GEVECHTEN EN METAMORFOSEN VAN EEN VROUW

16 september 20214 februari 2025 ResaITA, ivo van hove, majd mardo, marieke heebink, toneelschuur haarlemEen reactie plaatsen

Gezien 15 september Toneelschuur Haarlem

Frituurlucht bij binnenkomst, een smoezelige atmosfeer en een rauw, meedogenloos interieur haalt me een duidelijk afgebakende wereld binnen. De wereld van Eddy Bellegueulle, althans de wereld waarin hij opgroeit en aan is ontsnapt. De foto waarop hij zijn moeder ziet als ze begin twintig is, vol verwachting naar de toekomst, is uitgangspunt van het verhaal. Zijn moeder tracht te ontsnappen aan het heden, terug naar die toekomst. “Ik verdien een beter leven”. Ze vecht daarvoor als een leeuwin, maar of ze echt transformeert blijft de vraag. Een wereld verlaten is iets anders dan dat die wereld jou verlaat.

Na de toneelstukken Weg met Eddy Bellegueulle en Wie heeft mijn vader vermoord is het nu tijd voor de bewerking van een derde boek van Eduard Louis. Ivo van Hove regisseert Gevechten en metamorfosen van een vrouw net als hij dat deed met Wie heeft mijn vader vermoord. In tegenstelling tot die voorstelling is Gevechten zeer realistisch vormgegeven wat zijn nut bewijst. Je ziet de moeder, gespeeld door Marieke Heebink, en de zoon, Majd Mardo opgenomen worden in hun omgeving, verzwolgen bijna, waardoor de strijd om daaraan te ontsnappen onbegonnen lijkt.

“Boodschappen doen, middageten maken, afwassen, poetsen, bedden van de kinderen opmaken, avondeten maken, wachten op je vader, eten, afruimen, afwassen, elke dag opnieuw”. Dit is het ritme waar de moeder zichzelf in heeft vastgezet. Ze ziet het, ze voelt het tot in iedere vezel, maar heeft de weg uit de loopgraven nog niet gevonden. Eddy gaat op een gegeven moment naar een lyceum en ziet een andere wereld, waarin huiselijk geweld en de omgangsvormen zoals hij die kent geen gemeengoed zijn. Ze hebben in wezen een goede band, deze zoon met zijn moeder. Hartverwarmend wordt dat duidelijk als moeder opkomt en ze vertelt over een reis die ze gaan maken naar de bergen. Ze heeft het via de sociale dienst voor elkaar gekregen om te kunnen gaan. Ze is zacht, aanraak baar en jong in haar doen en laten. Maar mag ze gelukkig zijn?

Heebink speelt de rol van de moeder in alle lagen op volle sterkte. De moeder is bikkelhard en kwetsbaar tegelijk. De worsteling tussen deze uitersten is continue zichtbaar. Als ze zich klein voelt en gelukkig wil zijn zie je haar denken of dit wel kan en mag. Als ze haar zoon in elkaar trapt voel je de pijn en het verdriet. De zwaarte die de moeder meetorst in haar leven zie je in houding en beweging terug als ze haar dagritme afwerkt, wat ondanks de triestheid heel geestig is. Als ze samen naar het circus gaan doet het opgewonden gevoel haar bijna zweven. Mardo speelt de zoon vertederend en liefdevol, maar ook glashard. Ieder woord telt en dringt binnen. De urgentie waarmee hij speelt doet me denken aan de stijl van actrice Halina Reijn. Je kunt niet om hem heen.

De tekst uit het boek wordt niet bewerkt naar een dialoog. Het blijven overpeinzingen, uitwisselingen van gebeurtenissen en ervaringen van de twee personages over en uit hun leven. Het voelt daardoor soms alsof de tekst tussen moeder en zoon instaat maar zij hebben ook steeds bergen te verzetten om elkaar te bereiken. Deze vorm geeft de relatie daardoor een extra lading. “Ik heb zin om me te amuseren”, zegt moeder aan het eind bij een etentje met haar zoon. Dat zou tijd worden. Ze moet nog afkijken hoe het hoort, ze speelt mogelijk nog een rol, maar vechten hoeft ze niet meer. Metamorfoseren is een ongoing proces en dan komt een ander model jurkje vanzelf.

https://ita.nl/nl/voorstellingen/gevechten-en-metamorfosen-van-een-vrouw/

https://delamar.nl/voorstellingen/gevechten-en-metamorfosen-van-een-vrouw/

ROMEINSE TRAGEDIES IS MET NIETS TE VERGELIJKEN

21 juni 201823 juni 2018 Resabart slegers, carré amsterdam, chris nietvelt, eelco smits, fred goessens, frieda pittoors, gijs scholten van aschat, hans kesting, holland festival, hugo koolschijn, ivo van hove, marieke heebink, toneelgroep AmsterdamEen reactie plaatsen

170821-WEBSITE_SLIDE

Gezien 20 juni tijdens het Holland Festival, Carré Amsterdam

Al 10 jaar spelen de helden van Toneelgroep Amsterdam de Romeinse Tragedies. Vanavond tijdens het Holland Festival in Carré wederom. Ze vechten, vrijen, offeren op, nemen wraak en liefkozen met een stuwende intensiteit. De beleving is onbeschrijflijk. De totaalervaring van 5,5 uur natuurkracht die op je afkomt door het spel, livemuziek en filmbeelden is heftig. Dat is met niets anders te vergelijken. Het ene moment zit je er met je neus bovenop, het andere moment volg je alles op een beeldscherm en daarna relatief rustig in de zaal.

Driemaal een Shakespearetragedie die elkaar in de tijd niet chronologisch opvolgen. Coriolanus, Julius Caesar en Antonius & Cleopatra. Tragedies die spelen in tijden voor Christus, overgeheveld naar deze tijd van aanzwellend populisme, oorlogen die verantwoord worden met de meest ridicule onderbouwingen en nu de laatste jaren met figuren als Trump in de politieke arena. De tragedies spreken voor zich. Het acteergeweld van het ensemble van toneelgroep Amsterdam spreekt ook voor zich, maar kan niet genoeg benoemd en bejubeld worden. Ik noem ze vaker helden. Het is onvoorwaardelijk gedurfd wat zij doen met elkaar op het toneel.

Wat ik niet wil vergeten zijn de musici en technici die om deze voorstelling heen staan. Magistrale heftige percussie die de oorlogen representeert, zachte Afrikaanse klanken bij de tragedie Antonius & Cleopatra. Én fantastisch hoe de cameraman bijna één is met de acteurs. Ongelooflijk hoe dit alles in elkaar is gaan passen. En de catering die daarin ook nog naadloos aansluit.

Hoogtepunt van de drie tragedies is voor mij Antonius & Cleopatra. Hans Kesting met en tegenover Chris Nietvelt. In deze laatste tragedie gaan alle registers open. Alle pijn, verdriet, woede, genot en geilheid die zijn opgebouwd in de voorgaande twee komen hier tot een climax. De overgave van Nietvelt is buitengewoon. Het hele ensemble is buitengewoon. Zij zien, komen en overwinnen. Vanavond nog te zien!

https://tga.nl/voorstellingen/romeinse-tragedies/speellijst

DE WAARHEID STEEKT OEDIPUS EEN MES IN DE RUG

9 april 20189 april 2018 Resaaus greidanus jr., bart slegers, fred goessens, frieda pittoors, hans kesting, harm duco schut, helene devos, hugo koolschijn, josha stradowski, marieke heebink, oedipus, robert icke, sophocles, stadsschouwburg amsterdam, toneelgroep Amsterdam, violet braeckmanEen reactie plaatsen

oedipuss-header

Gezien première 8 april Stadsschouwburg Amsterdam

‘De tijd heeft zijn loop en die is achterwaarts’. De wrede voorspelling van de ziener Tiresias bestaat uit fraaie beeldspraak. De zachte kracht van Hugo Koolschijn als Tiresias is zeldzaam in de draaikolk van ratio en spanning die heerst in de campagneruimte. Er wordt gewacht op de uitslag van de verkiezingen. Oedipus, gespeeld door Hans Kesting, hoort de raadselachtige zinnen van Tiresias en vermoed een complot tegen hem. De digitale klok op het podium die aftelt naar het moment dat de verkiezingsuitslag bekend is, is naar de toekomst gericht, maar het verleden haalt Oedipus onherroepelijk in. Iets wat hij zichzelf op de hals haalt door de heropening van het onderzoek naar de moord op zijn voorganger. De paradox in het geheel kan niet groter zijn.

‘Ik ben ik’, zegt Oedipus als hij zijn volk buiten nog toespreekt. Achter deze uitspraak gaat een wereld schuil. In de campagneruimte wordt hij door zijn vrouw Iocaste (Marieke Heebink) en zijn kinderen verrast met een etentje. De gesprekken verlopen stroef en gespannen. De woorden van Tiresias hangen als een onweersbui boven het gezin. De enige die er lucht in probeert te brengen is Iocaste, die het nut totaal niet inziet van heropening van het onderzoek naar de doodsoorzaak van haar eerste man en geen belang hecht aan de woorden van Tiresias.

Toch zal haar beeld ondanks dat ook kantelen. Ze ontkomt niet aan een blik op haar eigen leven. Iocaste en Oedipus delen gebeurtenissen uit het verleden om hun eigen handelen te begrijpen. Wezenlijk is het verdriet over de zwangerschap van Iocaste in haar jonge leven. De rauwe waarachtigheid waarmee Heebink de pijn van Iocaste vormgeeft is imponerend. Heebink en Kesting zijn groots samen op het toneel en kwetsbaar op hun mooist.

Deze bewerking van Oedipus van Sophocles door Robert Icke zorgt ervoor dat alle voorkennis die aanwezig is over deze tragedie naar de achtergrond verdwijnt. Enerzijds vecht je tegen de tijd om de waarheid terug te dringen en anderzijds beweeg je mee op de golven van hartstocht en liefde die Iocaste en Oedipus voor elkaar voelen. Het is hartverscheurend te zien hoe de zoektocht naar de waarheid, die onverminderd spannend is, ervoor zorgt dat ze van de toekomst worden afgesneden. Het realisme van de voorstelling maakt het extra aangrijpend.

Wat ik me afvraag is of Oedipus een ander mens wordt door echt te weten wie hij is. Het weten waar hij vandaan komt verandert niets aan zijn verlangens, toekomstdromen, idealen en zijn rol als vader en echtgenoot. Toch heeft het lot zo beschikt dat herkomst of onbedoelde handeling het beeld omkeert. Hij kan zichzelf niet meer zien, zijn kinderen moet hij van zich afduwen, Iocaste kan hem niet nog een keer verliezen en beschikt over haar eigen lot. ‘Het keert alles om, maar staat zelf stil’. Oedipus is goed in raadsels, maar het oplossen ervan heeft alleen maar voor ellende gezorgd.

https://tga.nl/voorstellingen/oedipus/speellijst

BLOWN AWAY DOOR DE MEIDEN (EN HUN MEVROUW)

19 december 201625 november 2017 Resachris nietvelt, de meiden, jean genet, katie mitchell, marieke heebink, stadsschouwburg amsterdam, thomas cammaertEen reactie plaatsen

10578_x

Gezien 16 december Stadsschouwburg Amsterdam

Verbluft zat ik in mijn stoel gedrukt en na drie maal applaus halen door de acteurs realiseerde ik me dat ik niet was gaan staan. Bij deze nog een staande ovatie voor Thomas Cammaert, Chris Nietvelt en Marieke Heebink die respectievelijk mevrouw en de meiden Solange en Claire spelen.

De voorstelling De Meiden, geschreven door Jean Genet in 1947 is geregisseerd door de eigenzinnige Katie Mitchell die in 2015 festival Brandstichter in de Stadsschouwburg domineerde met zes van haar producties. Mitchell richt haar aandacht consequent op de vrouwelijke ervaring en perceptie. Enerzijds kan haar werk worden omschreven als conceptueel en anderzijds door een ver doorgevoerd naturalisme gebaseerd op de methode van Stanislavski. Het laatste was direct te herkennen door het realistisch decor en de zeer gedetailleerde handelingen die de meiden uitvoeren om zich te transformeren om hun rollenspel uit te voeren. Het conceptuele blijkt na verloop van tijd als het niet alleen gaat over Claire en Solange, maar over alle ongelijkwaardige betrekkingen waarbij uitbuiting en onderwerping een grote rol spelen en wat in verschillende vormen dagelijks in onze maatschappij plaatsvindt.

De kracht van het stuk is het hyperrealisme van de acteurs en de vormgeving waardoor de extreme verhoudingen binnen de relaties uitvergroot worden. Het psychologische spel wat tussen de zussen speelt is, mijns inziens, niet alleen ingegeven door de machtsverhouding die ze uitleven ten opzichte van mevrouw (Cammaert), maar ook die tussen hen twee speelt. Solange (Nietvelt) slaat zich er al redderend doorheen, houdt haar emoties voor zich maar laat de angst regeren. Claire (Heebink) daarentegen is feller, ondernemender en heeft minder te verliezen. Dat ze minder te verliezen heeft wordt mede bepaald door haar ziekte, ze heeft tuberculose. Beiden willen ze de regie over hun leven (terug) en vinden die in het rollenspel wat ze spelen om de onderdrukking en vernedering het hoofd te bieden. Tijdens de transformatie is de verstikking en dreiging voelbaar. De voortdurende soundscape draagt daar doeltreffend aan bij. Heebink wordt mevrouw en Nietvelt kleedt zich als Claire consciëntieus doorgevoerd in elk aspect. Ze hebben een vaste volgorde in hun rollenspel die ze scènematig uitspelen. Muziek, licht en attributen worden stelselmatig herhalend ingezet om hun scènes kracht bij te zetten. Het doel is vermoorden van mevrouw, en zo snel mogelijk. Mevrouw mag er niet achter komen dat Claire correspondentie onderschept heeft tussen haarzelf en haar minnaar die Claire informatie gaf over de criminele activiteiten van de minnaar. Ze heeft de politie een brief gestuurd in het handschrift van mevrouw waardoor hij nu vast zit.

Als mevrouw thuiskomt, zijn de meiden hun onderdanige zelf en geven ze hun plan vorm door thee te schenken met pillen erin. Hoe dit vervolgens uitpakt zou ik gaan bekijken en ervaren, omdat het de ultieme vorm van zelfbeschikking laat zien die om compassie schreeuwt als je het mee beleeft.

Cammaert geeft mevrouw een extra dimensie door verweving van het genderthema met de andere thema’s in het stuk die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. In onze door mannen gedomineerde maatschappij is onderdrukking en onderwerping van vrouwen door diezelfde mannen een (nog steeds) heftig punt in diverse debatten. De acceptatie van transgenders, travestieten, drag queens enzovoort staat ook nog in de kinderschoenen. Het verhaal achter dit personage is een andere laag die de voorstelling meer diepte geeft. Waarom kleedt mevrouw zich zo, waarom zijn al deze lagen nodig om zich te kunnen presenteren en verhouden tot de buitenwereld. Het is buitengewoon intiem dat Solange en Claire hier getuige van zijn en tegelijkertijd betekenen de meiden niets. Maar waar komen de Poolse Solange en Claire vandaan en waarom kunnen zij niet anders dan zich laten vernederen door mevrouw? Zij leven in tegenstelling tot mevrouw geïsoleerd en kunnen nergens anders heen.

Genet maakte zich hard voor en schreef over mensen aan de rand van de samenleving. Mitchell geeft door deze regie de mensen zonder stem een stem door de stoet die langs trekt aan het eind en door De Meiden van Genet weer een gezicht te geven via Nietvelt en Heebink die op de toppen van hun kunnen iedere levenszucht, alles wat hen staande houdt, een plek geven en tonen aan elkaar (en ons).

Oklaski (applaus in het Pools).

https://tga.nl/voorstellingen/de-meiden/speellijst

ADEMBENEMENDE MEDEA OPNIEUW IN DE STADSSCHOUWBURG AMSTERDAM

16 augustus 2016 Resaaus greidanus jr., bart slegers, eva heijnen, fred goessens, gaite jansen, jip smit, marieke heebink, toneelgroep AmsterdamEen reactie plaatsen

tga-zoekt-met-medea-de-grenzen-van-het-menselijke-op

Hoewel ik van veel actrices houd is Marieke Heebink voor mij de absolute koningin van het theater. Zeer, zeer terecht won ze de Theo d’Or voor haar rol in Medea die weer te zien is vanaf 17 augustus in de Stadsschouwburg Amsterdam. Ook in haar andere rollen, klein of groot, blinkt ze uit met haar bijzondere fysieke zeggingskracht en haar zeldzaam stemgeluid en intonatie. Zoals in Husbands and Wives afgelopen voorjaar, geregisseerd door Simon Stone die ook Medea regisseert en vanaf 2017 als vast gastregisseur zal werken bij Toneelgroep Amsterdam.

De wereld van Medea, in deze voorstelling Anna, sluit niet meer aan bij de wereld van haar geliefden. Ze keert terug uit een instelling, waar ze een tijd verbleef omdat ze had geprobeerd haar man Lucas te vergiftigen. Met de positieve houding het oude achter haar te laten en verder te gaan waar ze gebleven was stapt Anna haar leven weer in. Anna is een gerespecteerd arts en onderzoekster en moeder van twee zoons. De poging Lucas te vergiftigen ontsproot in Anna’s brein omdat hij een andere geliefde had. Die ander blijkt hij nog te hebben, sterker nog, deze relatie heeft zich alleen maar meer verdiept. Het enige wat Anna wil is Lucas terug en haar gezin herenigd zien. Anna blijkt nog instabiel en die instabiliteit wordt versterkt door de verliezen die ze lijdt. Ze blijft zeggen ‘het is ok’, maar je ziet haar ten onder gaan. Het verlies van haar kinderen, wat ze niet onder ogen kan komen, voorkomt ze door de meest gruwelijke daad denkbaar. In alle rust en met tederheid brengt ze haar kinderen en zichzelf om. Dit is het enige wat haar nog te doen staat.

Aus Greidanus jr. speelt de wanhopige Lucas die uit alle macht probeert de boel bij elkaar te houden maar daar meesterlijk in faalt. Christopher, Bart Slegers, de ietwat koelbloedige baas van het laboratorium waar zowel Anna als Lucas werken en door wie Anna de toegang tot het lab wordt ontzegd. Gaite Jansen die de jonge Clara, dochter van Christopher, vol hoop, jeugdige geestdrift en overmoed glashelder speelt en de twee zoons van Anna en Lucas die op mij ook grote indruk maken, wisselend gespeeld door jonge acteurs. Beide keren zag ik David Roos en David Kempers. De zoons willen van de twee verschillende werelden steeds één maken en dat wordt treffend gedaan door de camerabeelden die zij maken en die geprojecteerd worden in het toneelbeeld. Het decor is maagdelijk wit waarin Anna met haar ogenschijnlijk irrationele gedachten niet past, maar haar projectie achter op het doek maakt dat ze gehoord moet worden en in haar ogen is de radeloosheid te lezen. ‘Het is ok.’

De kans om deze voorstelling (nog een keer) te zien zou ik niet door mijn vingers laten glippen. Heebink is adembenemend als Medea. Deze voorstelling maakt je stil en zorgt dat je het uit wil schreeuwen en alles daartussen in. De regie van Simon Stone is clean en gevuld met schitterende vondsten. Deze geeft Anna kracht waardoor je je afvraagt wat er mis is met haar omgeving. De kinderen zijn de enigen die aanvoelen dat het rammelt. Haar wanhoop neemt op een angstwekkend beheerste manier, maar innerlijk hysterisch, groteske vormen aan. Gaan!

http://tga.nl/voorstellingen/medea/speellijst

DE WERELD VAN DE LIEFDE GENADELOOS GEOPENBAARD IN HUSBANDS AND WIVES

23 juni 2016 Resaaus greidanus jr., halina reijn, helene devos, holland festival, marieke heebink, ramsey nasr, robert de hoog, simon stone, stadsschouwburg amsterdam, toneelgroep AmsterdamEen reactie plaatsen

Gezien op 22 juni, Stadsschouwburg Amsterdam

Op het podium wordt gedurende de voorstelling Husbands and Wives het huis ingericht van verschillende koppels. Symbolisch wordt het huis ingericht met de voorwaarden, verwachtingen en fantasieën die ze van en over het leven hebben en vooral van en over de liefde. In Husbands and Wives, geschreven door Woody Allen, wordt door Toneelgroep Amsterdam op dolkomische wijze recht gedaan aan de film en het leven. De regisseur Simon Stone heeft de scènes uit de film één op één overgenomen, haarscherp vertaald door Rik van den Bos. De zes acteurs bruisen van het spelplezier en als je denkt dat het niet méér kan, kan het toch nog.

Judy en Gabe, Halina Reijn en Ramsey Nasr, een lief, intellectueel maar tikkeltje neurotisch schrijverskoppel krijgen van hun beste vrienden Sally en Jack, Marieke Heebink en Aus Greidanus jr., te horen dat ze uit elkaar gaan. Een zorgvuldig genomen, gelijkwaardige beslissing die desondanks veel in beweging zet en niet alleen in de levens van Sally en Jack. Het eerste wat Judy vraagt aan Gabe is of ze, net als Sally volgens de geruchten, ook koud is in bed. Aan alles wat vanzelfsprekend was wordt nu getwijfeld. Jack blijkt al een affaire te hebben voordat de beslissing werd genomen en woont na een aantal weken samen met zijn nieuwe liefje, de aerobicslerares Sam. Al deze nieuwe ontwikkelingen brengen emotioneel zoveel teweeg dat de personages, net als in de film, af en toe persoonlijk het woord nemen tot het publiek of geïnterviewd worden. Een reflectiemoment om de werkelijke gedachten te horen over bijvoorbeeld het nemen van een kind. Veel blijkt toch, uit het willen bewaren van de lieve vrede, niet tegen elkaar te worden gezegd.

De casting van deze voorstelling is subliem, de tegenkleuren in karakters en temperamenten komen door deze invulling geweldig uit de verf. De cynische aard van Gabe en het lieflijk verstikkende van Judy, maar ook haar lichtheid zijn herkenbaar realistisch, soms benauwend maar vooral heel geestig gespeeld door Nasr en Reijn. Heebink die, analytisch, dominant en plat maar zeer bewust van haar vrouwelijke charme de wereld van Sally vormgeeft, geeft de voorstelling vaart en talloze hilarische momenten. De scène waarin ze een telefoongesprek voert met haar ex Jack, met het bewustzijn van een nieuwe date op de achtergrond, is meesterlijk. Aus Greidanus jr. als Jack; de openlijk zoekende, ietwat in zijn slachtofferrol gekropen man die zijn tekort koste wat kost wil inhalen. De schakering van deze vier acteurs is groot. Zij laten de personages in alle naaktheid floreren terwijl de overlevingsmechanismen zichtbaar blijven. Robert de Hoog en Hélène Devos voerden kunststukjes op door de voortdurende schakels de zij maken tussen de verschillende personages en rol van interviewer of verteller. De diverse rollen zijn zeer herkenbaar in fysiek en stemgebruik. Zij voeden het ongenoegen en verlangen van de koppels en maken stuk of worden stukgemaakt.

Zoals de dubbelrollen, de Hoog en Devos, zich organisch verhouden tot het geheel, zo is ook de gehele enscenering opgebouwd. De verschillende scènes en flashbacks waarbinnen alle acteurs meebouwen aan het decorbeeld lopen organisch als een rivierstroom in elkaar over. De grote boze, maar ook verleidelijke buitenwereld wordt achter in het toneelbeeld getoond door een levensgroot raam. Net als in de film dondert en bliksemt het en valt de regen met bakken uit de hemel. Des te veiliger lijkt het binnen. Behalve voor Gabe die zichtbaar verdwaald is in zijn leven. Husbands and Wives is door al deze factoren een lust voor het oog en geeft je lachspieren een flinke workout. In wezen is deze voorstelling één grote party popper die maar blijft knallen met desalniettemin een scherp randje. Een betere versie van de film.

http://tga.nl/voorstellingen/husbands-and-wives/speellijst

DE STILLE KRACHT TERUG IN STADSSCHOUWBURG AMSTERDAM

19 januari 2016 Resade stille kracht, gaite jansen, gijs scholten van aschat, halina reijn, Jip van den Dool, marieke heebink, mingus dagelet, stadsschouwburg amsterdam, toneelgroep AmsterdamEen reactie plaatsen

2708csstillekracht-e1442850371731

Vorig jaar oktober zag ik de voorstelling De Stille Kracht van Toneelgroep Amsterdam, die vanaf 1 oktober in Nederland te zien was en op 18 september zijn première beleefde op de Ruhrtriënnale. De roman van Louis Couperus is op een zinderende manier geregisseerd en geënsceneerd en vanaf morgen, 20 januari, weer te zien in de Stadsschouwburg Amsterdam.

De roman van Couperus verhaalt over de (soms onoverbrugbare) verschillen tussen de oosterse en westerse cultuur. Otto van Oudijck, gespeeld door Gijs Scholten van Aschat, is resident in Laboewangi op Java. In deze positie als Nederlands bestuurder staat hij boven de lokale adel die hun machtspositie wel behouden. Hij is getrouwd met Leonie (Halina Reijn), die een stuk jonger is dan hij. Zij bedriegt hem met zijn zoon Theo (Jip van den Dool) uit een eerder huwelijk en met Addy de Luce (Mingus Dagelet) die ook de dochter Doddy (Gaite Jansen) om de vinger heeft gewonden.

Oudijck ontslaat op een bepaald moment de regent, vertegenwoordiger van het lokale bestuur, vanwege gokschulden en het niet uitbetalen van ambtenaren. Prins Soenario (dubbelrol Barry Emond) houdt de regent, zijn broer, de hand boven het hoofd. Ook de wanhopige smeekbede van hun moeder, de Raden-Ajoe Pangéran (Marieke Heebink) mag niet baten om het ontslag te voorkomen. Hiermee wordt een reeks van gebeurtenissen ontketend die de stille kracht onthullen en waarmee Oudijck de ondergang van hemzelf en zijn gezin over zich afroept.

De rijke cast en de broeierige enscenering maken De Stille Kracht tot een lust voor het oog en de verbeelding. De stille kracht die raadselachtig verscholen zit in de oosterse cultuur en dominant in het bewustzijn van de Indiërs aanwezig is, waar de westerlingen vanuit hun ratio geen grip op krijgen en er om die reden lichtzinnig mee omgaan, wat zijn uitwerking heeft. Daar bovenop het klimaat en vooral regen die de westerlingen neerslaat en vermoeid waaruit blijkt dat ook de kracht van de natuurelementen een niet te ontkennen medespeler is.

De muziek van componist Harry de Wit maakt op mij indruk omdat het spel van Van Aschat, de ondergang van Van Oudijck en de compositie in het geheel samenvalt. De compositie benadrukt en zet de juiste accenten.

Tot slot laat het beeld van de rationele westerling en de mysterieuze oosterling zich in uitersten zien in de rollen van Eva Eldersma (Maria Kraakman) die zonder illusies, zonder opsmuk maar zeer modern en gericht op de ratio haar onbegrip en weerstand laat blijken en de moeder, de Raden-Ajoe Pangéran die wanhopig wil voorkomen dat onbewuste en mysterieuze krachten zich laten gelden. Zij weet wat hen te wachten staat als Oudijck zijn beslissing tot ontslag handhaaft. In deze korte scène waarschuwt zij met een verbluffende intensiteit voor de kracht die komen gaat.

In zijn totaliteit is De Stille Kracht een onderneming van formaat waarin de muziek, enscenering, voice-over en de gehele cast een prachtige eenheid vormen die ontroerend en indringend is. Alle goede bedoelingen ten spijt moeten we toegeven dat er grotere krachten werkzaam zijn dan wij kunnen vermoeden, dat we die erkennen en er vooral respectvol mee om moeten gaan.

Vanaf morgen weer te zien! Probeer een kaartje te bemachtigen: http://tga.nl/voorstellingen/de-stille-kracht/speellijst

LANGE DAGREIS NAAR DE NACHT VAN TONEELGROEP AMSTERDAM

5 december 20157 december 2015 Resaeen lange dagreis naar de nacht, gijs scholten van aschat, marieke heebink, ramsey nasr, roeland fernhout, toneelgroep AmsterdamEen reactie plaatsen

Als de vier meesterlijke acteurs in Lange dagreis naar de nacht samen het nummer ‘I’ll be home’ van Randy Newman zingen gaan de rillingen over mijn rug. Ze uiten het verlangen naar een thuis wat ze elkaar willen bieden. Tegelijkertijd hoor en zie je de bittere wanhoop omdat het ze niet lukt. James, vertolkt door Gijs Scholten van Aschat, gelooft volgens Mary, gespeeld door Marieke Heebink, nog steeds dat het zomerhuis een thuis is. Zoals het gezin wel meer dingen wil geloven die er niet zijn. Ze bevechten de demonen die dat geloof in de kiem smoren zodra ze elkaar, aan het begin van de voorstelling, loslaten uit een innige omhelzing.

Hoop en liefde houden de Tyrones bij elkaar

De première van Lange dagreis naar de nacht vond plaats in 2013 en dit is de derde keer dat Toneelgroep Amsterdam deze voorstelling op het toneel brengt en gisteravond, 4 december, was ik erbij in de Stadsschouwburg in Amsterdam. Roeland Fernhout en Ramsey Nasr spelen respectievelijk Edmund en Jamie, de zonen van James en Mary Tyrone die er met elkaar niet in slagen het verleden te laten voor wat het is. Het verleden is het heden en de toekomst, verwoordt Mary treffend. Mary kampt met een morfineverslaving sinds de geboorte van Edmund. Als hij niet geboren was, was het allemaal anders geweest. Niemand kan er iets aan doen dat het verleden hen zo gemaakt heeft, desondanks geven ze elkaar overal de schuld van en in dezelfde zin ontkennen ze alles weer. Behalve Jamie die het meest direct is en alle precaire details op tafel legt. Hij spaart zichzelf niet, de duistere uithoeken van zijn ziel laat hij kennen in de hartbrekende en heftige waarschuwing voor zichzelf aan het adres van zijn broertje Edmund.

De drie heren van het gezin kampen met een alcoholverslaving. Allemaal hebben zij hun geesten uit het verleden te verdrijven, maar de hoop op verbetering en het verlangen naar elkaar vanuit liefde voert de boventoon. De lange wenteltrap in het toneelbeeld, die Mary steeds moeizamer beklimt om haar shot te halen en tussen de geesten te verblijven, is voor mij symbool voor het sterven. Ze zou nooit bewust een einde aan haar leven maken, maar ze wenst vurig dat de eenzaamheid ophoudt. De façade put haar uit. Edmund zal binnenkort sterven aan tuberculose wat de genadeslag is voor Mary. De diepgang en de nuances in de nervositeit en radeloosheid van Mary die Heebink aanbrengt zijn ontroerend en messcherp. Ik zal het beeld van Mary die de trap afdaalt verkerend in een andere wereld niet snel vergeten. Aangrijpend tot op het bot.

Verlangen naar verlossing

In de eenvoudige enscenering is letterlijk geen enkele uitweg uit de situatie en figuurlijk worden ze zo hevig door hun angsten en mislukkingen op de hielen gezeten dat ze niet meer kunnen stilstaan en bezinnen. De woordenstroom die alle nabijheid en zelfreflectie in de weg staat laat het gezin verdrinken in hun eigen geschiedenis. Doordat het decor sober is en er geen wisselingen zijn komt alles aan op het talent en kracht van de acteurs. Het tempo, het ritme van de tekst en het uithoudingsvermogen van de acteurs zijn fenomenaal.

Scholten Van Aschat laat mij met de monoloog van James in de val trappen die hij plaatst om zijn straatje schoon te vegen. Deze sublieme acteur laat me, ondanks de zwaarte van het geheel, ook regelmatig lachen om de botheid, onwetendheid en onverschilligheid van James. Nasr wijst me met zijn intelligente, geestige spel en stekelig cynisme van Jamie op alle trucjes en Fernhout pakt me in als gevoelige, melancholische dichter die voortdurend de verbinding zoekt in het zien en gezien willen worden. De nabijheid die Edmund zoekt sijpelt uit iedere porie van Fernhout. Ten slotte wordt de fysieke en emotionele aftakeling van Mary, in deze lange dagreis naar de nacht, volmaakt gespeeld door Heebink. Een juweel van een voorstelling waarin de verlossing een verlangen blijft.

Geschreven door Eugene O’Neill en geregisseerd door Ivo van Hove.

http://tga.nl/voorstellingen/lange-dagreis-naar-de-nacht/speellijst

EEN BRUID IN DE MORGEN VAN MAREN E. BJøRSETH

8 november 20158 november 2015 Resaalwin pulinckx, camilla siegertsz, een bruid in de morgen, frascati producties, fred goessens, hugo claus, jip smit, maren bjorseth, marieke heebink, toneelgroep AmsterdamEen reactie plaatsen

Gisteravond in Frascati in Amsterdam zag ik Een bruid in de morgen van Toneelgroep Amsterdam en Frascati Producties, geregisseerd door Maren E. Bjørseth. Over deze voorstelling is na de première in 2014 heel lovend geschreven en is in dat jaar geselecteerd voor het Nederlands Theater Festival. Camilla Siegertsz is voor haar rol van nicht Hilda in deze voorstelling genomineerd voor de Colombina 2015. Marieke Heebink, Fred Goessens, Alwin Pulinckx en Jip Smit spelen respectievelijk de moeder, vader, zoon en dochter en ze doen dat innemend en overtuigend, vol mededogen voor hun personage.

De personages zijn als aapjes in een circus, die wanhopig hun kunstje vertonen en dat tot iedere prijs blijven doen om te overleven. Ze doen dit voortreffelijk. Heebink die fysiek en verbaal haar controlebehoefte en verlangen naar een beter leven neerzet als een huis en daarmee haar man, Goessens, overspoelt en domineert. Het innerlijk lijden van deze man en de machteloosheid zijn van zijn gezicht en hele houding af te lezen. Hij houdt vast aan het volbrengen van zijn concerto waar hij al vele jaren aan werkt.

Het witte doek, wat het huis symboliseert en als een circustent het gezin omsluit, kent geen geheimen. In een niets verhullend schaduwspel zien we Thomas (Pulinckx) naakt uit het bed van zijn zus stappen. Een relatie die het daglicht niet kan verdragen. Hij moet zich klaarmaken voor de komst van nicht Hilda. Zijn moeder ziet een mooie toekomst voor hem. Ze kwijnt weg in de armoede en verstikking waarin ze leven en denkt een uitweg te hebben gevonden.

Tegenover de leugenachtigheid en het bittere cynisme van de ouders staat de onschuld en de kinderlijke, grenzeloze vrijheid van de broer en zus, die nu geconfronteerd worden met het feit dat hun gecreëerde afgebakende droom niet kan blijven bestaan. De spanning die zich opbouwt door de komst van nicht Hilda leidt tot een onvermijdelijke afbraak van alle overlevingsmechanismen met als climax geen bruilofts- maar een rouwscène.

De acteurs grijpen me bij mijn strot en nemen me mee hun wereld in. De onschuldige wereld van Thomas en Andrea (Smit): zo kwetsbaar, poëtisch en schrijnend tegelijk. Het verlangen van de moeder naar een beter bestaan en het verlangen naar liefde en bevestiging, wat verborgen ligt onder gekonkel en een laag dominantie, is pijnlijk hilarisch verbeeld. Hartverscheurend is het op de momenten dat haar pantser afvalt en zij blijk geeft van zachtheid en mededogen. De zoon die niet met de spanning van alle verwachtingen kan omgaan en daardoor steeds meer van zijn afhankelijke persoonlijkheid blootlegt. De vader die zichzelf geselt met de gedachte ooit zijn concerto af te maken en iedereen wil overtuigen van die illusie. Geen enkele illusie mag doorgeprikt worden want dan ontbrandt zijn vuur heel kort en zeer krachtig. En nicht Hilda die gedreven wordt door haar seksuele frustratie en koste wat kost krijgt wat ze hebben wil. Op een absurdistische wijze, die Siegertsz moeiteloos afgaat, drijft zij dit gezin uiteen.

De circustent krijgt iets sacraals als de leugens open liggen en daardoor de wonden bloot gelegd worden. Een beeld van een trouwkapel ontstaat of van een klein kerkje om te rouwen. De hele enscenering van Een bruid in de morgen heeft prachtige symbolische waarde en daar bovenop komt de intense muziek die het geheel kracht bij zet. De personages zijn gebroken en ik sta met knikkende knieën op om te applaudisseren. Alle lovende kritieken waren niet van de lucht en deze voorstelling heeft ook mijn hart gestolen.

De komende weken nog te zien in verschillende theaters in het land: http://tga.nl/voorstellingen/een-bruid-in-de-morgen/speellijst