DE MEEUW IS SPEELS IN DE OPEN LUCHT VAN HET AMSTERDAMSE BOS

Meeuw-Amsterdamse-Bostheater-Credits-Lex-Vesseur-en-Jelmer-Buitenga-e1533281299717

Gezien 4 augustus première het Amsterdamse Bostheater

Op het gecultiveerde landgoed van Sorin met wordt bij aanvang meteen de toon gezet door de eigenaar zelf in zijn strandstoel. Waar we hem gedurende de voorstelling in kunnen uittekenen en van waaruit hij ons trakteert op flauwe grappen en anekdotes. Die hij overigens zelf maar half kan navertellen waardoor het hilarisch wordt. En het is precies die hilariteit die ik nog niet eerder in een uitvoering van De meeuw heb gezien. De stukken van Tsjechov kenmerken zich door een zekere ernst, melancholie en ledigheid, ook de meeste uitvoeringen van De Meeuw hoewel deze als komedie is geschreven. Deze versie van de Meeuw van het Noord Nederlands Toneel is speels, luchtig en dynamisch.

De verhalen van Tsjechov hebben niet enorme ontwikkelingsbogen, maar gaan vooral over de dagelijkse beslommeringen die mensen in hun leven ondervinden, hoe ze deze kunnen oplossen of juist handhaven en bovenal gaan ze over menselijke verhoudingen. Sorin (Peter van Heeringen) is een man die spijt heeft van alle keuzes in zijn leven, ambtenaar geweest zijn leven lang, maar droomde van een leven als schrijver. Hij geniet nu van zijn sigaretje en drankje en van zijn eigen humor. Van Heeringen speelt dit droogkomisch met de ernst eronder zeer voelbaar, maar niettemin rollen de tranen meermaals over mijn wangen.

De hele familie verblijft elke zomer op zijn landgoed. Zijn neef Kostja (Jesse Mensah) staat op het punt zijn zelfgeschreven stuk op te voeren voor zijn moeder Arkadina (Esther Scheldwacht) die zo aankomt op het eiland. Maar het wachten is vooral op Nina (Hanna van Vliet) die de hoofdrol in zijn stuk vertolkt en op wie hij verliefd is. Van Vliet speelt Nina bevlogen, gepassioneerd en eerlijk. Een mooi jong meisje die al haar dromen nog waar kan maken. Als Arkadina opkomt, weten we zeker waar het heen gaat: deze voorstelling wordt één groot feest. Scheldwacht speelt groot, de actrice Arkadina die voor de buitenwereld alles verstopt en diezelfde buitenwereld ook het belangrijkste vindt. Ze laat ongewild haar onmacht zien door het zoveel mogelijk te bedekken. Dat is een kunst op zich. Die arme Kostja doet zijn stinkende best zijn moeder écht te zien te krijgen, maar vangt bot zodra ze enigszins openbreekt. Kostja is de enige die waarachtig is en geen spel speelt. Mensah speelt deze rol oprecht.

Van Heeringen is in zijn tweede rol, die van Ilja, de bediende van Sorin, al net zo gevat en zijn dochter Masja (Julia Diepstraten) doet qua menselijk drama ook haar duit in het zakje. Ze is al jarenlang verliefd op Kostja, maar hij ziet haar niet staan. Ze drinkt daardoor te veel en trouwt uiteindelijk maar met de leerkracht Sem (Denzel Goudmijn) van de plaatselijke basisschool die op zijn beurt alweer jarenlang verliefd is op Masja. Het fysieke spel van Diepstraten is erg krachtig, draaiend met haar voeten, dronken hangend over de heg, verlegen verliefd lachend, alles is raak. Sem blijft verlangen naar Masja, ook als ze getrouwd zijn want haar hart is voor eeuwig bij Kostja. Goudmijn speelt Sem monter en naïef. De dokter, Dorn (André Dongelmans), laveert tussen de personages met zijn kopje in zijn hand en bekijkt en becommentarieert hen. Hij is min of meer het publiek in dit gezelschap met een prettig relativeringsvermogen.

Deze heldere en dynamische uitvoering van de Meeuw verliest door de luchtigheid toch niet ernst van het stuk uit het oog. Tsjechov heeft de Meeuw dan wel als komedie geschreven, de melancholie ligt al snel op de loer. Het komedie-aspect heeft Ingejan Ligthart Schenk geslaagd in ere gehouden. De magie van de locatie zorgt voor een betoverend eind alsof Kostja opgaat in het grote geheel.

http://bostheater.nl/#agenda

https://www.nnt.nl/voorstellingen/107730-De-meeuw

 

 

DE MEEUW IS SPEELS IN DE OPEN LUCHT VAN HET AMSTERDAMSE BOS

MOED EN BEVLOGENHEID KENMERKEN HET LIJDEN VAN DE JONGE WERTHER

Werther 07 -® Sanne Peper

Gezien try-out 21 september, Toneelschuur Haarlem

Première 23 september

Plastic speelgoed, strandstoel, zwembanden, een dj en vette rapmuziek. Niet meteen elementen die je verwacht bij het lijden van de jonge Werther van Goethe uit 1774. De kostuums zijn ook van deze tijd, tikkeltje ordinair maar vooral losjes. Eline Arbo bewerkt de tekst en regisseert deze eerste voorstelling bij Toneelschuur Producties. Ze is op onderzoek uit hoever je wilt of kan gaan voor je idealen met daarin de relatie tussen verstand en gevoel als thema. Ze wil een jong publiek bereiken en aan het denken zetten. De thema’s die aan bod komen in de rijke tekst van Goethe geven daarvoor stof genoeg. De wijze waarop Arbo ze vorm geeft zal meer dan alleen jonge mensen beroeren. Met zelfspot, recalcitrantie en grote geestigheid trekt en duwt ze diepzinnig aan en tegen alles wat ons zekerheid biedt.

Victor IJdens, Diewertje Dir en Sander Plukaard spelen respectievelijk de jonge Werther, Charlotte en Albert. Werther wordt verliefd op Charlotte als hij haar ontmoet op een feest bij de jonge prins en ze dansen tot in de vroege uurtjes. Nadien zien ze elkaar dagelijks totdat Albert, haar verloofde, terug keert van een lange reis. Werther beseft iedere dag meer dat hij Charlotte nooit zal krijgen. Werther is een gepassioneerde jongen die leeft vanuit zijn hart. Zijn gevoel is zijn leidraad in het leven, de hartstocht zijn gids. Hij zakt steeds dieper weg in de wanhoop van de onbeantwoorde liefde. Albert is een verstandige jongen die realiteitszin prefereert boven alles wat hem uit balans brengt. Charlotte bevindt zich ergens daartussen in.

Goethe heeft het lijden van de jonge Werther opgebouwd in de vorm van brieven aan Charlotte. De brieven komen terug in de beschrijvingen van dagen in het leven van Werther waarmee direct een tijdspad van anderhalf jaar duidelijk wordt. IJdens speelt deze rol met verve. Hij ís die gepassioneerde Werther die de poëtische taal van Goethe, bewerkt door Arbo, nergens gekunsteld oplepelt. Dat geldt ook voor Dir en Plukaard die hem in eerste instantie vanaf de zijlijn bijstaan met af en toe een terloopse aanvulling wat het geheel geestig en ongedwongen maakt. Dir is het prototype mooi meisje dat de wereld voor zich inneemt, maar dat zelf niet door heeft. Plukaard is de uit zekerheden opgebouwde kerel die  positiviteit heeft uitgevonden. Een man waar je je acuut aan zou kunnen ergeren, maar dat gebeurt niet. Waar IJdens ontroert door zijn ontwapenende houding, neemt Plukaard je voor zich in door zijn geestigheid. Dir is krachtig in haar mimiek en de kalmte in haar spel is uitgesproken. De drie spelers zijn bovendien muzikaal en de zang is op momenten aangrijpend. De muziek geeft scherpe randjes meer diepte en schuurt en schaaft voortdurend. Moedig zijn de lange stiltes die vallen waarin een blik genoeg zegt en de verwarring of het niet-weten geen woorden nodig hebben.

Arbo en haar acteurs zijn wat mij betreft geslaagd in hun onderzoek naar de relatie tussen gevoel en verstand en wat als leidraad te gebruiken. In zoverre dat daar geen pasklaar antwoord voor is. Niets nieuws zou je denken, maar de wijze waarop de tekst van Goethe past in de hypermoderne plastic wereld van nu geeft het gehele thema een nieuw perspectief. Wat is echt en wat niet? Uit wat voor concepten bestaat ons leven eigenlijk en waarom trappen we er massaal in? Dat zijn in ieder geval vragen die blijven hangen en zo gaat iedereen verder op eigen onderzoek. Dat hoop ik ten minste, want deze voorstelling is daartoe een bevlogen uitnodiging.

https://www.toneelschuur.nl/theater-productie/het-lijden-van-de-jonge-werther

foto Sanne Peper

MOED EN BEVLOGENHEID KENMERKEN HET LIJDEN VAN DE JONGE WERTHER

KLEINE WONDEREN WORDEN GEZIEN

casino-nonstop-01-theater-utrecht-fotograaf-roel-van-berckelaer

Gezien Casino Nonstop, première 16 september de Paardenkathedraal Utrecht

Gebochelde mannetjes, personen met vier benen, een zwangere Siamese tweeling en nog veel meer curiositeiten. Wonderen zoals Oom Max ze noemt. Hij geeft ze een podium in zijn reizende theater Casino Nonstop. Gaat het Oom Max om de wonderen of puur om zijn eigen voortbestaan. Die twijfel blijft aanwezig door de kwetsbaarheid die Sanne den Hartogh steeds zo meesterlijk wegstopt achter de lach en de muziek die door moet gaan. Espen Hjort regisseert deze voorstelling, hij volgt een talentontwikkelingstraject bij Theater Utrecht.

Casino Nonstop vertelt het waargebeurde verhaal van een ver familielid van de regisseur. Oom Max vluchtte in de jaren ’30 vanuit Oostenrijk naar Noorwegen en richtte daar Casino Nonstop Show op. We zien oom Max op de vlucht samen met Ava, zijn vaste danseres. Onderweg treden ze op en komt oom Max de mooiste wonderen tegen die hij een podium wil bieden.

De verhaallijn is voor mij niet altijd duidelijk. De vlucht is angstig en heftig, maar de beweegredenen voor een richting ontgaan me soms. Wat wel duidelijk is, is dat oom Max altijd al gefascineerd is door de gemankeerde mens. De mens die anders is dan normaal. Deze mensen moeten gezien worden volgens hem en hij biedt ze graag een podium. Ondanks de prachtige verteltoon van den Hartogh als oom Max, staand in het donker met alleen zijn soms gekwelde blik in een spot, blijft de liefde voor de wonderen te veel bij woorden. Hij overtuigt me niet helemaal van zijn liefde voor hen. Hij ontroert me wel, maar dat heeft meer te maken met de eerder genoemde kwetsbaarheid die soms zichtbaar wordt.

Ava, gespeeld door Mees Borgman, is een sterk personage die een bepaalde afhankelijkheid heeft opgebouwd door haar gebrek. Haar kracht gebruikt ze om Max te overtuigen bepaalde keuzes te maken. Ze geniet niet echt van de shows die ze geeft, maar iets anders kan ze niet. Het komische talent van Borgman is groot en haar timing meesterlijk. Samen met den Hartogh is ze het hart van de voorstelling. Bram van der Kelen wil in de ontmoetingen met Max en Ava, die hij als zeer uiteenlopende personages tegemoet treedt, dit hart breken. Hij is een harde grenswachter, botte politieagent of gehaaide paardenhandelaar. Dit doet hij geestig en manipulatief. En uiteindelijk valt het hart uiteen.

De vormgeving op het podium is sober en kil. Je ziet een cirkel waarin ze leven, een vlucht in de rondte of een circus ring waarbinnen ze optreden. De cirkel geeft een beklemmend gevoel. Ze komen niet verder hoe hard ze ook gaan of hoe zwaar de tocht ook is. De kleding om de cirkel heen heeft meerdere symbolische betekenissen. De mensen die ze voorbij gaan in hun vlucht. De mensen die ze verliezen én bovendien de waarde van Casino Nonstop Show die verloren gaat. De verhalen van excentrieke personen uit onze geschiedenis zijn interessant en relevant. In dit geval lag voor mij helaas de nadruk te veel op de vlucht en de consequenties daarvan, dan op de persoon zelf en zijn motivaties.

https://www.theaterutrecht.nl/voorstellingen/casino-nonstop

foto: roel van Berckelaer

KLEINE WONDEREN WORDEN GEZIEN

METAMAN, DÉ BELOFTE VOOR DE TOEKOMST

Metaman, Goldmund/Orkater
Metaman, Goldmund/Orkater, spel, concept, tekst en muziek : Wilko Sterke, Thijs Maas, regie : Titus Tiel Groenestege, decor en kostuums : Janne Sterke, spel (stage) : Sascha Bornkamp, Myrthe Huber, Emma Linssen, Carmen van Mulier, Anne Reitsma,Milan Sekeris, Bastiaan Vandendriessche, Minne Koole, assistent decor en kostuums: Nelli Bodt, decoratelier: Emiel Veken, lichtontwerp: Stefan Dijkman, geluidsontwerp: Robert van Delft, productie: Feline Schoonhoven, techniek: Steven Raapis Dingman, Emiel Rietvelt, Bram Anneveldt (stagiair), Douwe Bulten (stagiair)

gezien Première 29 september Toneelschuur Haarlem 

Metaman, de nieuwe voorstelling van Goldmund, een coproductie met Orkater, is een oord voor bezinning, geruststelling en reflectie op het menszijn. Een nieuwe kerk met een nieuwe God en andere gebeden dan in ons collectief geheugen opgeslagen zitten, afhankelijk vanuit welke geloofsstroming je bent opgevoed. Maar dat doet er allemaal niet meer toe. We zijn allemaal mens, het is vandaag donderdag, maar waarom heet het eigenlijk donderdag, en we hebben allemaal ouders. Er zijn meer facetten die ons binden dan ons scheiden, maar hoe maken we verbinding en wat is daarin ons houvast. Daar gaan Wilco Sterke en Thijs Maas naar op zoek, want in het theater worden de grote filosofische thema’s onderzocht, net als bij de oude Grieken.

Sterke en Maas leggen ons uit wat het idee van deze voorstelling is en wordt. Ze, en vooral Sterke, missen een houvast in het leven, een richting en een missie hebben ze niet. Hoe mooi zou het zijn een missie in het leven te hebben die houvast biedt. Vroeger hadden we de oude God, de man met de baard die ons geschapen heeft en waar we in gedachten verantwoording aan aflegde. Hij is van zijn spreekwoordelijke sokkel gevallen, daarom een nieuwe sokkel die gedurende de voorstelling in diverse vormen gegoten wordt. Het zaallicht blijft aanvankelijk aan, we worden compleet betrokken bij de zoektocht omdat we namelijk allemaal een houvast missen. De mannen zijn elkaars tegenpool waar Sterke onrustig oogt en vertelt over zijn verlangen naar een houvast, oogt Maas krachtiger en minder ongedurig in zijn gemis. Hij denkt het liefst eerst na over welke richting op te gaan, Sterke begint gewoon ergens.

Ze introduceren een koor, zoals bij de Grieken, die de mening verkondigt van het volk, de buitenstaander of de gedachten verwoordt van de hoofdpersoon. Het koor bestaat uit stagiaires, jonge acteurs van diverse toneelopleidingen. Door Sterke en Maas geestig, een beetje spottend geïntroduceerd, maar deze acteurs van de toekomst laten zich niet omver blazen. Zij verwoorden de gedachten van de hoofdpersonages en zijn vooral het verlengstuk of alter-ego van Sterke en Maas. De teksten van Sterke en Maas zijn meesterlijk en de regie van Titus Tiel Groenestege is vloeiend. Choreografisch is de voorstelling flexibel en bovendien lenig zoals de eerste monoloog dat woord gebruikt in termen van sfeer. Sfeer werkt verbindend en hoe we in die context lenig moeten zijn om de sfeer die heerst recht te doen. En zo volgen er nog prachtige monologen, dialogen en uitingen van gedachten die ontnuchterend zijn en relativerend werken, maar niet echt ergens toe leiden. Milan Sekeris, een van de koorleden, opent de eerste Wereldvergadering en brengt op haast kinderlijke wijze punten naar voren die ons allen raken. We lachen om de onnozele houding van de spreker, maar zijn punten zijn ongemakkelijk. Het is vanzelfsprekend wat hij zegt. Hij speelt het spanningsvol en eerlijk. Ook van de anderen was ik onder de indruk: Minne Koole, Bastiaan Vandendriessche, Anne Reitsma, Carmen van Mulier, Emma Linssen, Myrthe Huber, Sascha Bornkamp. Namen die de toekomst zijn en hebben.

Het geheel is betoverend mooi door de ontroerende zang, krachtige muziek en sterke, geestige tekst. Filosofisch goed doordacht en onderbouwd, met uiteindelijk een heldere conclusie. Metaman is er voor iedereen. Het onderscheid tussen mensen zit niet in de diepte, want in de basis lijken we allemaal op elkaar. Daar zit een missie voor de toekomst.

https://www.orkater.nl/voorstelling/metaman

foto: Ben van Duin

 

METAMAN, DÉ BELOFTE VOOR DE TOEKOMST

DE WERELDVERBETERAAR VAN TONEELSCHUUR PRODUCTIES ONTROERT DOOR HET SPARTAANSE

De Wereldverbeteraar_foto Annaleen Louwes_webversie

Gezien op 20 februari, try-out Toneelschuur Haarlem

De Wereldverbeteraar van Thomas Bernard kan gezien worden als een langgerekte klaagzang waar de filosoof rondjes blijft draaien rond hetzelfde probleem, maar dat is het zeer zeker niet. In deze regie van Erik Whien raak ik betrokken bij de hoofdpersoon in iedere betekenis van het woord. Ik houd van hem en ik haat hem, hij irriteert me mateloos en maakt me boos, maar hij is ontroerend in zijn onvermogen en daarom ga ik het aan.

De Wereldverbeteraar is een donker stuk en gaat over het onvermogen van een filosoof om contact te maken met de wereld om hem heen. Hij haat alles en iedereen, noemt de mensen in de buitenwereld delinquenten die uit zijn op zijn vernietiging.  Voortdurend leeft hij in de tweestrijd tussen liefde en haat. De hartstocht voor de wereld drijft hem diezelfde wereld zo intens te haten.

Hij ontvangt deze dag een eredoctoraat van de universiteit, in het bijzonder voor zijn geniale traktaat waarin hij schrijft over het verbeteren van de wereld. De hoge heren komen naar zijn huis omdat hij kampt met een zwakke gezondheid. Zijn levensgezellin, die we in deze enscenering niet ontmoeten, maar er wel is helpt hem waar ze kan en wordt desondanks vaak gekrenkt. Den Hartogh staat de gehele voorstelling voor een afscheiding van zwart plastic die in het midden over de breedte van het podium hangt. Het licht bevindt zich aan de achterkant en zwelt soms aan waardoor er iets meer zicht op Den Hartogh is. Hij staat op dezelfde plek, verandert alleen soms van richting. Het is een intens schouwspel wat juist door het statische veel vraagt. Iedere kleine beweging is raak, het zenuwachtige wrijven van de vingers over elkaar, het steeds langzaam bollen van zijn rug waar figuurlijk de hele wereld op ligt. Hij houdt intens van die wereld. Hij houdt ook intens van zijn levensgezellin.

Den Hartogh zit klem in de filosoof, de filosoof zit klem in zijn lichaam en in zijn gedachten, het lichaam zit klem in het huis. Het donkere van zijn gedachten wordt prachtig weergegeven door hoe het decor is opgebouwd of eigenlijk is leeggehaald. We zien geen huis verbeeldt, we zien geen andere personages, we krijgen het zien door de gedachten van de filosoof en de gesprekken met zijn levensgezellin. Hij zit vast in zijn twijfel. ‘De domoor verwezenlijkt, de twijfelaar van uiteen, labyrintisch..’ Een prachtige gedachte van de filosoof, zoals hij al zijn gedachten en twijfels met ons deelt, waarmee hij me afstoot en aantrekt.

Hij is hard voor zichzelf, Spartaans en daarmee legt hij zijn onvermogen meesterlijk bloot waardoor hij me ontroert. Den Hartogh gaat het aan en blijft staan in deze uiterst spannende rol. Het lijkt me een krachtmeting met de tekst, het personage en de enscenering om de woede en de hartstocht naar de oppervlakte te laten komen. Den Hartogh geeft op meesterlijke wijze inzicht in de gedachten van De Wereldverbeteraar.

http://www.toneelschuurproducties.nl/de-wereldverbeteraar/?gclid=CPHvs6TTi8sCFVIW0wod4NAINg

 

 

 

DE WERELDVERBETERAAR VAN TONEELSCHUUR PRODUCTIES ONTROERT DOOR HET SPARTAANSE