chris nietvelt

ROMEINSE TRAGEDIES IS MET NIETS TE VERGELIJKEN

Resa, , , , , , , , , , , , Een reactie plaatsen

170821-WEBSITE_SLIDE

Gezien 20 juni tijdens het Holland Festival, Carré Amsterdam

Al 10 jaar spelen de helden van Toneelgroep Amsterdam de Romeinse Tragedies.  Vanavond tijdens het Holland Festival in Carré wederom. Ze vechten, vrijen, offeren op, nemen  wraak en liefkozen met een stuwende intensiteit. De beleving is onbeschrijflijk. De totaalervaring van 5,5 uur natuurkracht die op je afkomt door het spel, livemuziek en filmbeelden is heftig. Dat is met niets anders te vergelijken. Het ene moment zit je er met je neus bovenop, het andere moment volg je alles op een beeldscherm en daarna relatief rustig in de zaal.

Driemaal een Shakespearetragedie die elkaar in de tijd niet chronologisch opvolgen. Coriolanus, Julius Caesar en Antonius & Cleopatra. Tragedies die spelen in tijden voor Christus, overgeheveld naar deze tijd van aanzwellend populisme, oorlogen die verantwoord worden met de meest ridicule onderbouwingen en nu de laatste jaren met figuren als Trump in de politieke arena. De tragedies spreken voor zich. Het acteergeweld van het ensemble van toneelgroep Amsterdam spreekt ook voor zich, maar kan niet genoeg benoemd en bejubeld worden. Ik noem ze vaker helden. Het is onvoorwaardelijk gedurfd wat zij doen met elkaar op het toneel.

Wat ik niet wil vergeten zijn de musici en technici die om deze voorstelling heen staan. Magistrale heftige percussie die de oorlogen representeert, zachte Afrikaanse klanken bij de tragedie Antonius & Cleopatra. Én fantastisch hoe de cameraman bijna één is met de acteurs. Ongelooflijk hoe dit alles in elkaar is gaan passen. En de catering die daarin ook nog naadloos aansluit.

Hoogtepunt van de drie tragedies is voor mij Antonius & Cleopatra. Hans Kesting met en tegenover Chris Nietvelt. In deze laatste tragedie gaan alle registers open. Alle pijn, verdriet, woede, genot en geilheid die zijn opgebouwd in de voorgaande twee komen hier tot een climax. De overgave van Nietvelt is buitengewoon. Het hele ensemble is buitengewoon. Zij zien, komen en overwinnen. Vanavond nog te zien!

https://tga.nl/voorstellingen/romeinse-tragedies/speellijst

 

 

 

 

ROMEINSE TRAGEDIES IS MET NIETS TE VERGELIJKEN

KINGS OF WAR: EEN MAGISTRAAL KUNSTWERK

Resa, , , , , , , , , , , , , , , , Een reactie plaatsen

8688_x

Gezien 21 april, Stadsschouwburg Amsterdam

Sinds de première op 5 juni 2015 is Kings of War, geregisseerd door Ivo van Hove, bejubeld door nationale en internationale pers. Het is een epische vertolking van drie Shakespeare stukken, Henry V, Henry VI en Richard III. Bewerkt zodat de uitgebreide historische vertelling over de oorlogen tussen de huizen York en Lancaster en de Honderdjarige oorlog tussen Engeland en Frankrijk op de achtergrond blijft. We zien vooral de beweegredenen en het psychologisch drama achter het ontstaan van deze oorlogen. Van de moreel, verstandelijk handelende Henry V (Ramsey Nasr) naar zijn opvolger Henry VI (Eelco Smits) die als een kind zo beïnvloedbaar chaos veroorzaakt door zijn focus te leggen op het geloof in plaats van het landsbelang en Richard III (Hans Kesting) die door mismaaktheid en ongeluk een machtshonger ontwikkeld die ieder voorstellingsvermogen te boven gaat.

Deze drie mannen komen tot leven voor onze ogen. Ze worden geschilderd op een leeg canvas waar we bij zitten. De ontwikkeling van deze historische figuren en hun leiderschap wordt blootgelegd. De werk- en liefdesrelaties van deze koningen krijgen betekenis door machtswellust, afhankelijkheid, verlangen, koningsgezindheid of liefde. Een imposante voorstelling waarbij gebruik wordt gemaakt van zoveel disciplines en schakering in kleur, waarbij kunstenaars op de toppen van hun kunnen excelleren: de acteurs, de trombonisten, de countertenor, de dj, de technici en cameraman geven een beeld weer van toen, maar wat zo relevant is in huidige onvoorspelbare tijden en nagenoeg onbeschrijflijk.

Ik vergeet de blik van de Hertog van York, gespeeld door Bart Slegers, niet snel meer. Hij wordt geloosd door Suffolk (Jip van den Dool) die aast op de macht. De hertog van York doorziet uiteraard het spel en met duivels genoegen kondigt hij in de camera zijn plannen aan. Voortdurend zien we het gekonkel in de gangen van het paleis op het grote projectiescherm midden op het toneel. We worden rechtstreeks aangesproken of zien de werelden van oorlog verbeeldt. De breekbare Henry VI wordt voor de leeuwen gegooid bij zijn kroning en ze verslinden hem met huid en haar. Smits geeft deze man emotioneel, mentaal en fysiek virtuoos vorm. Bij Slegers, later als Edward IV, breekt de broosheid zijn kracht als een schittering die het duister verlicht. Hans Kesting die als Richard III beangstigend is en me later verbijsterend genoeg ook ontroert door zijn gekte en waanzin.

De hoogtepunten wisselen zich af met hoogtepunten. De samenzang aan het einde als Richard III is verslagen door Richmond (Ramsey Nasr) is onvergetelijk. De rollen zijn de rollen, daar zitten kleine rollen tussen en de grotere, met 14 acteurs spelen ze 30 rollen. In die rij, achter Richmond, zie ik de krachten gebundeld tot één organisme samen ademend en zingend. Dit organisme, Toneelgroep Amsterdam, gaf ons een gedenkwaardig magistraal kunstwerk met Kings of War.

https://tga.nl/voorstellingen/kings-of-war/speellijst

 

KINGS OF WAR: EEN MAGISTRAAL KUNSTWERK

BLOWN AWAY DOOR DE MEIDEN (EN HUN MEVROUW)

Resa, , , , , , Een reactie plaatsen

10578_x

Gezien 16 december Stadsschouwburg Amsterdam

Verbluft zat ik in mijn stoel gedrukt en na drie maal applaus halen door de acteurs realiseerde ik me dat ik niet was gaan staan. Bij deze nog een staande ovatie voor Thomas Cammaert, Chris Nietvelt en Marieke Heebink die respectievelijk mevrouw en de meiden Solange en Claire spelen.

De voorstelling De Meiden, geschreven door Jean Genet in 1947 is geregisseerd door de eigenzinnige Katie Mitchell die in 2015 festival Brandstichter in de Stadsschouwburg domineerde met zes van haar producties. Mitchell richt haar aandacht consequent op de vrouwelijke ervaring en perceptie. Enerzijds kan haar werk worden omschreven als conceptueel en anderzijds door een ver doorgevoerd naturalisme gebaseerd op de methode van Stanislavski. Het laatste was direct te herkennen door het realistisch decor en de zeer gedetailleerde handelingen die de meiden uitvoeren om zich te transformeren om hun rollenspel uit te voeren. Het conceptuele blijkt na verloop van tijd als het niet alleen gaat over Claire en Solange, maar over alle ongelijkwaardige betrekkingen waarbij uitbuiting en onderwerping een grote rol spelen en wat in verschillende vormen dagelijks in onze maatschappij plaatsvindt.

De kracht van het stuk is het hyperrealisme van de acteurs en de vormgeving waardoor de extreme verhoudingen binnen de relaties uitvergroot worden. Het psychologische spel wat tussen de zussen speelt is, mijns inziens, niet alleen ingegeven door de machtsverhouding die ze uitleven ten opzichte van mevrouw (Cammaert), maar ook die tussen hen twee speelt. Solange (Nietvelt) slaat zich er al redderend doorheen, houdt haar emoties voor zich maar laat de angst regeren. Claire (Heebink) daarentegen is feller, ondernemender en heeft minder te verliezen. Dat ze minder te verliezen heeft wordt mede bepaald door haar ziekte, ze heeft tuberculose. Beiden willen ze de regie over hun leven (terug) en vinden die in het rollenspel wat ze spelen om de onderdrukking en vernedering het hoofd te bieden. Tijdens de transformatie is de verstikking en dreiging voelbaar. De voortdurende soundscape draagt daar doeltreffend aan bij. Heebink wordt mevrouw en Nietvelt kleedt zich als Claire consciëntieus doorgevoerd in elk aspect. Ze hebben een vaste volgorde in hun rollenspel die ze scènematig uitspelen. Muziek, licht en attributen worden stelselmatig herhalend ingezet om hun scènes kracht bij te zetten. Het doel is vermoorden van mevrouw, en zo snel mogelijk. Mevrouw mag er niet achter komen dat Claire correspondentie onderschept heeft tussen haarzelf en haar minnaar die Claire informatie gaf over de criminele activiteiten van de minnaar. Ze heeft de politie een brief gestuurd in het handschrift van mevrouw waardoor hij nu vast zit.

Als mevrouw thuiskomt, zijn de meiden hun onderdanige zelf en geven ze hun plan vorm door thee te schenken met pillen erin. Hoe dit vervolgens uitpakt zou ik gaan bekijken en ervaren, omdat het de ultieme vorm van zelfbeschikking laat zien die om compassie schreeuwt als je het mee beleeft.

Cammaert geeft mevrouw een extra dimensie door verweving van het genderthema met de andere thema’s in het stuk die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. In onze door mannen gedomineerde maatschappij is onderdrukking en onderwerping van vrouwen door diezelfde mannen een (nog steeds) heftig punt in diverse debatten. De acceptatie van transgenders, travestieten, drag queens  enzovoort staat ook nog in de kinderschoenen. Het verhaal achter dit personage is een andere laag die de voorstelling meer diepte geeft. Waarom kleedt mevrouw zich zo, waarom zijn al deze lagen nodig om zich te kunnen presenteren en verhouden tot de buitenwereld. Het is buitengewoon intiem dat Solange en Claire hier getuige van zijn en tegelijkertijd betekenen de meiden niets. Maar waar komen de Poolse Solange en Claire vandaan en waarom kunnen zij niet anders dan zich  laten vernederen door mevrouw? Zij leven in tegenstelling tot mevrouw geïsoleerd en kunnen nergens anders heen.

Genet maakte zich hard voor en schreef over mensen aan de rand van de samenleving. Mitchell geeft door deze regie de mensen zonder stem een stem door de stoet die langs trekt aan het eind en door De Meiden van Genet weer een gezicht te geven via Nietvelt en Heebink die op de toppen van hun kunnen iedere levenszucht, alles wat hen staande houdt, een plek geven en tonen aan elkaar (en ons).

Oklaski (applaus in het Pools).

https://tga.nl/voorstellingen/de-meiden/speellijst

 

BLOWN AWAY DOOR DE MEIDEN (EN HUN MEVROUW)

GLAZEN SPEELGOED VAN TONEELGROEP AMSTERDAM

Resa, , , , , Een reactie plaatsen

SetRatioSize690460-GS-web-Sanne-Peper-21

Opgelucht was ik toen de voorstelling Glazen Speelgoed van Toneelgroep Amsterdam gisteravond ten einde was. Begrijp me goed, niet omdat de voorstelling niet voldoet. In tegendeel, juist omdat Amanda Wingfield, weergaloos gespeeld door Chris Nietvelt, met haar bezitterige drang om alles naar haar hand te zetten geen enkele ruimte voor anderen biedt. Ze biedt totaal geen ruimte aan de mensen die haar het liefst zijn, haar kinderen Tom en Laura, gespeeld door Eelco Smits en Hélène Devos. In het publiek krijg ik het plaatsvervangend benauwd en word ik soms razend en de hoop groeit dat de komst van Jim O’Connor, gespeeld door Harm Duco Schut, de uitzichtloze situatie perspectief geeft.

Eelco Smits en Hélène Devos lamgeslagen

‘Ik wilde in beweging vinden wat ik in de ruimte verloren was’, vertelt Tom (Smits) aan het einde van de voorstelling als hij een belangrijke beslissing heeft genomen. Smits treedt op als verteller, naast zijn rol als zoon, en kleurt beiden rijk in met zijn heldere mimiek en uitgesproken humor. De voorstelling Glazen Speelgoed zit vol prachtige poëtische zinnen, zoals bovenstaande, die vooral door Smits worden uitgesproken, wat me bekoort omdat hij een mooie ritmiek in zijn al even zo’n mooie stem heeft.

Laura (Devos) is een kwetsbaar, verlegen meisje met een handicap die, in tegenstelling tot haar moeder in haar jeugdige jaren, nog geen enkele aanbidder aan de deur heeft gehad. Dit tot grote zorg van haar moeder. Zij overtuigt Tom tot het uitnodigen van een collega met als doel Laura aan hem te koppelen. Tom worstelt met het feit dat hij een ander leven voor ogen heeft. Hij wil dichten, hij wil avontuur en zijn manipulatieve moeder staat dit in de weg. In de kern wil hij ook zijn zus niet in de steek laten. Laura ziet stil en enigszins machteloos toe. Haar glazen speelgoed biedt haar enige troost. De komst van Jim O’Connor zet alles op scherp.

De vijfde rol is weggelegd voor de afwezige vader. Deze man speelt in het leven van Amanda nog een grote rol. Van de spijt van het vallen voor alleen de charmes van deze man en niet te kiezen voor een andere aanbidder, tot de angst dat Tom zo wordt als zijn vader. Hij is voortdurend als een schaduw aanwezig.

Chris Nietvelt is niet te temmen

Dit stuk is geschreven door Tennessee Williams en is geregisseerd door de Amerikaan Sam Gold, sober en intiem verbeeld. Het is een herkenbaar verhaal, ondanks de mogelijk buitenproportionele karaktereigenschappen van Amanda Wingfield, waarin ze in de wanhoop van het bestaan een uitvlucht zoekt in de alles overheersende zorg voor haar kinderen.

Nietvelt is een meesteres in het neerzetten van de gelaagdheid van de hysterische en neurotische Amanda. Een niet te temmen vrouw, maar zeer gedoseerd gebracht. De kinderen, Smits en Devos, laten respectievelijk het vuur en de onmacht schitteren. Schut maakt een krachtige indruk als hij Laura probeert te overtuigen van haar gebrek aan zelfvertrouwen en hoe ze anders kan leren denken.

Glazen speelgoed is intiem

Wat ook stevige indruk maakt in deze regie is het licht als terugkerend element in de tekst en als instrument. Door bij de opkomst van Smits, als verteller, het zaallicht aan te laten is er direct een intimiteit die blijft bestaan. Het licht is een middel om als uitroepteken iets te benadrukken. Het glazen speelgoed hult de wereld in regenboogkleuren door het licht wat er doorheen schijnt. Dromerige Tom is voor mij het lichtpunt in de voorstelling, voor zijn zus en voor zijn moeder, maar hij kan er aan ten onder gaan. Het licht blijft me bij als metafoor voor de vraag of je kiest voor jezelf en je eigen licht of voor de zorg voor anderen.

http://tga.nl/voorstellingen/glazen-speelgoed/speellijst

img3229_31

GLAZEN SPEELGOED VAN TONEELGROEP AMSTERDAM