de meiden

10578_x

Gezien 16 december Stadsschouwburg Amsterdam

Verbluft zat ik in mijn stoel gedrukt en na drie maal applaus halen door de acteurs realiseerde ik me dat ik niet was gaan staan. Bij deze nog een staande ovatie voor Thomas Cammaert, Chris Nietvelt en Marieke Heebink die respectievelijk mevrouw en de meiden Solange en Claire spelen.

De voorstelling De Meiden, geschreven door Jean Genet in 1947 is geregisseerd door de eigenzinnige Katie Mitchell die in 2015 festival Brandstichter in de Stadsschouwburg domineerde met zes van haar producties. Mitchell richt haar aandacht consequent op de vrouwelijke ervaring en perceptie. Enerzijds kan haar werk worden omschreven als conceptueel en anderzijds door een ver doorgevoerd naturalisme gebaseerd op de methode van Stanislavski. Het laatste was direct te herkennen door het realistisch decor en de zeer gedetailleerde handelingen die de meiden uitvoeren om zich te transformeren om hun rollenspel uit te voeren. Het conceptuele blijkt na verloop van tijd als het niet alleen gaat over Claire en Solange, maar over alle ongelijkwaardige betrekkingen waarbij uitbuiting en onderwerping een grote rol spelen en wat in verschillende vormen dagelijks in onze maatschappij plaatsvindt.

De kracht van het stuk is het hyperrealisme van de acteurs en de vormgeving waardoor de extreme verhoudingen binnen de relaties uitvergroot worden. Het psychologische spel wat tussen de zussen speelt is, mijns inziens, niet alleen ingegeven door de machtsverhouding die ze uitleven ten opzichte van mevrouw (Cammaert), maar ook die tussen hen twee speelt. Solange (Nietvelt) slaat zich er al redderend doorheen, houdt haar emoties voor zich maar laat de angst regeren. Claire (Heebink) daarentegen is feller, ondernemender en heeft minder te verliezen. Dat ze minder te verliezen heeft wordt mede bepaald door haar ziekte, ze heeft tuberculose. Beiden willen ze de regie over hun leven (terug) en vinden die in het rollenspel wat ze spelen om de onderdrukking en vernedering het hoofd te bieden. Tijdens de transformatie is de verstikking en dreiging voelbaar. De voortdurende soundscape draagt daar doeltreffend aan bij. Heebink wordt mevrouw en Nietvelt kleedt zich als Claire consciëntieus doorgevoerd in elk aspect. Ze hebben een vaste volgorde in hun rollenspel die ze scènematig uitspelen. Muziek, licht en attributen worden stelselmatig herhalend ingezet om hun scènes kracht bij te zetten. Het doel is vermoorden van mevrouw, en zo snel mogelijk. Mevrouw mag er niet achter komen dat Claire correspondentie onderschept heeft tussen haarzelf en haar minnaar die Claire informatie gaf over de criminele activiteiten van de minnaar. Ze heeft de politie een brief gestuurd in het handschrift van mevrouw waardoor hij nu vast zit.

Als mevrouw thuiskomt, zijn de meiden hun onderdanige zelf en geven ze hun plan vorm door thee te schenken met pillen erin. Hoe dit vervolgens uitpakt zou ik gaan bekijken en ervaren, omdat het de ultieme vorm van zelfbeschikking laat zien die om compassie schreeuwt als je het mee beleeft.

Cammaert geeft mevrouw een extra dimensie door verweving van het genderthema met de andere thema’s in het stuk die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. In onze door mannen gedomineerde maatschappij is onderdrukking en onderwerping van vrouwen door diezelfde mannen een (nog steeds) heftig punt in diverse debatten. De acceptatie van transgenders, travestieten, drag queens enzovoort staat ook nog in de kinderschoenen. Het verhaal achter dit personage is een andere laag die de voorstelling meer diepte geeft. Waarom kleedt mevrouw zich zo, waarom zijn al deze lagen nodig om zich te kunnen presenteren en verhouden tot de buitenwereld. Het is buitengewoon intiem dat Solange en Claire hier getuige van zijn en tegelijkertijd betekenen de meiden niets. Maar waar komen de Poolse Solange en Claire vandaan en waarom kunnen zij niet anders dan zich laten vernederen door mevrouw? Zij leven in tegenstelling tot mevrouw geïsoleerd en kunnen nergens anders heen.

Genet maakte zich hard voor en schreef over mensen aan de rand van de samenleving. Mitchell geeft door deze regie de mensen zonder stem een stem door de stoet die langs trekt aan het eind en door De Meiden van Genet weer een gezicht te geven via Nietvelt en Heebink die op de toppen van hun kunnen iedere levenszucht, alles wat hen staande houdt, een plek geven en tonen aan elkaar (en ons).

Oklaski (applaus in het Pools).

https://tga.nl/voorstellingen/de-meiden/speellijst

the-fountainhead-foto-jan-versweyveld

gezien 26 november en 28 november, Stadsschouwburg Amsterdam

Eindelijk, eindelijk zag ik afgelopen zaterdag The Fountainhead van Toneelgroep Amsterdam en het was alles wat ik verwachtte. In juni 2014 ging deze voorstelling al in première en sindsdien is hij massaal uitverkocht. Voor de rol van het hoofdpersonage Howard Roark won Ramsey Nasr de Louis d’Ór. Het onconventionele karakter Roark in The Fountainhead belichaamt een maatschappelijke kracht die het individualisme en egocentrisme van de scheppende mens bepleit. Het collectief, de massa en het altruïsme zijn krachten die de schepping en het individu ondermijnen. Het dienen van anderen brengt niets voort.

Wish you were here stond in het teken van sociaal-maatschappelijke onvrijheid, het thema waarover De meiden van Jean Genet gaat. Deze nieuwe voorstelling van Toneelgroep Amsterdam gaat 11 december in première. In De meiden zijn twee Poolse dienstmeiden, die geacht worden niet zichtbaar te zijn, de hoofdpersonen in deze voorstelling, waar ze in hun fantasie een tweede werkelijkheid creëren. De onvrijheid buigen zij om tot een zelf verworven vrijheid waarbij fantasie en werkelijkheid één worden.

Deze twee stukken lijken haaks op elkaar te staan maar handelen, voor mij, in wezen over hetzelfde. In hoeverre kun je trouw zijn aan jezelf en je eigen ideologieën, verlangens, doelen enz. in een maatschappij die complex is en veel van ons vraagt. Soms lijkt er meer vrijheid te ontstaan door je individualiteit op te geven en je aan te sluiten bij een collectief, maar tot welke prijs. En welke prijs betaal je als je tot het uiterste gaat en trouw blijft aan idealen en je eigen schepping. Wat zijn je individuele mogelijkheden? Interessante vragen die opborrelen naar aanleiding van Wish you were here. De gasten spreken over vrijheden vanuit verschillend perspectief zoals bijvoorbeeld vanuit de wereld van een BN’er en haar au-pair uit de Filipijnen. En hoe en waardoor onze economie draaiende wordt gehouden (de voorgrond) en hoeverre het nodig is dat we daarvoor anderen moeten uitbuiten (de achtergrond). Tegelijkertijd blijft onze economie voor een groot deel in beweging door het grote zorgaspect achter de schermen voor elkaar zonder dat daarvoor een cent ontvangen wordt.

The Fountainhead roept herkenning op als het gaat om individualiteit behouden en het alert zijn op manipulaties. Roark denkt niet na over de mensen die iets van hem willen, te manipuleren is hij niet omdat hij in alles zijn verantwoordelijkheid neemt met uiteindelijk desastreuze gevolgen. De manipulator Ellsworth Toohey, een meesterlijke rol van Bart Slegers, trekt ook niet per se aan het langste eind. Dit blijft in het midden. De liefdesgeschiedenis die parallel loopt aan Roark’s professionele ontwikkeling heeft hetzelfde thema: behouden van vrijheid en individualiteit.

De Meiden zijn afhankelijk en doen er alles aan hun vrijheid terug te winnen en doen dat op een zeer fantasierijke, beeldende manier. Zij scheppen hun mogelijke toekomst, volgens Katie Mitchell die tijdens Wish you were here werd geïnterviewd. Zij is regisseur van De Meiden en vertelde dat het naast een politiek verhaal vooral ook een verhaal is over familie en kunst. Ik ben heel benieuwd. De schrijver Jean Genet kwam ook nog bij ons via een oud interview, waarin hij het systeem bevraagd over waarom het betreffende interview op deze manier moet plaatsvinden. Hij houdt zich verantwoordelijk voor zijn irritatie daarover door er aanvankelijk mee ingestemd te hebben. We kwamen in Stanislavski tot de conclusie dat egocentrisme en individualiteit vaak al bij voorbaat een negatieve connotatie hebben terwijl het ook een grote vorm van verantwoordelijkheid met zich meebrengt en niet direct betekent dat je je niet wil verhouden tot de ander. Misschien alleen niet op de manier die verwacht wordt en de norm is.

Ik kijk uit naar De Meiden en ben gelukkig dat ik The Fountainhead heb gezien die nog een hele tijd zal resoneren in mijn hoofd. En Wish you were here zijn avonden die absoluut meerwaarde hebben. Ze geven inzicht en inspireren!

https://tga.nl/voorstellingen/the-fountainhead/speellijst

https://tga.nl/voorstellingen/de-meiden

Theaterinspiratie

BLOWN AWAY DOOR DE MEIDEN (EN HUN MEVROUW)

SOCIAAL-MAATSCHAPPELIJKE (ON)VRIJHEID IN ZOWEL THE FOUNTAINHEAD ALS DE MEIDEN