Verbluft zat ik in mijn stoel gedrukt en na drie maal applaus halen door de acteurs realiseerde ik me dat ik niet was gaan staan. Bij deze nog een staande ovatie voor Thomas Cammaert, Chris Nietvelt en Marieke Heebink die respectievelijk mevrouw en de meiden Solange en Claire spelen.
De voorstelling De Meiden, geschreven door Jean Genet in 1947 is geregisseerd door de eigenzinnige Katie Mitchell die in 2015 festival Brandstichter in de Stadsschouwburg domineerde met zes van haar producties. Mitchell richt haar aandacht consequent op de vrouwelijke ervaring en perceptie. Enerzijds kan haar werk worden omschreven als conceptueel en anderzijds door een ver doorgevoerd naturalisme gebaseerd op de methode van Stanislavski. Het laatste was direct te herkennen door het realistisch decor en de zeer gedetailleerde handelingen die de meiden uitvoeren om zich te transformeren om hun rollenspel uit te voeren. Het conceptuele blijkt…
Gezien (en beleefd) 20 november Stadsschouwburg Amsterdam
Onwennig worden we in groepjes verdeeld. Met deze mensen moet je het doen. Wat doen? Team groen zijn we en zo zijn er nog vijf andere teams. We hebben drie leiders per team. Er zijn zes kandidaten genomineerd voor spelleider en die gaan we met zijn allen kiezen op basis van de voorstelronde die ze doen bij het ophalen van het publiek. Waar gaan we voor als team? Meteen overleg: gaan we voor vertrouwen, daadkracht, bescherming, positiviteit of nog een aantal andere kwaliteiten. Het wordt de leider die daadkrachtig is of zegt dat hij is. Ik ben direct alert en nieuwsgierig naar wat er komen gaat.
Het publiek wordt verrast door 22 jonge spelers. Divers in leeftijd, huidskleur, interesses en speelstijl. Zij hebben samen met Rosa Fontein en Karlijn Benthem, theaterdocenten bij TGA, de voorstelling Kings of War naar hun hand gezet. De kwaliteiten van de spelers worden fantastisch ingezet in het verleiden van het publiek. We moeten uit onze tent gelokt worden, dat is de hele opzet van het spel. De spelleider die we met voorkeursstemmen gekozen hebben stelt ons vragen, wij hebben de tijd antwoorden te bedenken, we kiezen een woordvoerder en die kan een kans krijgen de antwoorden te beargumenteren. Er zijn meer regels en voorwaarden, maar het meeste spannend is die toch zelf te gaan ervaren. Waar we op aangestuurd worden is: wat vinden we en wat doen we er vervolgens mee. Laat je je opzwepen door je teamgenoten of door een ander team omdat die meer punten krijgen. Of zit je je af te vragen of die punten wel eerlijk worden verkregen. Dan kan het ook nog zijn dat je teamleider slapende honden wakker maakt en je mee voert in zijn of haar complottheorie. Zo verloopt en eindigt iedere voorstelling anders en dat vraagt wat van improvisatievermogen van de acteurs.
Hoe dan ook, dit spel, deze voorstelling is ongeëvenaard goed en waar je mee wordt weggestuurd is je eigen geweten. Je geweten die jouw een lesje leert of juist bevestigt dat je het goede doet. En dan nog is de vraag wat is het goede en wat levert jouw handelen op? Macht corrumpeert, dat weet iedereen. Wie valt voor die verleiding en wie niet. Kings of War jr. geeft je een stukje van jezelf cadeau en daarnaast mag je genieten van zeer enthousiaste, eigenwijze acteurs.
Melige associaties die leiden tot een treurige toekomstvoorspelling voor mens en vampier. In de grimmige sfeer van een oude vervallen locatie waar een groep vampiers na een lange tijd samenkomt, valt verrassend genoeg veel te lachen. De lamlendige traagheid, kleine ruzies over wie wanneer de ander in de rede valt en gekibbel van een stel wat al honderden jaren samen is zijn onvoorspelbaar hilarisch. Bij het startsein van een moppen tappende vampier in clownspak kan je me al wegdragen.
Lisa Schamlé, Majd Mardo, Judith van den Berg, Joris Smit, Betty Schuurman, Yves Vermeulen en Betty Schuurman maken de voorstelling Kinderen van Judas met Toneelgroep Oostpool en het Nationale Theater. De voorstelling wordt in zijn geheel gemaakt op basis van improvisaties. Regisseur Jeroen de Man bedacht dit thema voor de voorstelling vanuit zijn fascinatie voor het duister en de donkere kant van de mens. Volgens hem bestaan vampiers echt en zoals hij ze duidt is dat niet onwaarschijnlijk. Allerhande herkenbare menselijke problemen komen aan de orde, zoals de burn-out van Tristan (van der Valk). Ze waren natuurlijk eens mens. Altijd is alles maar hetzelfde, jaar na jaar na jaar. Hij vertaalt dit virtuoos op de piano door liedjes uit verschillende tijdperken aaneen te rijgen.
De vampiers worden ingetogener en meer bescheiden als Aura (Schuurman) opkomt. Is zij de leidster van het stel? Het lijkt erop en ze symboliseert de ouder wordende mens die rustig naar de andere kant vertrekt als haar tijd gekomen is. Maar voordat haar tijd gekomen is zit er een vampier aan haar bed. Prachtige scène met Smit die strak schakelt tussen vampier en mens. De opbouw van het decor wisselt naarmate we naar een andere tijd gaan. Deze wisseling gaat moeiteloos en ingetogen. De groep bereidt een oefening in het park voor om Tristan uit zijn burn-out te krijgen. Hij moet weer alert worden op wat het leven van vampier nuttig maakt. Schamlé is daar op haar best, haar timing is subliem. Voor mij is ze de verrassing van de voorstelling.
Kinderen van Judas verhaalt ook over de kruisiging van Jezus en rol van Judas daarin. Verrassende wendingen in de geschiedenis levert dit op. Maar zij kunnen het weten, zij waren er tenslotte bij. De ongecompliceerdheid van deze voorstelling is vooral wat blijft hangen, maar de boodschap van Ivan (Vermeulen) over de teloorgang van de mens en wat dat betekent voor de vampier bezorgt me kippenvel. Kinderen van Judas is een geniale mix van hilariteit met een grauw randje.
Beklemmende getuigenissen die meer verwarren dan helderheid brengen. Iedereen is schuldig aan zijn eigen ellende en iedereen heeft belang bij de ellende van de ander. Ruzies, overspel, angsten en wantrouwen kenmerken het huwelijk van Peter en Catharina. Ze kunnen niet zonder elkaar en zijn met elkaar vergroeid. In scènes uit een huwelijk kwamen ze al even langs. Nu leren we ze beter kennen. Hoe ze zich tonen is niet hoe ze zich werkelijk voelen. Een thema wat veelvuldig terugkomt in werk van Ingmar Bergman. Meerdere malen is zijn werk te zien geweest bij Toneelgroep Amsterdam. Nu uit het leven van marionetten.
Uit het leven van marionetten bestaat uit een reeks getuigenissen die inzicht moeten bieden in de weg die de hoofdpersoon Peter Egerman (Eelco Smits) heeft afgelegd om te komen tot een gruwelijke misdaad. Peter vermoordt en verkracht een prostituée. Het geheel geeft een fragmentarisch beeld van het leven van Peter, maar bovenal van de mensen om hem heen. De waarheid blijft in het midden. Peter zit vast in zijn leven en zoekt uitwegen. Zijn angsten, fantasieën en dromen zijn niet te onderscheiden van wat echt is.
Nanouk Leopold regisseert na haar succesvolle films voor het eerst in het theater bij Toneelgroep Amsterdam. Het is dus niet vreemd dat de voorstelling filmisch aanvoelt. Het thema van deze voorstelling sluit aan bij haar eerdere werk. Het podium is één groot, leeg projectiescherm waarop de personages zichzelf bloot geven met soms diepere lagen op een actueel projectiescherm voor of achter. In het begin vond ik de projecties niet consequent doorgevoerd en dat leidde me even af.
Het lege toneel omgeven met kleur en geluid, die soms dreigend overkomen of juist heel verzachtend en dromerig zijn, prikkelen de verbeeldingskracht. De stiltes waarbij de geprojecteerde personages elkaar bekijken of zichzelf, troebeler worden of oplichten, zijn fantastisch indringend. Elkaar écht zien doen ze niet. Wanhopig zoeken ze naar verbinding en snijden die zelf ook weer af. De acteurs dagen elkaar uit en voeren de spanning gezamenlijk op naar het hoogtepunt waar Eelco Smits in zijn monoloog kennis geeft van zijn binnenwereld omhuld door een paarse gloed die me doet denken aan een baarmoeder. In deze lange monoloog spreekt hij rustig en vol gevoel en roept hij mededogen op, maar waarvoor weet ik niet precies. Omdat we ons soms allemaal gevangen voelen en een uitweg zoeken? De andere personages zoeken ook een uitweg, bij elkaar, bij Peter, in de drank en in de eenzaamheid.
Het is een zwaar, complex, intelligent geheel waar verstrikt raken op de loer ligt. De gevoelens en emoties vliegen je om de oren in de volle rijke teksten die soms in een sneltreinvaart de zaal in denderen. Met compassie voor Peter verlaat ik de zaal, ondanks de gruwelijkheid van de misdaad. Bart Slegers, Janni Goslinga en Celia Nufaar geven hun personages een kleur mee, soms afstotelijk, die voor mij deels verklaart waarom Peter Egerman zich gevangen voelt. De geestigheid en kwetsbaarheid van Hugo Koolschijn als Tim breekt het geheel open. Eva Heijnen als Ka in haar openheid is het einde van de trechter waar Peter doorheen valt.
Een kring met jongeren waar drie acteurs deel van uitmaken. De jongeren worden door elkaar heen geplaatst. De voorstelling is nog niet begonnen. Iedereen schrikt op door acteur Yamill Jones die boos vraagt waarom dit zo gebeurd. Even denk je nog dat er iets mis gaat, maar de voorstelling is begonnen. We zijn op de laatste school van David (Jones). Hij gaat van deze school af omdat hij een jongen in elkaar heeft geslagen. Plots zijn we op de school waar de voorstelling zich nu afspeelt. Geniaal loopt het in elkaar over en staat hij midden in de kring, zich voor te stellen op zijn eerste dag. Iedereen herkent de ongemakkelijkheid en de jongeren zijn daardoor wat giechelig, maar direct vol aandacht.
De jonge toneelschrijver Simon Weeda schrijft de tekst voor Outsiders: rauw, ongecompliceerd en beeldend. Eva Tijken regisseert Eline ten Camp, Mitchell Havelaar en Jones die de hoofdrol vertolkt. David is een jongen die zich buiten gesloten voelt en alle vorm van hulp weigert. Hij brengt zichzelf door zijn eigen gedachten in de problemen. Hij is sociaal misschien onhandig, maar een gewone jongen die zijn gang wil gaan. Thuis is zijn vader bereid hem te helpen, echt tot elkaar doordringen lukt niet. David verstopt zichzelf steeds meer en ontmoet Sam (Havelaar), een jongen zoals hij die ook niet lijkt te passen. Sam heeft daar voor zichzelf prima verklaringen voor gevonden die een tijdje houdbaar zijn maar uiteindelijk uitgewerkt blijken.
De kring om David en Sam heen lijken het te herkennen. De bemoeizucht van de vader. Alles wat je moet op school, van je vrienden en ouders. Soms zie je iemand knikken of een wenkbrauw optrekken. De jongeren worden gedwongen betrokken te blijven bij alles wat er gebeurd. Soms heel actief tijdens het dansen en passiever als David vertelt wat hij meemaakt en de stemmen in zijn hoofd via de boxen hoorbaar zijn, of als hij zichzelf moed inpraat. ‘Niemand heeft met jou problemen als je geen problemen met jezelf hebt’ is bijvoorbeeld zo’n zin die hij bij herhaling gebruikt en ook aan anderen vraagt die te herhalen. Zo zitten er meer tekstuele highlights in de voorstelling die beklijven.
De acteurs blijven ook zeker plakken. Eline Camp als mentor Ria Wouters is zeer overtuigend, maar ook als het vrolijke klasgenootje Aïssa. Havelaar in de rol van Sam is groots en als vader aandoenlijk. Jones is dynamisch, grappig en prachtig kwetsbaar.
Het stuk is krachtig, confronterend en geestig en zit vol geniale vondsten. De overlap tussen fictie en werkelijkheid is meesterlijk, de jongeren zijn medeverantwoordelijk voor het stuk. De acteurs zijn ieder op hun beurt onbevreesd, creatief en beheerst in hun agressie, fysieke uitingen en blijdschap. Sam en David houden elkaar een spiegel voor. De gezichten van sommige jongeren spreken boekdelen en ik verwacht dat er veel uit te wisselen is in het nagesprek.
Gezien première 3 augustus 2017, het Amsterdamse Bostheater
In het Amsterdamse Bostheater is de première van Julius Caesar, een productie van Orkater en de Amsterdamse Schouwburg, geregisseerd door Michiel de Regt. Op dit prachtige podium in het Amsterdamse Bos ziet het decor er indrukwekkend uit met vanuit de vier windstreken een pad naar het midden podium met daarop een kleuterstoeltje, wat de troon van Caesar blijkt te zijn. Vol bravoure en flamboyant komt Julius Caesar (Mattias Van De Vijver) de trap af aan de achterzijde af, alsof hij een catwalk oploopt. Duistere figuren als kraaien of vleermuizen houden Caesar amicaal vast, maar het amicale is onbetrouwbaar. Meteen staat helder vast dat dit verhaal niet goed kan aflopen. De stevige wind en invallende schemering geven dit een extra lading.
Het verhaal van Julius Caesar gaat in deze regie niet over het opkomend populisme en de autoritaire leider die daar de vruchten…
Theaterinspiratie 