11454_46

Gezien, 13 januari Stadsschouwburg Amsterdam

We zien een schrijver Orhan, die de gangen na gaat van zijn vriend Ka om erachter te komen wat er precies in zijn laatste dagen is gebeurd. Hij zegt een biografie over zijn vriend te willen schrijven. Hij is tevens op zoek naar de liefde, de liefde die zijn vriend Ka had. Hij komt terecht in een zeer complexe wirwar van politieke, religieuze en persoonlijke belangen in het dorpje Kars in Turkije. Luc Perceval bewerkt en regisseert Sneeuw naar de gelijknamige roman, geschreven door Orhan Pamuk. De ongrijpbaarheid en ondoordringbaarheid van de verstrengelde belangen maakt deze voorstelling tot een virtuoos meesterwerk met zoveel lagen dat de kern onzichtbaar blijft. Als kijker zit ik achterover in mijn stoel gedrukt met de hersenen op overdrive de vragen te verwerken die de voorstelling oproept.

De vriend van Ka, gespeeld door Pierre Bokma, gaat op zoek naar momenten in het leven van Ka die aanleiding zouden kunnen zijn voor zijn onfortuinlijke dood. Bokma rijgt de tijd aaneen door de vertellende vorm, in de verstilling van zijn spel tovert hij het personage Ka tevoorschijn en bevinden we ons in het verleden van Ka. Het vertellende karakter verdwijnt niet, maar blijft in de vorm van innerlijke dialogen bestaan. We zien, voelen en ruiken wie Ka is en hoe hij zich tussen de verschillende belangen beweegt. Ka doet onderzoek naar de golf van zelfdodingen onder jonge moslimvrouwen in de stad Kars. Tevens hoopt hij Ipek te vinden, een oude liefde uit zijn jeugdjaren, gespeeld door Els Dottermans. Bokma speelt Ka naïef en vertrouwenswaardig waardoor hij me het gevoel geeft verschillende belangen te kunnen verbinden. Hij zit in het complot voor een politieke coup, tijdens een theatervoorstelling, waar de zus van Ipek bij betrokken is. Hij heeft contact met Indigo, een gezochte islamitisch terrorist en een sjeik Saadettin waar hij uitspreekt tussen de Westerse en Oosterse cultuur gevangen te zitten. Hij nodigt Ipek uit mee te gaan naar zijn thuis, in Frankfurt.

De enscenering met zijn verschillende kleuren doet me denken aan de divers gekleurde stemmen van mensen waarbij nuancering ver te zoeken is. Misschien is het Ka die de nuancering brengt. Er wordt verwezen naar de lokale verkiezingen die op dat moment in het dorp gehouden worden. Maar het zijn niet alleen de politieke kleuren, ook de persoonlijke stem waaruit liefde blijkt of verlangen. De kleuren steken af door de sneeuw die voortdurend valt (niet letterlijk). De zwarte hond die een keer genoemd wordt vertegenwoordigd de schaduw. Door de felheid van de kleuren is die schaduw meer aanwezig. We moeten ons geen rad voor ogen laten draaien. Achter de lappen gebeurt steeds weer iets anders wat aan het oog onttrokken wordt en waar Ka ook geen grip op krijgt.

Het wit van de sneeuw en het wit van de sluier geeft de onschuld weer die verloren gaat doordat collectief religieuze of politieke bewegingen strijden om voorrang. Het individu kan zijn innerlijke strijd tussen eigen rede, denkbeelden en gevoel amper voeren. De Oosterse en Westerse waarden die onverenigbaar lijken en waartussen Ka gevangen zit, waarbinnen hij oprecht op zoek gaat naar zijn vorm. Bokma en Dottermans doen dit op een ontroerende, invoelbare manier. Alle andere acteurs tillen hen op door het belang wat zij vertegenwoordigen op een krachtige manier te behartigen. De zangeres Melike Tarhan geeft de voorstelling een extra paar vleugels.

https://www.ntgent.be/nl/productie/sneeuw

DE ABSOLUTE LIEFDE ALS BEPROEVING IN LA MUSICA 2 DOOR THEATER UTRECHT

6 januari 2017 Resaariane schluter, marguerite duras, peter blok, rosa ensemble, theater utrecht, thibaud delpeut, toneelschuur haarlem, wilbert bulsinkEen reactie plaatsen

la-musica-2-marguerite-duras_17

Gezien 5 januari Toneelschuur Haarlem

Een man en een vrouw, Michel en Anne-Marie, zijn al jaren uit elkaar en vandaag wordt definitief de scheiding uitgesproken. Ze ontmoeten elkaar in de lobby van het hotel waar ze vroeger een aantal maanden hebben gewoond. Peter Blok en Ariane Schluter spelen deze geliefden, want dat zijn ze nog steeds, hartstochtelijk intens alsof ze nog maar heel kort uit elkaar zijn om dan weer in een kilte terecht te komen die inzicht geeft in de hel die hun huwelijk was. ‘Definitiever dan deze breuk is niets ooit geweest.’ ‘Definitiever dan de dood?’ vraagt Michel. De angst dat deze vrouw definitief uit zijn leven zal zijn is onverdraaglijk, maar de scheiding is onvermijdelijk, nodig om elkaar echt te kunnen zien.

Regisseur Thibaud Delpeut brengt deze tekst van Marguerite Duras samen met de doortastende muziek van componist Wilbert Bulsink en het Rosa Ensemble. De eerste samenwerking in Crave staat me nog helder voor de geest. Nu proef ik weer de kracht van twee losse entiteiten, muziek en tekst, die eenzelfde verhaal ten gehore brengen. Ze vullen elkaar daarin niet alleen aan, ze voegen toe, tillen elkaar op en verhevigen elkaars stilte. De absolute liefde in al zijn helderheid is tegelijkertijd verwarrend, verblindend en destructief tot er niets meer overblijft. De enige uitweg is elkaar loslaten, maar wat blijft er dan over van het individu? De begeerte, het verlangen en de hunkering naar die ander om weer heel te worden. Dat is wat ik voel en zie in die hotellobby ergens in een hotel in Frankrijk. Blok en Schluter trekken me direct die relatie in en het Rosa Ensemble laat me voelen hoe snijdend de pijn nog is. Juist daardoor wordt de grootsheid van hun liefde zichtbaar en wil ik dat ze nooit meer uit elkaar gaan. Tegelijkertijd weet ik dat dat het enige is wat moet gebeuren.

De regies van Delpeut zijn voor mij aanraakbaar en dichtbij en tegelijkertijd werken ze vervreemdend. Ze brengen me van mijn stuk. Delpeut laat zien wat we niet willen zien en waar we omheen draaien, en juist dat waar we niet omheen kunnen. Wie zijn we? Wie willen we zijn? Aan welke verwachtingen voldoe je tegen wil en dank? Zo komen er een legio vragen in me op. In de voorstelling La Musica 2 zie je twee acteurs die weinig hoeven te doen om te verleiden. Blok en Schluter zijn intense spelers zonder dat het er zo uitziet en beiden hebben een ontnuchterende humor die direct verbindt waardoor het weer moeilijker wordt om los te laten.

http://www.theaterutrecht.nl/voorstellingen/la-musica

BLOWN AWAY DOOR DE MEIDEN (EN HUN MEVROUW)

19 december 201625 november 2017 Resachris nietvelt, de meiden, jean genet, katie mitchell, marieke heebink, stadsschouwburg amsterdam, thomas cammaertEen reactie plaatsen

10578_x

Gezien 16 december Stadsschouwburg Amsterdam

Verbluft zat ik in mijn stoel gedrukt en na drie maal applaus halen door de acteurs realiseerde ik me dat ik niet was gaan staan. Bij deze nog een staande ovatie voor Thomas Cammaert, Chris Nietvelt en Marieke Heebink die respectievelijk mevrouw en de meiden Solange en Claire spelen.

De voorstelling De Meiden, geschreven door Jean Genet in 1947 is geregisseerd door de eigenzinnige Katie Mitchell die in 2015 festival Brandstichter in de Stadsschouwburg domineerde met zes van haar producties. Mitchell richt haar aandacht consequent op de vrouwelijke ervaring en perceptie. Enerzijds kan haar werk worden omschreven als conceptueel en anderzijds door een ver doorgevoerd naturalisme gebaseerd op de methode van Stanislavski. Het laatste was direct te herkennen door het realistisch decor en de zeer gedetailleerde handelingen die de meiden uitvoeren om zich te transformeren om hun rollenspel uit te voeren. Het conceptuele blijkt na verloop van tijd als het niet alleen gaat over Claire en Solange, maar over alle ongelijkwaardige betrekkingen waarbij uitbuiting en onderwerping een grote rol spelen en wat in verschillende vormen dagelijks in onze maatschappij plaatsvindt.

De kracht van het stuk is het hyperrealisme van de acteurs en de vormgeving waardoor de extreme verhoudingen binnen de relaties uitvergroot worden. Het psychologische spel wat tussen de zussen speelt is, mijns inziens, niet alleen ingegeven door de machtsverhouding die ze uitleven ten opzichte van mevrouw (Cammaert), maar ook die tussen hen twee speelt. Solange (Nietvelt) slaat zich er al redderend doorheen, houdt haar emoties voor zich maar laat de angst regeren. Claire (Heebink) daarentegen is feller, ondernemender en heeft minder te verliezen. Dat ze minder te verliezen heeft wordt mede bepaald door haar ziekte, ze heeft tuberculose. Beiden willen ze de regie over hun leven (terug) en vinden die in het rollenspel wat ze spelen om de onderdrukking en vernedering het hoofd te bieden. Tijdens de transformatie is de verstikking en dreiging voelbaar. De voortdurende soundscape draagt daar doeltreffend aan bij. Heebink wordt mevrouw en Nietvelt kleedt zich als Claire consciëntieus doorgevoerd in elk aspect. Ze hebben een vaste volgorde in hun rollenspel die ze scènematig uitspelen. Muziek, licht en attributen worden stelselmatig herhalend ingezet om hun scènes kracht bij te zetten. Het doel is vermoorden van mevrouw, en zo snel mogelijk. Mevrouw mag er niet achter komen dat Claire correspondentie onderschept heeft tussen haarzelf en haar minnaar die Claire informatie gaf over de criminele activiteiten van de minnaar. Ze heeft de politie een brief gestuurd in het handschrift van mevrouw waardoor hij nu vast zit.

Als mevrouw thuiskomt, zijn de meiden hun onderdanige zelf en geven ze hun plan vorm door thee te schenken met pillen erin. Hoe dit vervolgens uitpakt zou ik gaan bekijken en ervaren, omdat het de ultieme vorm van zelfbeschikking laat zien die om compassie schreeuwt als je het mee beleeft.

Cammaert geeft mevrouw een extra dimensie door verweving van het genderthema met de andere thema’s in het stuk die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. In onze door mannen gedomineerde maatschappij is onderdrukking en onderwerping van vrouwen door diezelfde mannen een (nog steeds) heftig punt in diverse debatten. De acceptatie van transgenders, travestieten, drag queens enzovoort staat ook nog in de kinderschoenen. Het verhaal achter dit personage is een andere laag die de voorstelling meer diepte geeft. Waarom kleedt mevrouw zich zo, waarom zijn al deze lagen nodig om zich te kunnen presenteren en verhouden tot de buitenwereld. Het is buitengewoon intiem dat Solange en Claire hier getuige van zijn en tegelijkertijd betekenen de meiden niets. Maar waar komen de Poolse Solange en Claire vandaan en waarom kunnen zij niet anders dan zich laten vernederen door mevrouw? Zij leven in tegenstelling tot mevrouw geïsoleerd en kunnen nergens anders heen.

Genet maakte zich hard voor en schreef over mensen aan de rand van de samenleving. Mitchell geeft door deze regie de mensen zonder stem een stem door de stoet die langs trekt aan het eind en door De Meiden van Genet weer een gezicht te geven via Nietvelt en Heebink die op de toppen van hun kunnen iedere levenszucht, alles wat hen staande houdt, een plek geven en tonen aan elkaar (en ons).

Oklaski (applaus in het Pools).

https://tga.nl/voorstellingen/de-meiden/speellijst

VENUS VERLANGT NAAR RUIMTE

13 december 201613 december 2016 ResaDeLaMar, georgina verbaan, jeroen spitzenberger, johan van doesburgEen reactie plaatsen

bp_31480333-1024x683

Gezien 12 december DeLaMar theater

Venus in Fur naar het gelijknamige boek van Leopold von Sacher-Masoch is het uitgangspunt van de voorstelling Venus geregisseerd door Johan van Doesburg. Eerder werd dit stuk bejubeld op Broadway en nu staan Jeroen Spitzenberger en Georgina Verbaan in de voorstelling in het DeLaMar. Spanningsvol en geladen ogen de billboards en posters. Regisseur Thomas gespeeld door Spitzenberger is op zoek naar een hoofdrolspeelster voor zijn nieuwe stuk Venus in Fur, over onderwerping en masochisme. Verbaan, als actrice Vanda, komt te laat op haar auditie. Ze haalt Thomas over om alsnog te mogen auditeren. Ze overdondert hem en als hij besluit zelf de rol van tegenspeler op zich te nemen ontstaat er een machtsspel die zijn eigen fantasie te boven gaat.

De Romeinse godin Venus, godin van de liefde gerelateerd aan de Griekse godin Aphrodite neemt Thomas volledig in beslag in de lichamelijke vorm van Vanda. De actrice die precies weet hoe hem te onderwerpen en tegelijkertijd hem verleidt haar te onderwerpen. Hij lijkt in haar ban vanaf het moment dat zij de zinnen uit zijn script op dominante bedachtzame manier brengt. In tegenstelling tot de rebelse, enigszins puberale houding die ze als Vanda, de actrice, heeft. Naarmate het stuk vordert komen de actrice en het dominante personage steeds dichter bij elkaar en wordt ze steeds mysterieuzer waardoor Thomas zich meer en meer onderwerpt. Thomas verliest zichzelf volkomen. Als de rollen in zijn stuk op een bepaald moment tijdens de auditie worden omgedraaid en hij de dominante meesteres speelt vind ik Spitzenberger op zijn sterkst. Als ultieme meesteres tot wanhopige vrouw in een paar zinnen is hij virtuoos en laat hij vele lagen van het personage en het karakter Thomas zien. Thomas laat zich in die scene als een waanzinnige meeslepen in het spel en is de totale regie kwijt. Vanda, de actrice, neemt daarentegen steeds meer de touwtjes in handen. Bewonderenswaardig is hoe ze beiden de helderheid tussen de verschillende rollen consistent behouden.

Ondanks dat dit hele stuk seks ademt is er op kleine momenten na weinig tot geen spanning voelbaar tussen de twee. Wellicht is het te expliciet gemaakt vanaf het begin. Verbaan is bij binnenkomst al gekleed alsof ze net uit een SM-kelder wandelt. Het lijkt me spannender als zij zich stukje bij beetje onthult. De donder en bliksem die voortduurt en mogelijk de bedoeling heeft de spanning te onderstrepen doet er juist aan af. Verbaan is vanzelfsprekend erg geestig, maar soms te snel waardoor ze spanning geen ruimte geeft. De tekst is prachtig en inhoudelijk sterk, maar met iets minder hadden Spitzenberger en Verbaan meer van de personages in de stilte kunnen ontdekken. Want juist het verlangen naar deze erotische kant van het leven krijgt niet altijd de ruimte. Ik had de beweegredenen en noodzaak van dit machtsspel meer willen zien.

De relatie in de vorm van twee wederhelften wordt niet onderuit gehaald, maar Venus vertelt ons onze verborgen verlangens de ruimte te geven en laat zien dat er veel meer mogelijk is dan dat. Dat hebben Spitzenberger en Verbaan fysiek en verbaal krachtig gedaan. Iets meer kwetsbaarheid en adem is ze gegund om er zelf meer in op te kunnen gaan.

https://delamar.nl/voorstellingen/venus/

SOCIAAL-MAATSCHAPPELIJKE (ON)VRIJHEID IN ZOWEL THE FOUNTAINHEAD ALS DE MEIDEN

1 december 20162 december 2016 Resabart slegers, de meiden, katie mitchell, ramsey nasr, stadsschouwburg amsterdam, the fountainhead, toneelgroep Amsterdam, Wish you were hereEen reactie plaatsen

the-fountainhead-foto-jan-versweyveld

gezien 26 november en 28 november, Stadsschouwburg Amsterdam

Eindelijk, eindelijk zag ik afgelopen zaterdag The Fountainhead van Toneelgroep Amsterdam en het was alles wat ik verwachtte. In juni 2014 ging deze voorstelling al in première en sindsdien is hij massaal uitverkocht. Voor de rol van het hoofdpersonage Howard Roark won Ramsey Nasr de Louis d’Ór. Het onconventionele karakter Roark in The Fountainhead belichaamt een maatschappelijke kracht die het individualisme en egocentrisme van de scheppende mens bepleit. Het collectief, de massa en het altruïsme zijn krachten die de schepping en het individu ondermijnen. Het dienen van anderen brengt niets voort.

Wish you were here stond in het teken van sociaal-maatschappelijke onvrijheid, het thema waarover De meiden van Jean Genet gaat. Deze nieuwe voorstelling van Toneelgroep Amsterdam gaat 11 december in première. In De meiden zijn twee Poolse dienstmeiden, die geacht worden niet zichtbaar te zijn, de hoofdpersonen in deze voorstelling, waar ze in hun fantasie een tweede werkelijkheid creëren. De onvrijheid buigen zij om tot een zelf verworven vrijheid waarbij fantasie en werkelijkheid één worden.

Deze twee stukken lijken haaks op elkaar te staan maar handelen, voor mij, in wezen over hetzelfde. In hoeverre kun je trouw zijn aan jezelf en je eigen ideologieën, verlangens, doelen enz. in een maatschappij die complex is en veel van ons vraagt. Soms lijkt er meer vrijheid te ontstaan door je individualiteit op te geven en je aan te sluiten bij een collectief, maar tot welke prijs. En welke prijs betaal je als je tot het uiterste gaat en trouw blijft aan idealen en je eigen schepping. Wat zijn je individuele mogelijkheden? Interessante vragen die opborrelen naar aanleiding van Wish you were here. De gasten spreken over vrijheden vanuit verschillend perspectief zoals bijvoorbeeld vanuit de wereld van een BN’er en haar au-pair uit de Filipijnen. En hoe en waardoor onze economie draaiende wordt gehouden (de voorgrond) en hoeverre het nodig is dat we daarvoor anderen moeten uitbuiten (de achtergrond). Tegelijkertijd blijft onze economie voor een groot deel in beweging door het grote zorgaspect achter de schermen voor elkaar zonder dat daarvoor een cent ontvangen wordt.

The Fountainhead roept herkenning op als het gaat om individualiteit behouden en het alert zijn op manipulaties. Roark denkt niet na over de mensen die iets van hem willen, te manipuleren is hij niet omdat hij in alles zijn verantwoordelijkheid neemt met uiteindelijk desastreuze gevolgen. De manipulator Ellsworth Toohey, een meesterlijke rol van Bart Slegers, trekt ook niet per se aan het langste eind. Dit blijft in het midden. De liefdesgeschiedenis die parallel loopt aan Roark’s professionele ontwikkeling heeft hetzelfde thema: behouden van vrijheid en individualiteit.

De Meiden zijn afhankelijk en doen er alles aan hun vrijheid terug te winnen en doen dat op een zeer fantasierijke, beeldende manier. Zij scheppen hun mogelijke toekomst, volgens Katie Mitchell die tijdens Wish you were here werd geïnterviewd. Zij is regisseur van De Meiden en vertelde dat het naast een politiek verhaal vooral ook een verhaal is over familie en kunst. Ik ben heel benieuwd. De schrijver Jean Genet kwam ook nog bij ons via een oud interview, waarin hij het systeem bevraagd over waarom het betreffende interview op deze manier moet plaatsvinden. Hij houdt zich verantwoordelijk voor zijn irritatie daarover door er aanvankelijk mee ingestemd te hebben. We kwamen in Stanislavski tot de conclusie dat egocentrisme en individualiteit vaak al bij voorbaat een negatieve connotatie hebben terwijl het ook een grote vorm van verantwoordelijkheid met zich meebrengt en niet direct betekent dat je je niet wil verhouden tot de ander. Misschien alleen niet op de manier die verwacht wordt en de norm is.

Ik kijk uit naar De Meiden en ben gelukkig dat ik The Fountainhead heb gezien die nog een hele tijd zal resoneren in mijn hoofd. En Wish you were here zijn avonden die absoluut meerwaarde hebben. Ze geven inzicht en inspireren!

https://tga.nl/voorstellingen/the-fountainhead/speellijst

https://tga.nl/voorstellingen/de-meiden

ORKATER LAAT WEDEROM ZIEN WAAROM ZE NIET GEMIST KAN WORDEN

6 november 2016 Resadirk-peter kolsch, donna donna, lidwien roothaan, lieke rosa altink, martin fondse, morris kliphuis, orkater, peer wittenbols, ria marks, toneelschuur haarlem, yara alinkEen reactie plaatsen

Donna Donna, Orkater | Lidwien Roothaan

Gezien try-out 4 november 2016, Toneelschuur Haarlem

In het ontroerend rauw portret, Donna Donna van Orkater, over rouw met een lichte omlijsting laten Ria Marks, Yara Alink en Lieke Rosa Altink ons de relatie zien tussen drie vrouwen die een man als verbindende factor hebben. Ria Marks speelt Pam, de moeder van Donna, door Yara Alink. Tien jaar geleden zagen zij elkaar voor het laatst toen Donna, na de scheiding, besloot bij haar vader te blijven. In deze voorstelling is deze man fysiek afwezig, maar neemt desondanks veel ruimte in, vooral bij Coco (Lieke Rosa Altink), zijn huidige vrouw. Zij is voortdurend bang dat hij gestoord wordt of zich zorgen gaat maken om wat hij hoort. Hij lijdt enorm onder heimwee naar zijn thuisland Italië en kan er emotioneel niets bij hebben. Maar gespaard blijft niemand in deze intense voorstelling Donna Donna, geregisseerd door Lidwien Roothaan. Soms vervreemdend dan weer beklemmend maar nergens sentimenteel of over the top.

Het decor oogt speels en verwart enigszins door de diverse alledaagse gebruiksvoorwerpen die aan het plafond hangen. De muzikanten Martin Fondse, Morris Kliphuis en Dirk-Peter Kölsch trappen af en zetten direct de toon. De dreiging dringt zich op en Marks en Altink verdiepen met een poëtische dialoog het duister wat ze als een sluier over Alink heen gooien. De telefoon gaat. Niet letterlijk, Alink vertelt ons over het moment dat ze telefoon hoort overgaan en dat de klank van de telefoon het onheil al voorspelt. De tekst, geschreven door Peer Wittenbols is van een fraaie, geestige eenvoud waardoor de schok beeldend wordt gemaakt. Van daaruit ontrolt zich een rouwproces bij Donna, die voor haar naasten niet te hanteren is. Coco roept de hulp in van Pam, die in wezen haar dochter niet kent. Geen van allen lijken ze het rouwproces echt serieus te nemen omdat ze nog zo jong is en hij haar niet trouw was. Zij staat als een huis en weet precies te verwoorden hoe het voor haar is. De virtuoze muzikale compositie maakt haar rouw rauwer of verlicht soms zachtjes de donkere uithoeken. Het spel op de hoorn maakt op mij diepe indruk. Alink klimt en tijgert en hangt in de lamp, niet om te feesten maar om alles eens op te schudden. ‘Alles voelt onecht, ikzelf voel onecht, behalve mijn man, dat die dood is, dat is echt.’

De boog van het verhaal omvat de seizoenen die er vaak overheen moeten om de rouw af te matten. In die boog komen moeder en dochter dichter bij elkaar, worden zaken uitgesproken maar nemen niet de overhand. Door juist daarover weinig uit te spreken is de pijn voelbaar die ze beiden hebben ervaren in het gemis van elkaar. Coco blijft daar buiten. Ze blijft degene die de man en de vader van het gezin heeft afgepakt en wordt verder niet echt serieus genomen. Haar gedrag bevestigt dit ook. Haar motieven blijven onduidelijk, waarom ze niet in staat is om Donna te troosten, waarom ze ooit met haar vader is getrouwd en nu nog steeds bij hem is. Ik voel geen verbinding met de anderen. Marks en Alink geven daarentegen de teksten en handelingen van hun personage een noodzaak waardoor ze mij helemaal inpakken en ik kan ze kan volgen of ze nu cynisch, rechtlijnig of totaal niet empathisch zijn. Ik ben geroerd door Marks die kijkt naar haar dochter als ze samen op de bank zitten. ‘Door jouw geboorte kreeg ik krullen.’

Orkater brengt met deze muzikale voorstelling Donna Donna een verrassend ontroerend en helder poëtisch verhaal over mensen die worstelen met zichzelf en anderen. Doen wat ze denken te moeten doen om het te redden en zich niet altijd realiseren dat ze niet hoeven te berusten in wat hen overkomt. Donna berust niet en blijft niet hangen in de pijn. Ze ziet het onder ogen. De zoveelste prachtig eenvoudige boodschap die Orkater cadeau geeft.

https://www.orkater.nl/voorstelling/donna-donna

foto: Ben van Duin

METAMAN, DÉ BELOFTE VOOR DE TOEKOMST

30 september 2016 Resaanne reitsma, bastiaan vandendriessche, carmen van mulier, emma linssen, goldmund, metaman, minne koole, myrthe huber, orkater, première, sascha bornkamp, thijs maas, toneelschuur haarlem, wilco sterkeEen reactie plaatsen

Metaman, Goldmund/Orkater, spel, concept, tekst en muziek : Wilko Sterke, Thijs Maas, regie : Titus Tiel Groenestege, decor en kostuums : Janne Sterke, spel (stage) : Sascha Bornkamp, Myrthe Huber, Emma Linssen, Carmen van Mulier, Anne Reitsma,Milan Sekeris, Bastiaan Vandendriessche, Minne Koole, assistent decor en kostuums: Nelli Bodt, decoratelier: Emiel Veken, lichtontwerp: Stefan Dijkman, geluidsontwerp: Robert van Delft, productie: Feline Schoonhoven, techniek: Steven Raapis Dingman, Emiel Rietvelt, Bram Anneveldt (stagiair), Douwe Bulten (stagiair)

gezien Première 29 september Toneelschuur Haarlem

Metaman, de nieuwe voorstelling van Goldmund, een coproductie met Orkater, is een oord voor bezinning, geruststelling en reflectie op het menszijn. Een nieuwe kerk met een nieuwe God en andere gebeden dan in ons collectief geheugen opgeslagen zitten, afhankelijk vanuit welke geloofsstroming je bent opgevoed. Maar dat doet er allemaal niet meer toe. We zijn allemaal mens, het is vandaag donderdag, maar waarom heet het eigenlijk donderdag, en we hebben allemaal ouders. Er zijn meer facetten die ons binden dan ons scheiden, maar hoe maken we verbinding en wat is daarin ons houvast. Daar gaan Wilco Sterke en Thijs Maas naar op zoek, want in het theater worden de grote filosofische thema’s onderzocht, net als bij de oude Grieken.

Sterke en Maas leggen ons uit wat het idee van deze voorstelling is en wordt. Ze, en vooral Sterke, missen een houvast in het leven, een richting en een missie hebben ze niet. Hoe mooi zou het zijn een missie in het leven te hebben die houvast biedt. Vroeger hadden we de oude God, de man met de baard die ons geschapen heeft en waar we in gedachten verantwoording aan aflegde. Hij is van zijn spreekwoordelijke sokkel gevallen, daarom een nieuwe sokkel die gedurende de voorstelling in diverse vormen gegoten wordt. Het zaallicht blijft aanvankelijk aan, we worden compleet betrokken bij de zoektocht omdat we namelijk allemaal een houvast missen. De mannen zijn elkaars tegenpool waar Sterke onrustig oogt en vertelt over zijn verlangen naar een houvast, oogt Maas krachtiger en minder ongedurig in zijn gemis. Hij denkt het liefst eerst na over welke richting op te gaan, Sterke begint gewoon ergens.

Ze introduceren een koor, zoals bij de Grieken, die de mening verkondigt van het volk, de buitenstaander of de gedachten verwoordt van de hoofdpersoon. Het koor bestaat uit stagiaires, jonge acteurs van diverse toneelopleidingen. Door Sterke en Maas geestig, een beetje spottend geïntroduceerd, maar deze acteurs van de toekomst laten zich niet omver blazen. Zij verwoorden de gedachten van de hoofdpersonages en zijn vooral het verlengstuk of alter-ego van Sterke en Maas. De teksten van Sterke en Maas zijn meesterlijk en de regie van Titus Tiel Groenestege is vloeiend. Choreografisch is de voorstelling flexibel en bovendien lenig zoals de eerste monoloog dat woord gebruikt in termen van sfeer. Sfeer werkt verbindend en hoe we in die context lenig moeten zijn om de sfeer die heerst recht te doen. En zo volgen er nog prachtige monologen, dialogen en uitingen van gedachten die ontnuchterend zijn en relativerend werken, maar niet echt ergens toe leiden. Milan Sekeris, een van de koorleden, opent de eerste Wereldvergadering en brengt op haast kinderlijke wijze punten naar voren die ons allen raken. We lachen om de onnozele houding van de spreker, maar zijn punten zijn ongemakkelijk. Het is vanzelfsprekend wat hij zegt. Hij speelt het spanningsvol en eerlijk. Ook van de anderen was ik onder de indruk: Minne Koole, Bastiaan Vandendriessche, Anne Reitsma, Carmen van Mulier, Emma Linssen, Myrthe Huber, Sascha Bornkamp. Namen die de toekomst zijn en hebben.

Het geheel is betoverend mooi door de ontroerende zang, krachtige muziek en sterke, geestige tekst. Filosofisch goed doordacht en onderbouwd, met uiteindelijk een heldere conclusie. Metaman is er voor iedereen. Het onderscheid tussen mensen zit niet in de diepte, want in de basis lijken we allemaal op elkaar. Daar zit een missie voor de toekomst.

https://www.orkater.nl/voorstelling/metaman