En dat is maar goed ook, want de Zweedse schrijver is actueel en relevant en in zijn voorstellingen vinden we veel herkenning volgens Thibaud Delpeut (regisseur en artistiek directeur Theater Utrecht), Hein van der Heijden (acteur), Marcus Azzini (regisseur en artistiek directeur Toneelgroep Oostpool) en Kester Freriks (theaterkenner en recensent bij NRC). Allemaal zijn ze op hun eigen manier betrokken bij het werk van Norén. Joyce Roodnat (schrijfster, columniste en kunstrecensent) leidt het gesprek tijdens Focus Lars Norén in de Stadsschouwburg Amsterdam op zondagmiddag 10 januari.

Op de vraag waarom Norén vertelt Delpeut dat hij zich tijdens de repetities van een soort Hades gekend voelt door Norén. De tekst geeft hem de mogelijkheid zich direct te uiten. Er zit eerlijkheid in de tekst, in de communicatie. Azzini brengt in het najaar Demonen op de planken en vind het persoonlijke aan het werk van Norén fascinerend. Freriks zegt dat Norén je voortdurend raakt op je zwakste plek en daarnaast is het ongemeen spannend en dynamisch geschreven.

Norén (Stockholm, 1944) is een verinnerlijkt schrijver die verhaalt over het ik en het ego. Van daaruit kom je vanzelf bij de grotere thema’s die de gehele maatschappij aangaan. Hij schrijft autobiografisch. In alle stukken komen de thema’s verlatingsangst, alcoholisme, onderdrukte seksualiteit en paradoxale verlangens aan de orde. Hij richt zich op de, voor hem bedrieglijke, intimiteit van de familie en later richt hij zich ook op de maatschappelijk ontheemden in de onderlagen van de verstedelijkte Westerse samenlevingen. Norén is een groot bewonderaar van de Amerikaanse toneelschrijver Eugene O’Neill (Lange dagreis naar de nacht) en herkende zich in hem. O’Neill was een grote inspiratiebron voor hem en zijn voorstelling En geef ons de schaduwen gaat over O’Neill en zijn gezin. In wezen is het een autobiografisch stuk geprojecteerd op O’Neill. Norén spaart O’Neill daarin niet. Deze voorstelling is 24 en 25 januari te zien in Amsterdam, gespeeld door de Zweedse toneelgroep Dramaten, wat behoorlijk indrukwekkend is vertelt Freriks. Daar waar de taal van Norén vaak hard en expliciet is, is deze in En geef ons de schaduwen ingetogen en beheerst waardoor de emotionaliteit des te groter is.

In Een soort Hades, dat gaat over een groep mensen in een psychiatrische instelling, zegt een personage: ‘mensen met een moraal worden uitgestoten of opgesloten.’ Dat is de reden dat Delpeut deze voorstelling regisseert. Het gaat over een groep die het bespreken waard is. Onze maatschappij en zorgsector veranderen sterk waardoor deze groep mensen nog meer buiten de boot vallen. Hein van der Heijden speelt op dit moment in Een soort Hades en heeft door de jaren heen in veel Norén voorstellingen gespeeld. Wat hij vraagt, van zichzelf als acteur kan hij kwijt in de stukken van Norén. Het is dynamisch, het fluctueert voortdurend en technisch is de tekst uitdagend. Hij speelt vanmiddag kort een stuk uit de voorstelling Een soort Hades waarin hij van zijn dochter beschuldigd wordt van seksueel misbruik. Norén schrijft vol liefde ook al zijn de teksten hard en heftig realistisch. De grenzen worden voortdurend opgezocht en personages gaan er overheen. Desondanks zitten daar de kansen tot inzicht en groei. Er is ruimte om jezelf als mens opnieuw uit te vinden. Azzini noemt een citaat uit Demonen: ‘Scheiding is vernietiging van jezelf op dat moment, omdat de ander ook deel van jou is geworden.’ Die vernietiging geeft ruimte om een nieuw zelf te creëren.

Alle vier de gasten vertellen gepassioneerd over Norén en over de Zweedse, vaak duistere, achtergrond die in de teksten schuilgaat, hoewel het onderwerp, de mens en zijn onvermogen, universeel is. Wat mij aanspreekt is het realisme in de weergave van het onvermogen en dat een crisis je opnieuw leert kijken en ben dus ook heel benieuwd naar de verschillende voorstellingen.

Norén heeft meer dan veertig toneelstukken geschreven en hiervoor talloze prijzen ontvangen. Hij is ook actief als regisseur en schrijver van romans. Zijn werk wordt over de hele wereld gelezen en gespeeld en hij wordt over het algemeen beschouwd als dé opvolger van Ibsen en Strindberg.

op 22 januari Een soort Hades in Stadsschouwburg Amsterdam, voor alle data zie speellijst: http://www.theaterutrecht.nl/agenda

op 24 en 25 januari : http://stadsschouwburgamsterdam.nl/voorstellingen/10442-och-ge-oss-skuggorna-oneill-en-geef-ons-de-schaduwen

in het najaar 2016 Demonen van Toneelgroep Oostpool