helene devos

DE WAARHEID STEEKT OEDIPUS EEN MES IN DE RUG

Resa, , , , , , , , , , , , , , , Een reactie plaatsen

oedipuss-header

Gezien première 8 april Stadsschouwburg Amsterdam

‘De tijd heeft zijn loop en die is achterwaarts’. De wrede voorspelling van de ziener Tiresias bestaat uit fraaie beeldspraak. De zachte kracht van Hugo Koolschijn als Tiresias is zeldzaam in de draaikolk van ratio en spanning die heerst in de campagneruimte. Er wordt gewacht op de uitslag van de verkiezingen. Oedipus, gespeeld door Hans Kesting, hoort de raadselachtige zinnen van Tiresias en vermoed een complot tegen hem. De digitale klok op het podium die aftelt naar het moment dat de verkiezingsuitslag bekend is, is naar de toekomst gericht, maar het verleden haalt Oedipus onherroepelijk in. Iets wat hij zichzelf op de hals haalt door de heropening van het onderzoek naar de moord op zijn voorganger. De paradox in het geheel kan niet groter zijn.

‘Ik ben ik’, zegt Oedipus als hij zijn volk buiten nog toespreekt. Achter deze uitspraak gaat een wereld schuil. In de campagneruimte wordt hij door zijn vrouw Iocaste (Marieke Heebink) en zijn kinderen verrast met een etentje. De gesprekken verlopen stroef en gespannen. De woorden van Tiresias hangen als een onweersbui boven het gezin. De enige die er lucht in probeert te brengen is Iocaste, die het nut totaal niet inziet van heropening van het onderzoek naar de doodsoorzaak van haar eerste man en geen belang hecht aan de woorden van Tiresias.

Toch zal haar beeld ondanks dat ook kantelen. Ze ontkomt niet aan een blik op haar eigen leven. Iocaste en Oedipus delen gebeurtenissen uit het verleden om hun eigen handelen te begrijpen. Wezenlijk is het verdriet over de zwangerschap van Iocaste in haar jonge leven. De rauwe waarachtigheid waarmee Heebink de pijn van Iocaste vormgeeft is imponerend. Heebink en Kesting zijn groots samen op het toneel en kwetsbaar op hun mooist.

Deze bewerking van Oedipus van Sophocles door Robert Icke zorgt ervoor dat alle voorkennis die aanwezig is over deze tragedie naar de achtergrond verdwijnt. Enerzijds vecht je tegen de tijd om de waarheid terug te dringen en anderzijds beweeg je mee op de golven van hartstocht en liefde die Iocaste en Oedipus voor elkaar voelen. Het is hartverscheurend te zien hoe de zoektocht naar de waarheid, die onverminderd spannend is, ervoor zorgt dat ze van de toekomst worden afgesneden. Het realisme van de voorstelling maakt het extra aangrijpend.

Wat ik me afvraag is of Oedipus een ander mens wordt door echt te weten wie hij is. Het weten waar hij vandaan komt verandert niets aan zijn verlangens, toekomstdromen, idealen en zijn rol als vader en echtgenoot. Toch heeft het lot zo beschikt dat herkomst of onbedoelde handeling het beeld omkeert. Hij kan zichzelf niet meer zien, zijn kinderen moet hij van zich afduwen, Iocaste kan hem niet nog een keer verliezen en beschikt over haar eigen lot. ‘Het keert alles om, maar staat zelf stil’. Oedipus is goed in raadsels, maar het oplossen ervan heeft alleen maar voor ellende gezorgd.

https://tga.nl/voorstellingen/oedipus/speellijst

DE WAARHEID STEEKT OEDIPUS EEN MES IN DE RUG

KINGS OF WAR: EEN MAGISTRAAL KUNSTWERK

Resa, , , , , , , , , , , , , , , , Een reactie plaatsen

8688_x

Gezien 21 april, Stadsschouwburg Amsterdam

Sinds de première op 5 juni 2015 is Kings of War, geregisseerd door Ivo van Hove, bejubeld door nationale en internationale pers. Het is een epische vertolking van drie Shakespeare stukken, Henry V, Henry VI en Richard III. Bewerkt zodat de uitgebreide historische vertelling over de oorlogen tussen de huizen York en Lancaster en de Honderdjarige oorlog tussen Engeland en Frankrijk op de achtergrond blijft. We zien vooral de beweegredenen en het psychologisch drama achter het ontstaan van deze oorlogen. Van de moreel, verstandelijk handelende Henry V (Ramsey Nasr) naar zijn opvolger Henry VI (Eelco Smits) die als een kind zo beïnvloedbaar chaos veroorzaakt door zijn focus te leggen op het geloof in plaats van het landsbelang en Richard III (Hans Kesting) die door mismaaktheid en ongeluk een machtshonger ontwikkeld die ieder voorstellingsvermogen te boven gaat.

Deze drie mannen komen tot leven voor onze ogen. Ze worden geschilderd op een leeg canvas waar we bij zitten. De ontwikkeling van deze historische figuren en hun leiderschap wordt blootgelegd. De werk- en liefdesrelaties van deze koningen krijgen betekenis door machtswellust, afhankelijkheid, verlangen, koningsgezindheid of liefde. Een imposante voorstelling waarbij gebruik wordt gemaakt van zoveel disciplines en schakering in kleur, waarbij kunstenaars op de toppen van hun kunnen excelleren: de acteurs, de trombonisten, de countertenor, de dj, de technici en cameraman geven een beeld weer van toen, maar wat zo relevant is in huidige onvoorspelbare tijden en nagenoeg onbeschrijflijk.

Ik vergeet de blik van de Hertog van York, gespeeld door Bart Slegers, niet snel meer. Hij wordt geloosd door Suffolk (Jip van den Dool) die aast op de macht. De hertog van York doorziet uiteraard het spel en met duivels genoegen kondigt hij in de camera zijn plannen aan. Voortdurend zien we het gekonkel in de gangen van het paleis op het grote projectiescherm midden op het toneel. We worden rechtstreeks aangesproken of zien de werelden van oorlog verbeeldt. De breekbare Henry VI wordt voor de leeuwen gegooid bij zijn kroning en ze verslinden hem met huid en haar. Smits geeft deze man emotioneel, mentaal en fysiek virtuoos vorm. Bij Slegers, later als Edward IV, breekt de broosheid zijn kracht als een schittering die het duister verlicht. Hans Kesting die als Richard III beangstigend is en me later verbijsterend genoeg ook ontroert door zijn gekte en waanzin.

De hoogtepunten wisselen zich af met hoogtepunten. De samenzang aan het einde als Richard III is verslagen door Richmond (Ramsey Nasr) is onvergetelijk. De rollen zijn de rollen, daar zitten kleine rollen tussen en de grotere, met 14 acteurs spelen ze 30 rollen. In die rij, achter Richmond, zie ik de krachten gebundeld tot één organisme samen ademend en zingend. Dit organisme, Toneelgroep Amsterdam, gaf ons een gedenkwaardig magistraal kunstwerk met Kings of War.

https://tga.nl/voorstellingen/kings-of-war/speellijst

 

KINGS OF WAR: EEN MAGISTRAAL KUNSTWERK

DE WERELD VAN DE LIEFDE GENADELOOS GEOPENBAARD IN HUSBANDS AND WIVES

Resa, , , , , , , , , Een reactie plaatsen

9510_x

Gezien op 22 juni, Stadsschouwburg Amsterdam

Op het podium wordt gedurende de voorstelling Husbands and Wives het huis ingericht van verschillende koppels. Symbolisch wordt het huis ingericht met de voorwaarden, verwachtingen en fantasieën die ze van en over het leven hebben en vooral van en over de liefde. In Husbands and Wives, geschreven door Woody Allen, wordt door Toneelgroep Amsterdam op dolkomische wijze recht gedaan aan de film en het leven. De regisseur Simon Stone heeft de scènes uit de film één op één overgenomen, haarscherp vertaald door Rik van den Bos. De zes acteurs bruisen van het spelplezier en als je denkt dat het niet méér kan, kan het toch nog.

Judy en Gabe, Halina Reijn en Ramsey Nasr, een lief, intellectueel maar tikkeltje neurotisch schrijverskoppel krijgen van hun beste vrienden Sally en Jack, Marieke Heebink en Aus Greidanus jr., te horen dat ze uit elkaar gaan. Een zorgvuldig genomen, gelijkwaardige beslissing die desondanks veel in beweging zet en niet alleen in de levens van Sally en Jack. Het eerste wat Judy vraagt aan Gabe is of ze, net als Sally volgens de geruchten, ook koud is in bed. Aan alles wat vanzelfsprekend was wordt nu getwijfeld. Jack blijkt al een affaire te hebben voordat de beslissing werd genomen en woont na een aantal weken samen met zijn nieuwe liefje, de aerobicslerares Sam. Al deze nieuwe ontwikkelingen brengen emotioneel zoveel teweeg dat de personages, net als in de film, af en toe persoonlijk het woord nemen tot het publiek of geïnterviewd worden. Een reflectiemoment om de werkelijke gedachten te horen over bijvoorbeeld het nemen van een kind. Veel blijkt toch, uit het willen bewaren van de lieve vrede, niet tegen elkaar te worden gezegd.

De casting van deze voorstelling is subliem, de tegenkleuren in karakters en temperamenten komen door deze invulling geweldig uit de verf. De cynische aard van Gabe en het lieflijk verstikkende van Judy, maar ook haar lichtheid zijn herkenbaar realistisch, soms benauwend maar vooral heel geestig gespeeld door Nasr en Reijn. Heebink die, analytisch, dominant en plat maar zeer bewust van haar vrouwelijke charme de wereld van Sally vormgeeft, geeft de voorstelling vaart en talloze hilarische momenten. De scène waarin ze een telefoongesprek voert met haar ex Jack, met het bewustzijn van een nieuwe date op de achtergrond, is meesterlijk. Aus Greidanus jr. als Jack; de openlijk zoekende, ietwat in zijn slachtofferrol gekropen man die zijn tekort koste wat kost wil inhalen. De schakering van deze vier acteurs is groot. Zij laten de personages in alle naaktheid floreren terwijl de overlevingsmechanismen zichtbaar blijven. Robert de Hoog en Hélène Devos voerden kunststukjes op door de voortdurende schakels de zij maken tussen de verschillende personages en rol van interviewer of verteller. De diverse rollen zijn zeer herkenbaar in fysiek en stemgebruik. Zij voeden het ongenoegen en verlangen van de koppels en maken stuk of worden stukgemaakt.

Zoals de dubbelrollen, de Hoog en Devos, zich organisch verhouden tot het geheel, zo is ook de gehele enscenering opgebouwd. De verschillende scènes en flashbacks waarbinnen alle acteurs meebouwen aan het decorbeeld lopen organisch als een rivierstroom in elkaar over. De grote boze, maar ook verleidelijke buitenwereld wordt achter in het toneelbeeld getoond door een levensgroot raam. Net als in de film dondert en bliksemt het en valt de regen met bakken uit de hemel. Des te veiliger lijkt het binnen. Behalve voor Gabe die zichtbaar verdwaald is in zijn leven. Husbands and Wives is door al deze factoren een lust voor het oog en geeft je lachspieren een flinke workout. In wezen is deze voorstelling één grote party popper die maar blijft knallen met desalniettemin een scherp randje. Een betere versie van de film.

http://tga.nl/voorstellingen/husbands-and-wives/speellijst

 

DE WERELD VAN DE LIEFDE GENADELOOS GEOPENBAARD IN HUSBANDS AND WIVES

GLAZEN SPEELGOED VAN TONEELGROEP AMSTERDAM

Resa, , , , , Een reactie plaatsen

SetRatioSize690460-GS-web-Sanne-Peper-21

Opgelucht was ik toen de voorstelling Glazen Speelgoed van Toneelgroep Amsterdam gisteravond ten einde was. Begrijp me goed, niet omdat de voorstelling niet voldoet. In tegendeel, juist omdat Amanda Wingfield, weergaloos gespeeld door Chris Nietvelt, met haar bezitterige drang om alles naar haar hand te zetten geen enkele ruimte voor anderen biedt. Ze biedt totaal geen ruimte aan de mensen die haar het liefst zijn, haar kinderen Tom en Laura, gespeeld door Eelco Smits en Hélène Devos. In het publiek krijg ik het plaatsvervangend benauwd en word ik soms razend en de hoop groeit dat de komst van Jim O’Connor, gespeeld door Harm Duco Schut, de uitzichtloze situatie perspectief geeft.

Eelco Smits en Hélène Devos lamgeslagen

‘Ik wilde in beweging vinden wat ik in de ruimte verloren was’, vertelt Tom (Smits) aan het einde van de voorstelling als hij een belangrijke beslissing heeft genomen. Smits treedt op als verteller, naast zijn rol als zoon, en kleurt beiden rijk in met zijn heldere mimiek en uitgesproken humor. De voorstelling Glazen Speelgoed zit vol prachtige poëtische zinnen, zoals bovenstaande, die vooral door Smits worden uitgesproken, wat me bekoort omdat hij een mooie ritmiek in zijn al even zo’n mooie stem heeft.

Laura (Devos) is een kwetsbaar, verlegen meisje met een handicap die, in tegenstelling tot haar moeder in haar jeugdige jaren, nog geen enkele aanbidder aan de deur heeft gehad. Dit tot grote zorg van haar moeder. Zij overtuigt Tom tot het uitnodigen van een collega met als doel Laura aan hem te koppelen. Tom worstelt met het feit dat hij een ander leven voor ogen heeft. Hij wil dichten, hij wil avontuur en zijn manipulatieve moeder staat dit in de weg. In de kern wil hij ook zijn zus niet in de steek laten. Laura ziet stil en enigszins machteloos toe. Haar glazen speelgoed biedt haar enige troost. De komst van Jim O’Connor zet alles op scherp.

De vijfde rol is weggelegd voor de afwezige vader. Deze man speelt in het leven van Amanda nog een grote rol. Van de spijt van het vallen voor alleen de charmes van deze man en niet te kiezen voor een andere aanbidder, tot de angst dat Tom zo wordt als zijn vader. Hij is voortdurend als een schaduw aanwezig.

Chris Nietvelt is niet te temmen

Dit stuk is geschreven door Tennessee Williams en is geregisseerd door de Amerikaan Sam Gold, sober en intiem verbeeld. Het is een herkenbaar verhaal, ondanks de mogelijk buitenproportionele karaktereigenschappen van Amanda Wingfield, waarin ze in de wanhoop van het bestaan een uitvlucht zoekt in de alles overheersende zorg voor haar kinderen.

Nietvelt is een meesteres in het neerzetten van de gelaagdheid van de hysterische en neurotische Amanda. Een niet te temmen vrouw, maar zeer gedoseerd gebracht. De kinderen, Smits en Devos, laten respectievelijk het vuur en de onmacht schitteren. Schut maakt een krachtige indruk als hij Laura probeert te overtuigen van haar gebrek aan zelfvertrouwen en hoe ze anders kan leren denken.

Glazen speelgoed is intiem

Wat ook stevige indruk maakt in deze regie is het licht als terugkerend element in de tekst en als instrument. Door bij de opkomst van Smits, als verteller, het zaallicht aan te laten is er direct een intimiteit die blijft bestaan. Het licht is een middel om als uitroepteken iets te benadrukken. Het glazen speelgoed hult de wereld in regenboogkleuren door het licht wat er doorheen schijnt. Dromerige Tom is voor mij het lichtpunt in de voorstelling, voor zijn zus en voor zijn moeder, maar hij kan er aan ten onder gaan. Het licht blijft me bij als metafoor voor de vraag of je kiest voor jezelf en je eigen licht of voor de zorg voor anderen.

http://tga.nl/voorstellingen/glazen-speelgoed/speellijst

img3229_31

GLAZEN SPEELGOED VAN TONEELGROEP AMSTERDAM