SOCIAAL-MAATSCHAPPELIJKE (ON)VRIJHEID IN ZOWEL THE FOUNTAINHEAD ALS DE MEIDEN

1 december 20162 december 2016 Resabart slegers, de meiden, katie mitchell, ramsey nasr, stadsschouwburg amsterdam, the fountainhead, toneelgroep Amsterdam, Wish you were hereEen reactie plaatsen

the-fountainhead-foto-jan-versweyveld

gezien 26 november en 28 november, Stadsschouwburg Amsterdam

Eindelijk, eindelijk zag ik afgelopen zaterdag The Fountainhead van Toneelgroep Amsterdam en het was alles wat ik verwachtte. In juni 2014 ging deze voorstelling al in première en sindsdien is hij massaal uitverkocht. Voor de rol van het hoofdpersonage Howard Roark won Ramsey Nasr de Louis d’Ór. Het onconventionele karakter Roark in The Fountainhead belichaamt een maatschappelijke kracht die het individualisme en egocentrisme van de scheppende mens bepleit. Het collectief, de massa en het altruïsme zijn krachten die de schepping en het individu ondermijnen. Het dienen van anderen brengt niets voort.

Wish you were here stond in het teken van sociaal-maatschappelijke onvrijheid, het thema waarover De meiden van Jean Genet gaat. Deze nieuwe voorstelling van Toneelgroep Amsterdam gaat 11 december in première. In De meiden zijn twee Poolse dienstmeiden, die geacht worden niet zichtbaar te zijn, de hoofdpersonen in deze voorstelling, waar ze in hun fantasie een tweede werkelijkheid creëren. De onvrijheid buigen zij om tot een zelf verworven vrijheid waarbij fantasie en werkelijkheid één worden.

Deze twee stukken lijken haaks op elkaar te staan maar handelen, voor mij, in wezen over hetzelfde. In hoeverre kun je trouw zijn aan jezelf en je eigen ideologieën, verlangens, doelen enz. in een maatschappij die complex is en veel van ons vraagt. Soms lijkt er meer vrijheid te ontstaan door je individualiteit op te geven en je aan te sluiten bij een collectief, maar tot welke prijs. En welke prijs betaal je als je tot het uiterste gaat en trouw blijft aan idealen en je eigen schepping. Wat zijn je individuele mogelijkheden? Interessante vragen die opborrelen naar aanleiding van Wish you were here. De gasten spreken over vrijheden vanuit verschillend perspectief zoals bijvoorbeeld vanuit de wereld van een BN’er en haar au-pair uit de Filipijnen. En hoe en waardoor onze economie draaiende wordt gehouden (de voorgrond) en hoeverre het nodig is dat we daarvoor anderen moeten uitbuiten (de achtergrond). Tegelijkertijd blijft onze economie voor een groot deel in beweging door het grote zorgaspect achter de schermen voor elkaar zonder dat daarvoor een cent ontvangen wordt.

The Fountainhead roept herkenning op als het gaat om individualiteit behouden en het alert zijn op manipulaties. Roark denkt niet na over de mensen die iets van hem willen, te manipuleren is hij niet omdat hij in alles zijn verantwoordelijkheid neemt met uiteindelijk desastreuze gevolgen. De manipulator Ellsworth Toohey, een meesterlijke rol van Bart Slegers, trekt ook niet per se aan het langste eind. Dit blijft in het midden. De liefdesgeschiedenis die parallel loopt aan Roark’s professionele ontwikkeling heeft hetzelfde thema: behouden van vrijheid en individualiteit.

De Meiden zijn afhankelijk en doen er alles aan hun vrijheid terug te winnen en doen dat op een zeer fantasierijke, beeldende manier. Zij scheppen hun mogelijke toekomst, volgens Katie Mitchell die tijdens Wish you were here werd geïnterviewd. Zij is regisseur van De Meiden en vertelde dat het naast een politiek verhaal vooral ook een verhaal is over familie en kunst. Ik ben heel benieuwd. De schrijver Jean Genet kwam ook nog bij ons via een oud interview, waarin hij het systeem bevraagd over waarom het betreffende interview op deze manier moet plaatsvinden. Hij houdt zich verantwoordelijk voor zijn irritatie daarover door er aanvankelijk mee ingestemd te hebben. We kwamen in Stanislavski tot de conclusie dat egocentrisme en individualiteit vaak al bij voorbaat een negatieve connotatie hebben terwijl het ook een grote vorm van verantwoordelijkheid met zich meebrengt en niet direct betekent dat je je niet wil verhouden tot de ander. Misschien alleen niet op de manier die verwacht wordt en de norm is.

Ik kijk uit naar De Meiden en ben gelukkig dat ik The Fountainhead heb gezien die nog een hele tijd zal resoneren in mijn hoofd. En Wish you were here zijn avonden die absoluut meerwaarde hebben. Ze geven inzicht en inspireren!

https://tga.nl/voorstellingen/the-fountainhead/speellijst

https://tga.nl/voorstellingen/de-meiden

DE WERELD VAN DE LIEFDE GENADELOOS GEOPENBAARD IN HUSBANDS AND WIVES

23 juni 2016 Resaaus greidanus jr., halina reijn, helene devos, holland festival, marieke heebink, ramsey nasr, robert de hoog, simon stone, stadsschouwburg amsterdam, toneelgroep AmsterdamEen reactie plaatsen

Gezien op 22 juni, Stadsschouwburg Amsterdam

Op het podium wordt gedurende de voorstelling Husbands and Wives het huis ingericht van verschillende koppels. Symbolisch wordt het huis ingericht met de voorwaarden, verwachtingen en fantasieën die ze van en over het leven hebben en vooral van en over de liefde. In Husbands and Wives, geschreven door Woody Allen, wordt door Toneelgroep Amsterdam op dolkomische wijze recht gedaan aan de film en het leven. De regisseur Simon Stone heeft de scènes uit de film één op één overgenomen, haarscherp vertaald door Rik van den Bos. De zes acteurs bruisen van het spelplezier en als je denkt dat het niet méér kan, kan het toch nog.

Judy en Gabe, Halina Reijn en Ramsey Nasr, een lief, intellectueel maar tikkeltje neurotisch schrijverskoppel krijgen van hun beste vrienden Sally en Jack, Marieke Heebink en Aus Greidanus jr., te horen dat ze uit elkaar gaan. Een zorgvuldig genomen, gelijkwaardige beslissing die desondanks veel in beweging zet en niet alleen in de levens van Sally en Jack. Het eerste wat Judy vraagt aan Gabe is of ze, net als Sally volgens de geruchten, ook koud is in bed. Aan alles wat vanzelfsprekend was wordt nu getwijfeld. Jack blijkt al een affaire te hebben voordat de beslissing werd genomen en woont na een aantal weken samen met zijn nieuwe liefje, de aerobicslerares Sam. Al deze nieuwe ontwikkelingen brengen emotioneel zoveel teweeg dat de personages, net als in de film, af en toe persoonlijk het woord nemen tot het publiek of geïnterviewd worden. Een reflectiemoment om de werkelijke gedachten te horen over bijvoorbeeld het nemen van een kind. Veel blijkt toch, uit het willen bewaren van de lieve vrede, niet tegen elkaar te worden gezegd.

De casting van deze voorstelling is subliem, de tegenkleuren in karakters en temperamenten komen door deze invulling geweldig uit de verf. De cynische aard van Gabe en het lieflijk verstikkende van Judy, maar ook haar lichtheid zijn herkenbaar realistisch, soms benauwend maar vooral heel geestig gespeeld door Nasr en Reijn. Heebink die, analytisch, dominant en plat maar zeer bewust van haar vrouwelijke charme de wereld van Sally vormgeeft, geeft de voorstelling vaart en talloze hilarische momenten. De scène waarin ze een telefoongesprek voert met haar ex Jack, met het bewustzijn van een nieuwe date op de achtergrond, is meesterlijk. Aus Greidanus jr. als Jack; de openlijk zoekende, ietwat in zijn slachtofferrol gekropen man die zijn tekort koste wat kost wil inhalen. De schakering van deze vier acteurs is groot. Zij laten de personages in alle naaktheid floreren terwijl de overlevingsmechanismen zichtbaar blijven. Robert de Hoog en Hélène Devos voerden kunststukjes op door de voortdurende schakels de zij maken tussen de verschillende personages en rol van interviewer of verteller. De diverse rollen zijn zeer herkenbaar in fysiek en stemgebruik. Zij voeden het ongenoegen en verlangen van de koppels en maken stuk of worden stukgemaakt.

Zoals de dubbelrollen, de Hoog en Devos, zich organisch verhouden tot het geheel, zo is ook de gehele enscenering opgebouwd. De verschillende scènes en flashbacks waarbinnen alle acteurs meebouwen aan het decorbeeld lopen organisch als een rivierstroom in elkaar over. De grote boze, maar ook verleidelijke buitenwereld wordt achter in het toneelbeeld getoond door een levensgroot raam. Net als in de film dondert en bliksemt het en valt de regen met bakken uit de hemel. Des te veiliger lijkt het binnen. Behalve voor Gabe die zichtbaar verdwaald is in zijn leven. Husbands and Wives is door al deze factoren een lust voor het oog en geeft je lachspieren een flinke workout. In wezen is deze voorstelling één grote party popper die maar blijft knallen met desalniettemin een scherp randje. Een betere versie van de film.

http://tga.nl/voorstellingen/husbands-and-wives/speellijst

LULU VAN TONEELGROEP OOSTPOOL IS VERPLETTEREND

10 mei 201611 mei 2016 Resabenja bruijning, jelle de jong, kees hulst, kirsten mulder, marcus azzini, marisa van eyle, martijn nieuwerf, stadsschouwburg amsterdam, teun luijkx, toneelgroep oostpoolEen reactie plaatsen

foto sanne peper

Gezien 9 mei Stadsschouwburg Amsterdam

Lulu en alleen maar Lulu is waar het om draait voor de mannen en die ene vrouw die haar ontmoeten in deze voorstelling van Toneelgroep Oostpool. Het is een vertaling en bewerking van de tekst van Frank Wedekind door Judith Herzberg en Hannah van Wieringen en is geregisseerd door Marcus Azzini. De mannen worden gespeeld door Teun Luijkx, Benja Bruijning, Martijn Nieuwerf, Jelle de Jong en Kees Hulst. Die ene vrouw die met haar liefde voor Lulu ten onder gaat wordt gespeeld door Marisa van Eyle. Ze worden verliefd op en zijn betoverd door Lulu. Zelf ben ik ook een beetje verliefd geworden op Lulu, innemend en intelligent vertolkt door Kirsten Mulder.

Mulder zet Lulu op zo’n persoonlijke wijze neer. De ogenschijnlijke afwezigheid van kwetsbaarheid maakt haar transparant en tevens krachtig. Je wil haar de liefde geven waar ze naar hunkert. Precies dat vertegenwoordigt de gravin Martha, die ene vrouw die hopeloos valt voor Lulu. Zij ziet de werkelijke Lulu en houdt van haar ondanks alle bedrog en verraad. Zij is de enige die haar Lulu blijft noemen. De mannen noemen haar allen bij een andere naam, afhankelijk van welk archetype ze in haar zien. Mignon door Dr. Schöning (Nieuwerf) vanwege haar androgyne uitstraling, Eva door Scharwz (Bruijning) omdat zij hem, net als Adam, ten valt brengt. Haar geliefde Dr. Goll (Luijkx) noemt haar Nellie, afgeleid van de Griekse Helena, de combinatie van schoonheid en ontrouw en Alwa (de Jong) ziet in haar het pure en heilige en noemt haar Katja, afgeleid van Catharina (catharsis) en hij zoekt zijn loutering bij haar. Wordt zij ook steeds een ander of is het alleen de projectie van haar geliefden. Mulder schakelt fysiek en in mimiek razendsnel. De kleine bewegingen en trekjes in haar gezicht verraden haar intelligentie en speelsheid. Ze is constant op haar hoede en speelt een rol in de gecreëerde wereld van haar mannen en is in die wereld op zoek naar zichzelf.

Zij onderzoekt in de verschillende bedrijven bij de verschillende mannen wie zij is, schaamteloos en direct. Ze onderzoekt wat ze nodig heeft, ze zoekt de grens op bij de ander, ze dwingt die af maar de echte man die ze wil krijgt ze niet. De mannen zijn allen zeer overtuigend en doortastend in hun bedoelingen. Ze pogen van Lulu een gerespecteerde vrouw te maken of gebruiken haar juist als speeltje. Ieder heeft zijn verlangen en projecteert die op Lulu en zij geeft zich over maar verzet zich ook en biedt weerstand. Is haar mogelijke vader tragisch genoeg dan toch de enige die haar kan geven wat ze nodig heeft?

De cast van Lulu is onwaarschijnlijk gedreven en oprecht. Mulder kan schitteren door het sterke tegenspel. Zij maken met elkaar van Lulu een magische ervaring die me in het publiek laat afvragen waar het in de liefde werkelijk om gaat. Liefhebben of hebben, bezitten, bezeten raken, jezelf willen laten kennen of niet. Het nummer ‘Love is a losing game’ van Amy Winehouse kwam in me op en toch speelt Lulu het spel steeds opnieuw en de anderen met haar. Weergaloze voorstelling met daarin treffende muziek en sterke beelden waarin het publiek zelf ook een rol speelt bij aanvang. Het gaat namelijk over ons, over onze verlangens, projecties en onze kracht. En de kracht van de liefde waarover Gravin Martha (van Eyle) gebroken een gedicht voordraagt.

Deze voorstelling is voor mij waar theater om gaat. Persoonlijk vind ik het wonderlijk dat Kirsten Mulder niet ook genomineerd is voor de Theo d’Or, maar wat niet is kan misschien nog komen. Deze actrice heeft er in ieder geval een bewonderaar bij. Ik kan alleen maar zeggen: ga deze voorstelling zien en laat je ook betoveren en verpletteren door Lulu. Alleen deze week nog, vanavond in Amsterdam.

http://www.toneelgroepoostpool.nl/2015-2016/lulu/speellijst-lulu

HANS KESTING ONTZAGWEKKEND ALS MAX AUE IN DE WELWILLENDEN

18 april 201618 april 2016 Resaabke haring, alwin pulinkx, aus greidanus jr., bart slegers, de welwillenden, hans kesting, het toneelhuis, johan van assche, katelijne damen, kevin janssens, stadsschouwburg amsterdam, toneelgroep Amsterdam, vincent van sandeEen reactie plaatsen

Gezien 15 april Stadsschouwburg Amsterdam

De welwillenden van Jonathan Littell deed veel stof opwaaien in 2006 door het feit dat de Tweede Wereldoorlog verteld wordt vanuit de ogen van SS-officier Max Aue. Het boek is bewerkt door Guy Cassiers en Erwin Jans, De Welwillenden is geregisseerd door Guy Cassiers. Het perspectief van de dader is er een waar we niet aan gewend zijn en waarmee we ons niet willen identificeren. Dat is nu precies waar Max Aue in de voorstelling van Toneelgroep Amsterdam en Toneelhuis direct een appèl op doet. In zijn beginmonoloog zegt hij onder andere letterlijk ‘Ik ben net als u.’ Hans Kesting die deze hoofdrol op zich neemt staat kalm, het zaallicht is nog aan, en kijkt het publiek aan waardoor de afstand wegvalt en we kijken niet naar een acteur maar naar een mens die ons iets te vertellen heeft.

Tijdens de vele gesprekken en monologen die volgen staat het Jodenvraagstuk centraal. De reacties van zijn officieren, de één vindt het executeren van een bepaalde groep joden volstrekt belachelijk en onnodig, de ander volkomen terecht. Max Aue vindt het mensverspilling. In het boek is de hoofdpersoon niet zo moralistisch waardoor identificatie voor mij niet plaatsvindt. De inzet is nu anders. We zitten in zijn hoofd en zien wat de gruweldaden voor visioenen en hallucinaties opleveren. De beelden zijn geïnspireerd op beeldend werk van Chiharu Shiota, Rebecca Horn en Christian Boltanski. Zijn lichaam valt meerdere malen uit elkaar van pure ellende en de projecties laten beelden van gezichten zien die over elkaar heen vallen zoals hij stuk voor stuk joden heeft geëxecuteerd. Hij beschrijft soms gedetailleerd een persoon of een gebeurtenis en daarin maakt zijn geest soms rare sprongen om het aan te kunnen. Door de ondraaglijkheid schijt hij zichzelf onder, geeft over, als hij masturbeert, is het alsof hij glasscherven voelt.

Het individu heeft geen bestaansrecht en is inwisselbaar. De staat is een gewelddadige machine opgebouwd uit verschillende individuen met een aantal gemeenschappelijke kenmerken die bevelen uitvoeren en de wet volgen die op dat moment geldt. Door dit ver te houden van ieder realisme is het toepasbaar op andere oorlogen uit de recentere geschiedenis. Eichmann is de enige historische figuur in deze voorstelling, formidabel gespeeld door Katelijne Damen. Hij neemt zijn verantwoordelijkheid zeer ernstig en wil de wet strikt opvolgen. Dat is wat hij doet en hij is verantwoordelijk tot aan het transport, daarna is het aan een ander. Dat kun je terug lezen in De banaliteit van het kwaad van Hannah Arendt. Eichmann denkt niet verder na over wat hij doet, hij doet wat hij moet doen volgens de wet. Alles wat Damen doet om Eichmann vorm te geven is strak, strikt en heel eng. In gesprekken met Aue zie je het verlies van identiteit sterk verbeeld. Aue die Eichmann kopieert in alle gebaren en houdingen, maar niet direct en te opvallend, het duurt steeds een aantal seconden. De anderen worden anoniem aangesproken in hun rang zoals Sturmbannführer, Obergruppenführer enz. behalve Thomas Hauser, de goede vriend van Aue, naturel gespeeld door Kevin Janssens die de relativerende kracht is in het stuk.

De gehele voorstelling is een helse trip die ongeloof, verbijstering, weerzin, ontroering en diep verdriet oproept. Wat een duistere misère speelt zich daar af. De rauwe enscenering van Erwin Jans, het treinspoor waarvan iedereen weet waar die toe leidt en de vele paar schoenen, die in plaats van op een hoop gegooid in een rij worden neergezet, spreken tot ieders verbeelding. De kleine Joodse jongen Jakov als symbool voor alle Joden, die bladmuziek wordt beloofd door Aue terwijl je weet dat ook hij zal sterven, is hartverscheurend. Het hele psychologische proces van de weg naar waanzin is zo onweerstaanbaar goed neergezet bij alle personages en door de gehele cast. Kesting is in het geheel ontzagwekkend helder in woord en fysiek expressief in zijn ondergang.

http://tga.nl/voorstellingen/de-welwillenden/speellijst

WISH YOU WERE HERE – DE WELWILLENDEN VAN JONATHAN LITTELL

17 februari 201617 februari 2016 Resaconnie palmen, guy cassiers, hans kesting, job cohen, stadsschouwburg amsterdam, toneelgroep Amsterdam, toneelhuis antwerpen, Wish you were hereEen reactie plaatsen

Yes, I have a choice. Met deze geruststellende gedachte verliet ik de zaal van de Stadsschouwburg maandagavond na de programmaserie Wish you were here van Toneelgroep Amsterdam, waar het deze avond ging over De Welwillenden van Jonathan Littell. Deze roman bracht en brengt veel teweeg door de toonzetting en het perspectief. Toneelhuis Antwerpen en Toneelgroep Amsterdam brengen een bewerking van deze roman ten tonele onder regie van Guy Cassiers met onder andere Hans Kesting als Max Aue, Alwin Pulinckx, Bart Slegers, Jip van den Dool en Abke Haring.

De Welwillenden vertelt het verhaal van een SS-officier Max Aue tijdens de Tweede Wereldoorlog die betrokken is geweest bij liquidaties van joden, politieke tegenstanders en later in Auschwitz werkzaam was. Het daderperspectief zijn we niet gewoon en de hoofdpersoon wil ons verleiden te geloven dat wij hetzelfde zouden hebben gedaan. De meningen zijn erover verdeeld of dat de intentie van de schrijver Littell is geweest. Het kan ook gelezen worden vanuit het idee hoe iemand zichzelf een rad voor ogen draait.

Bart van der Boom, historicus en een van de sprekers, zet uiteen dat er vijf redenen zijn waarom daders doden. De reden die wij het liefst horen is dat ze allemaal psychopaten en sadisten zijn omdat we ons daar gemakkelijk van kunnen distantiëren. Natuurlijk zitten die er tussen, maar een andere verklaring is dat de mens toch een sociaal wezen is en toegeeft onder groepsdruk. Ze willen zich conformeren en geen outsider zijn. In de roman valt Max Aue in de eerste categorie. Hij beschikt al over een voorliefde voor geweld en heeft psychopathische trekken. In de voorstelling van regisseur Cassiers wordt hij socialer neergezet en worden zijn overwegingen en diepere lagen zichtbaar.

Connie Palmen, schrijfster en ook spreker deze avond, belicht het daderperspectief en de Tweede Wereldoorlog vanuit de werking van de ideologie en hoe deze als een vorm van dressuur werkt. Het verhaal achter de ideologie wordt uiteraard gebracht als de enige waarheid en hoe meer mensen hierin geloven en ze een groep vormen op basis van dat geloof en eventueel andere kenmerken waarop ze worden aangesproken zijn ze te drillen. De ophitsende oorlogsretoriek creëert een personage van de vernederde Duitser in dit geval en de groep ziet aan het eind een glorieus einde wat hen wordt voorgespiegeld. Er bestaan geen individuen meer en de mensen worden inwisselbaar. De roman in het algemeen, de goede roman, geeft ons onze individualiteit terug en doet een beroep op het vermogen je los te maken van deze verkondigde waarheid. Boeken zijn er om ons te veranderen en de roman blijft je eraan herinneren dat je een individu bent. Niet voor niets worden er schrijvers verbannen en boeken verbrand. Daarnaast haalt ze het Milgram-experiment aan waarbij vijftig procent van de proefpersonen elektrische schokken blijven uitdelen aan zogenaamde leerlingen, zelfs totdat ze helemaal niet meer reageren. De andere vijftig procent doet uiteindelijk de armen over elkaar en zeggen Yes, I have a choice en zwichten niet voor de mensen in witte jassen met autoriteit die het tegengestelde beweren.

Boris Noorderbos, literatuurwetenschapper, haalt onder andere het verslag van Hannah Arendt over het proces tegen Eichmann aan en stelt de vraag wat er gebeurt als je daders een podium geeft. Eichmann krijgt de rol van melodramatische schurk door het theatrale karakter van het proces. Terwijl Eichmann geen sadist was maar juist verschrikkelijk normaal zonder buitengewone motieven behalve dan motieven die zijn carrière zouden dienen, wat beangstigender is.

‘….Als u geboren bent in een land en in een tijd waarin niemand uw vrouw en kinderen komt vermoorden, en waarin ook niemand u komt vragen andermans vrouw en kinderen te vermoorden, prijs dan de Heer en ga in vrede. Maar vergeet dit nooit: u hebt misschien meer geluk gehad dan ik, maar dat maakt u nog niet tot een beter mens. Zodra u zo hoogmoedig bent om dat te denken, wordt het gevaarlijk…’

Job Cohen, voorzitter 4 en 5 mei-comité, sluit zijn rede af met dit citaat uit de roman De Welwillenden en het stemt tot nadenken. Het gegeven blijft dat het moeilijk is in te schatten wat je zou doen als je in een oorlogssituatie terecht komt. Ik houd me vast aan Yes, I have a choice en ben zeer nieuwsgierig naar de voorstelling van Toneelhuis Antwerpen en Toneelgroep Amsterdam die 10 maart in première gaat en vanaf 6 april in Amsterdam te zien is.

http://tga.nl/voorstellingen/de-welwillenden/speellijst

DE STILLE KRACHT TERUG IN STADSSCHOUWBURG AMSTERDAM

19 januari 2016 Resade stille kracht, gaite jansen, gijs scholten van aschat, halina reijn, Jip van den Dool, marieke heebink, mingus dagelet, stadsschouwburg amsterdam, toneelgroep AmsterdamEen reactie plaatsen

2708csstillekracht-e1442850371731

Vorig jaar oktober zag ik de voorstelling De Stille Kracht van Toneelgroep Amsterdam, die vanaf 1 oktober in Nederland te zien was en op 18 september zijn première beleefde op de Ruhrtriënnale. De roman van Louis Couperus is op een zinderende manier geregisseerd en geënsceneerd en vanaf morgen, 20 januari, weer te zien in de Stadsschouwburg Amsterdam.

De roman van Couperus verhaalt over de (soms onoverbrugbare) verschillen tussen de oosterse en westerse cultuur. Otto van Oudijck, gespeeld door Gijs Scholten van Aschat, is resident in Laboewangi op Java. In deze positie als Nederlands bestuurder staat hij boven de lokale adel die hun machtspositie wel behouden. Hij is getrouwd met Leonie (Halina Reijn), die een stuk jonger is dan hij. Zij bedriegt hem met zijn zoon Theo (Jip van den Dool) uit een eerder huwelijk en met Addy de Luce (Mingus Dagelet) die ook de dochter Doddy (Gaite Jansen) om de vinger heeft gewonden.

Oudijck ontslaat op een bepaald moment de regent, vertegenwoordiger van het lokale bestuur, vanwege gokschulden en het niet uitbetalen van ambtenaren. Prins Soenario (dubbelrol Barry Emond) houdt de regent, zijn broer, de hand boven het hoofd. Ook de wanhopige smeekbede van hun moeder, de Raden-Ajoe Pangéran (Marieke Heebink) mag niet baten om het ontslag te voorkomen. Hiermee wordt een reeks van gebeurtenissen ontketend die de stille kracht onthullen en waarmee Oudijck de ondergang van hemzelf en zijn gezin over zich afroept.

De rijke cast en de broeierige enscenering maken De Stille Kracht tot een lust voor het oog en de verbeelding. De stille kracht die raadselachtig verscholen zit in de oosterse cultuur en dominant in het bewustzijn van de Indiërs aanwezig is, waar de westerlingen vanuit hun ratio geen grip op krijgen en er om die reden lichtzinnig mee omgaan, wat zijn uitwerking heeft. Daar bovenop het klimaat en vooral regen die de westerlingen neerslaat en vermoeid waaruit blijkt dat ook de kracht van de natuurelementen een niet te ontkennen medespeler is.

De muziek van componist Harry de Wit maakt op mij indruk omdat het spel van Van Aschat, de ondergang van Van Oudijck en de compositie in het geheel samenvalt. De compositie benadrukt en zet de juiste accenten.

Tot slot laat het beeld van de rationele westerling en de mysterieuze oosterling zich in uitersten zien in de rollen van Eva Eldersma (Maria Kraakman) die zonder illusies, zonder opsmuk maar zeer modern en gericht op de ratio haar onbegrip en weerstand laat blijken en de moeder, de Raden-Ajoe Pangéran die wanhopig wil voorkomen dat onbewuste en mysterieuze krachten zich laten gelden. Zij weet wat hen te wachten staat als Oudijck zijn beslissing tot ontslag handhaaft. In deze korte scène waarschuwt zij met een verbluffende intensiteit voor de kracht die komen gaat.

In zijn totaliteit is De Stille Kracht een onderneming van formaat waarin de muziek, enscenering, voice-over en de gehele cast een prachtige eenheid vormen die ontroerend en indringend is. Alle goede bedoelingen ten spijt moeten we toegeven dat er grotere krachten werkzaam zijn dan wij kunnen vermoeden, dat we die erkennen en er vooral respectvol mee om moeten gaan.

Vanaf morgen weer te zien! Probeer een kaartje te bemachtigen: http://tga.nl/voorstellingen/de-stille-kracht/speellijst

LARS NORÉN IS TERUG IN HET THEATER

12 januari 201612 januari 2016 Resademonen, een soort hades, lars norén, marcus azzini, stadsschouwburg amsterdam, theater utrecht, thibaud delpeut, toneelgroep oostpoolEen reactie plaatsen

lars-noren En dat is maar goed ook, want de Zweedse schrijver is actueel en relevant en in zijn voorstellingen vinden we veel herkenning volgens Thibaud Delpeut (regisseur en artistiek directeur Theater Utrecht), Hein van der Heijden (acteur), Marcus Azzini (regisseur en artistiek directeur Toneelgroep Oostpool) en Kester Freriks (theaterkenner en recensent bij NRC). Allemaal zijn ze op hun eigen manier betrokken bij het werk van Norén. Joyce Roodnat (schrijfster, columniste en kunstrecensent) leidt het gesprek tijdens Focus Lars Norén in de Stadsschouwburg Amsterdam op zondagmiddag 10 januari.

Op de vraag waarom Norén vertelt Delpeut dat hij zich tijdens de repetities van een soort Hades gekend voelt door Norén. De tekst geeft hem de mogelijkheid zich direct te uiten. Er zit eerlijkheid in de tekst, in de communicatie. Azzini brengt in het najaar Demonen op de planken en vind het persoonlijke aan het werk van Norén fascinerend. Freriks zegt dat Norén je voortdurend raakt op je zwakste plek en daarnaast is het ongemeen spannend en dynamisch geschreven.

Norén (Stockholm, 1944) is een verinnerlijkt schrijver die verhaalt over het ik en het ego. Van daaruit kom je vanzelf bij de grotere thema’s die de gehele maatschappij aangaan. Hij schrijft autobiografisch. In alle stukken komen de thema’s verlatingsangst, alcoholisme, onderdrukte seksualiteit en paradoxale verlangens aan de orde. Hij richt zich op de, voor hem bedrieglijke, intimiteit van de familie en later richt hij zich ook op de maatschappelijk ontheemden in de onderlagen van de verstedelijkte Westerse samenlevingen. Norén is een groot bewonderaar van de Amerikaanse toneelschrijver Eugene O’Neill (Lange dagreis naar de nacht) en herkende zich in hem. O’Neill was een grote inspiratiebron voor hem en zijn voorstelling En geef ons de schaduwen gaat over O’Neill en zijn gezin. In wezen is het een autobiografisch stuk geprojecteerd op O’Neill. Norén spaart O’Neill daarin niet. Deze voorstelling is 24 en 25 januari te zien in Amsterdam, gespeeld door de Zweedse toneelgroep Dramaten, wat behoorlijk indrukwekkend is vertelt Freriks. Daar waar de taal van Norén vaak hard en expliciet is, is deze in En geef ons de schaduwen ingetogen en beheerst waardoor de emotionaliteit des te groter is.

In Een soort Hades, dat gaat over een groep mensen in een psychiatrische instelling, zegt een personage: ‘mensen met een moraal worden uitgestoten of opgesloten.’ Dat is de reden dat Delpeut deze voorstelling regisseert. Het gaat over een groep die het bespreken waard is. Onze maatschappij en zorgsector veranderen sterk waardoor deze groep mensen nog meer buiten de boot vallen. Hein van der Heijden speelt op dit moment in Een soort Hades en heeft door de jaren heen in veel Norén voorstellingen gespeeld. Wat hij vraagt, van zichzelf als acteur kan hij kwijt in de stukken van Norén. Het is dynamisch, het fluctueert voortdurend en technisch is de tekst uitdagend. Hij speelt vanmiddag kort een stuk uit de voorstelling Een soort Hades waarin hij van zijn dochter beschuldigd wordt van seksueel misbruik. Norén schrijft vol liefde ook al zijn de teksten hard en heftig realistisch. De grenzen worden voortdurend opgezocht en personages gaan er overheen. Desondanks zitten daar de kansen tot inzicht en groei. Er is ruimte om jezelf als mens opnieuw uit te vinden. Azzini noemt een citaat uit Demonen: ‘Scheiding is vernietiging van jezelf op dat moment, omdat de ander ook deel van jou is geworden.’ Die vernietiging geeft ruimte om een nieuw zelf te creëren.

Alle vier de gasten vertellen gepassioneerd over Norén en over de Zweedse, vaak duistere, achtergrond die in de teksten schuilgaat, hoewel het onderwerp, de mens en zijn onvermogen, universeel is. Wat mij aanspreekt is het realisme in de weergave van het onvermogen en dat een crisis je opnieuw leert kijken en ben dus ook heel benieuwd naar de verschillende voorstellingen.

Norén heeft meer dan veertig toneelstukken geschreven en hiervoor talloze prijzen ontvangen. Hij is ook actief als regisseur en schrijver van romans. Zijn werk wordt over de hele wereld gelezen en gespeeld en hij wordt over het algemeen beschouwd als dé opvolger van Ibsen en Strindberg.

op 22 januari Een soort Hades in Stadsschouwburg Amsterdam, voor alle data zie speellijst: http://www.theaterutrecht.nl/agenda

op 24 en 25 januari : http://stadsschouwburgamsterdam.nl/voorstellingen/10442-och-ge-oss-skuggorna-oneill-en-geef-ons-de-schaduwen

in het najaar 2016 Demonen van Toneelgroep Oostpool

DE KERSENTUIN VAN NTGENT

23 december 201523 december 2015 Resabennyclaessens, elsiedebrauw, johan simons, NTGent, pierre bokma, stadsschouwburg amsterdamEen reactie plaatsen

gezien: 22 december 2015 Stadsschouwburg Amsterdam

img3385_31

Is de bedoeling van theater dat je achterover in je stoel wordt gedrukt van ontroering of anderszins geëmotioneerd moet zijn of mag het ook zo zijn dat je uitgenodigd wordt om op het puntje van je stoel te gaan zitten omdat je in verwarring bent en het wil begrijpen. Dit is wat De Kersentuin van NTGent, geregisseerd door Johan Simons, met me doet afvragen, mede door de gesprekken die ontstaan in de foyer.

De Kersentuin is het laatst geschreven stuk van Anton Tsjechov en kondigt een nieuw tijdperk aan. Het nieuwe tijdperk in beeld gebracht door de afbraak van het oude landgoed en de opbouw van iets nieuws. Decorontwerper Muriel Gerstner heeft dit getoond door restanten van de muren van het oude landgoed te laten staan met nog een restje behang van de kinderkamer en planken die staan te wachten op een nieuwe bestemming. Het oude en het nieuwe tijdperk worden respectievelijk vertegenwoordigt door Ranevskaja (Elsie de Brauw), de landeigenares en Lopachin (Pierre Bokma), een koopman die is opgeklommen vanuit een boerenachtergrond en heldere plannen heeft met het landgoed. Ranevskaja dompelt zich onder in wanhoop en schuldgevoel en verlangt naar vergeving, maar toont geen interesse in wat voor oplossing ook die geboden wordt het landgoed te redden.

Alle personages houden vast aan wat zij kennen en/of willen, iedereen wentelt zich in zijn eigen verlangen waardoor de personages weinig tot geen verbinding met elkaar krijgen en daardoor kan ik ook moeilijk verbinding met ze maken. Sentiment en gevoeligheid zijn uit deze regie van Simons verdwenen en het is eerder een politiek geëngageerd stuk geworden. Door de afstand die dit geeft moet ik een beweging naar voren maken om ze te begrijpen en me te verbinden. Ik word niet hevig ontroerd of geconfronteerd met mijn gevoelens, maar wel wakker gemaakt in mijn gedachten over wat geld met mensen doet, wat macht is en hoe we met mensen omgaan als (nieuw) geld regeert. Ook denk ik na over hoe patronen in een mens vast gaan zitten en we om elkaar heen blijven draaien en toch vurig verlangen naar verandering. In het decor worden ze voortdurend met elkaar en hun patronen geconfronteerd omdat ze maar een meter diepte hebben om in te spelen. Ze zitten letterlijk vast in een kader.

De Kersentuin is oorspronkelijk bedoeld als komedie met elementen van een klucht en in de eerste regie van Stanislavski werd het als drama gebracht. Simons heeft de kluchtelementen behouden waardoor er veel te lachen valt. Door de onnavolgbare timing en virtuositeit van Bokma en de tegenkleur van de eigen wereld waarin de Brauw zich bevindt als Ranevskaja valt alles op zijn plaats. De rest van de cast staat ook als een huis. Vooral Benny Claessens als Trofimov, die als revolutionair pogingen doet de rest een spiegel voor te houden, maakt op mij diepe indruk.

Deze regie van de Kersentuin deed de gemoederen zoals gezegd flink oplaaien in de foyer. Van ‘de slechtste Kersentuin ooit’ tot ‘formidabel’ en ‘fantastisch’. Voor mij is deze voorstelling als een goed boek dat ik af en moet neerleggen om het te laten bezinken. Het is niet kant-en-klaar helder wat ik ervan vind of duidelijk op wat voor gebied ik word aangesproken. Dit kan in de tijd doorwerken en ik kom tot de conclusie dat ik niet altijd diep geroerd de zaal hoef te verlaten, ook al houd ik daar wel erg van. Deze voorstelling De Kersentuin van NTGent doet een beroep op iets anders en dat beroep wordt boeiend en overtuigend gedaan. Als theaterliefhebber is deze voorstelling De Kersentuin alleen al voor het formidabele acteerwerk een aanrader!

http://www.ntgent.be/nl/productie/de-kersentuin