Gezien première 8 april Stadsschouwburg Amsterdam

‘De tijd heeft zijn loop en die is achterwaarts’. De wrede voorspelling van de ziener Tiresias bestaat uit fraaie beeldspraak. De zachte kracht van Hugo Koolschijn als Tiresias is zeldzaam in de draaikolk van ratio en spanning die heerst in de campagneruimte. Er wordt gewacht op de uitslag van de verkiezingen. Oedipus, gespeeld door Hans Kesting, hoort de raadselachtige zinnen van Tiresias en vermoed een complot tegen hem. De digitale klok op het podium die aftelt naar het moment dat de verkiezingsuitslag bekend is, is naar de toekomst gericht, maar het verleden haalt Oedipus onherroepelijk in. Iets wat hij zichzelf op de hals haalt door de heropening van het onderzoek naar de moord op zijn voorganger. De paradox in het geheel kan niet groter zijn.

‘Ik ben ik’, zegt Oedipus als hij zijn volk buiten nog toespreekt. Achter deze uitspraak gaat een wereld schuil. In de campagneruimte wordt hij door zijn vrouw Iocaste (Marieke Heebink) en zijn kinderen verrast met een etentje. De gesprekken verlopen stroef en gespannen. De woorden van Tiresias hangen als een onweersbui boven het gezin. De enige die er lucht in probeert te brengen is Iocaste, die het nut totaal niet inziet van heropening van het onderzoek naar de doodsoorzaak van haar eerste man en geen belang hecht aan de woorden van Tiresias.

Toch zal haar beeld ondanks dat ook kantelen. Ze ontkomt niet aan een blik op haar eigen leven. Iocaste en Oedipus delen gebeurtenissen uit het verleden om hun eigen handelen te begrijpen. Wezenlijk is het verdriet over de zwangerschap van Iocaste in haar jonge leven. De rauwe waarachtigheid waarmee Heebink de pijn van Iocaste vormgeeft is imponerend. Heebink en Kesting zijn groots samen op het toneel en kwetsbaar op hun mooist.

Deze bewerking van Oedipus van Sophocles door Robert Icke zorgt ervoor dat alle voorkennis die aanwezig is over deze tragedie naar de achtergrond verdwijnt. Enerzijds vecht je tegen de tijd om de waarheid terug te dringen en anderzijds beweeg je mee op de golven van hartstocht en liefde die Iocaste en Oedipus voor elkaar voelen. Het is hartverscheurend te zien hoe de zoektocht naar de waarheid, die onverminderd spannend is, ervoor zorgt dat ze van de toekomst worden afgesneden. Het realisme van de voorstelling maakt het extra aangrijpend.

Wat ik me afvraag is of Oedipus een ander mens wordt door echt te weten wie hij is. Het weten waar hij vandaan komt verandert niets aan zijn verlangens, toekomstdromen, idealen en zijn rol als vader en echtgenoot. Toch heeft het lot zo beschikt dat herkomst of onbedoelde handeling het beeld omkeert. Hij kan zichzelf niet meer zien, zijn kinderen moet hij van zich afduwen, Iocaste kan hem niet nog een keer verliezen en beschikt over haar eigen lot. ‘Het keert alles om, maar staat zelf stil’. Oedipus is goed in raadsels, maar het oplossen ervan heeft alleen maar voor ellende gezorgd.

https://tga.nl/voorstellingen/oedipus/speellijst