Opgelucht was ik toen de voorstelling Glazen Speelgoed van Toneelgroep Amsterdam gisteravond ten einde was. Begrijp me goed, niet omdat de voorstelling niet voldoet. In tegendeel, juist omdat Amanda Wingfield, weergaloos gespeeld door Chris Nietvelt, met haar bezitterige drang om alles naar haar hand te zetten geen enkele ruimte voor anderen biedt. Ze biedt totaal geen ruimte aan de mensen die haar het liefst zijn, haar kinderen Tom en Laura, gespeeld door Eelco Smits en Hélène Devos. In het publiek krijg ik het plaatsvervangend benauwd en word ik soms razend en de hoop groeit dat de komst van Jim O’Connor, gespeeld door Harm Duco Schut, de uitzichtloze situatie perspectief geeft.

Eelco Smits en Hélène Devos lamgeslagen

‘Ik wilde in beweging vinden wat ik in de ruimte verloren was’, vertelt Tom (Smits) aan het einde van de voorstelling als hij een belangrijke beslissing heeft genomen. Smits treedt op als verteller, naast zijn rol als zoon, en kleurt beiden rijk in met zijn heldere mimiek en uitgesproken humor. De voorstelling Glazen Speelgoed zit vol prachtige poëtische zinnen, zoals bovenstaande, die vooral door Smits worden uitgesproken, wat me bekoort omdat hij een mooie ritmiek in zijn al even zo’n mooie stem heeft.

Laura (Devos) is een kwetsbaar, verlegen meisje met een handicap die, in tegenstelling tot haar moeder in haar jeugdige jaren, nog geen enkele aanbidder aan de deur heeft gehad. Dit tot grote zorg van haar moeder. Zij overtuigt Tom tot het uitnodigen van een collega met als doel Laura aan hem te koppelen. Tom worstelt met het feit dat hij een ander leven voor ogen heeft. Hij wil dichten, hij wil avontuur en zijn manipulatieve moeder staat dit in de weg. In de kern wil hij ook zijn zus niet in de steek laten. Laura ziet stil en enigszins machteloos toe. Haar glazen speelgoed biedt haar enige troost. De komst van Jim O’Connor zet alles op scherp.

De vijfde rol is weggelegd voor de afwezige vader. Deze man speelt in het leven van Amanda nog een grote rol. Van de spijt van het vallen voor alleen de charmes van deze man en niet te kiezen voor een andere aanbidder, tot de angst dat Tom zo wordt als zijn vader. Hij is voortdurend als een schaduw aanwezig.

Chris Nietvelt is niet te temmen

Dit stuk is geschreven door Tennessee Williams en is geregisseerd door de Amerikaan Sam Gold, sober en intiem verbeeld. Het is een herkenbaar verhaal, ondanks de mogelijk buitenproportionele karaktereigenschappen van Amanda Wingfield, waarin ze in de wanhoop van het bestaan een uitvlucht zoekt in de alles overheersende zorg voor haar kinderen.

Nietvelt is een meesteres in het neerzetten van de gelaagdheid van de hysterische en neurotische Amanda. Een niet te temmen vrouw, maar zeer gedoseerd gebracht. De kinderen, Smits en Devos, laten respectievelijk het vuur en de onmacht schitteren. Schut maakt een krachtige indruk als hij Laura probeert te overtuigen van haar gebrek aan zelfvertrouwen en hoe ze anders kan leren denken.

Glazen speelgoed is intiem

Wat ook stevige indruk maakt in deze regie is het licht als terugkerend element in de tekst en als instrument. Door bij de opkomst van Smits, als verteller, het zaallicht aan te laten is er direct een intimiteit die blijft bestaan. Het licht is een middel om als uitroepteken iets te benadrukken. Het glazen speelgoed hult de wereld in regenboogkleuren door het licht wat er doorheen schijnt. Dromerige Tom is voor mij het lichtpunt in de voorstelling, voor zijn zus en voor zijn moeder, maar hij kan er aan ten onder gaan. Het licht blijft me bij als metafoor voor de vraag of je kiest voor jezelf en je eigen licht of voor de zorg voor anderen.

http://tga.nl/voorstellingen/glazen-speelgoed/speellijst