CALIGULA, OVER DE KUNST, WREEDHEID EN DE WAANZIN

13 februari 201913 februari 2019 Resaabdulaal hussein, albert camus, bram gerrits, caligula, martijn nieuwerf, sylvia poorta, theater utrecht, vincent van der valkEen reactie plaatsen

roel-van-berckelaer-9033-liggend-narrow

Gezien, 11 februari ITA Amsterdam

‘Ik wil het onmogelijke mogelijk maken’. Caligula heeft de macht om deze wens uit te voeren in een experiment om de bevolking de ultieme vrijheid van de dood te schenken. ‘En toch zijn de mensen niet gelukkig’.

Vincent van der Valk speelt één van de meest wrede heersers uit de geschiedenis in het gelijknamige stuk van Theater Utrecht. Vanuit onmacht over het verlies van zijn zus en geliefde Drusila besluit hij willekeurig mensen te doden om het leven nog van enige betekenis te voorzien. Hij lijkt waanzinnig en weloverwogen tegelijk. Hij slaapt nauwelijks, rust niet maar blijft helder denken. Zijn logica zuigt je mee in zijn wereld die om hem heen steeds radelozer wordt.

Thibaud Delpeut regisseert deze voorstelling geschreven door Albert Camus. Wat mij raakt is dat de voorstelling over de beeldende kunst en theater zelf gaat. De onverbiddelijkheid van de schoonheid zonder te hoeven kiezen tussen goed en kwaad is voor mij de essentie. De beeldende kunst en muziek versmolten met deze voorstelling bevestigen dit. De projectie van het zwarte vierkant van Malevitsj waarin Caligula opgaat is beangstigend. Malevitsj had als doel met zijn kunst een nieuwe werkelijkheid te scheppen, precies zoals Caligula beoogt.

Caligula heeft de macht te kunnen leven zonder te hoeven kiezen tussen goed en kwaad. Hij experimenteert, redeneert en handelt zoals het hem lief is. Het is poëtisch en zeer kwaadaardig tegelijkertijd. Hij handelt als een scheppend kunstenaar, maar hij vernietigt om zo tot iets groters te komen. In ieder geval tot hij zichzelf vernietigt, een gegeven dat voor hem vaststaat.

Scipio, de dichter, een prachtige rol van nieuwkomer Abdulaal Hussein is de enige die niet kiest. Hij ziet de schoonheid en het kwaad in één verenigd en oordeelt niet. Caesonia (Sylvia Poorta) verdrinkt in haar begeerte en uiteindelijk in haar vrees. Zij zal ook moeten sterven. Zo komt Caligula tot de stilte en de eenzaamheid die hij begeert. De stiltecompositie 4’33” van John Cage is de voorbode voor deze op één na laatste moord. Alle beelden in de geest van Caligula: Mondriaan, van Gogh en platte porno vermenigvuldigen zich en spatten uiteen in de dwingende macht en stilte van die compositie.

Van der Valk als Caligula bedenkt op het moment wat hij nu weer eens zal gaan doen. De redenaties en logica ontstaan daar op het toneel op die avond, terwijl de tekst niet de gemakkelijkste is. Zijn fysiek is onderworpen aan de rol, hij lijdt met iedere beweging en gebaar meer. Het is geniaal. Met momenten miste ik wel dynamiek in de voorstelling, iets te klinisch kwam het op me over. Mogelijk nodig zoals een chirurg alle rust nodig heeft zijn operatie uit te voeren. Caligula had dit momentum nodig om zijn ziel aan ons te tonen en daarmee die van zijn medemens bloot te leggen. Of hij nu waanzinnig is of angstaanjagend eerlijk zoals de vraag in de flyer gesteld wordt weet ik niet. Hij heeft het onmogelijke mogelijk gemaakt en dat heeft angstig lang geduurd.

https://www.theaterutrecht.nl/voorstellingen/caligula-albert-camus/tijden-en-kaartjes?gclid=Cj0KCQiAnY_jBRDdARIsAIEqpJ16ALmxaoGBSj6-a9BwD-iIKG9NgslMLK7y2e40prBxSfhCn2zni3UaAjnHEALw_wcB

TOPCAST SPAT VAN HET TONEEL IN EEN MEEUW

27 april 201727 april 2017 Resaabe dijkman, anna raadsveld, ariane schluter, daniel cornelissen, een meeuw, kasper tarenskeen, lotte goos, marcus azzini, martijn nieuwerf, peter bolhuis, sigrid ten napel, stadsschouwburg nijmegen, theun mosk, toneelgroep oostpool, vincent van der valk, yuri schreudersEen reactie plaatsen

img7094_31

Gezien 25 april, Stadsschouwburg Nijmegen

Vincent van der Valk als Kostja en Ariane Schluter als Arkadina zijn geknipt als moeder en zoon. De theatraliteit en manie van van der Valk om te slagen in zijn ambities als schrijver en om gezien te worden door zijn moeder zijn hilarisch en tragisch tegelijk. Schluter zet een zelfingenomen, alleswetende en tikkeltje ordinaire Arkadina neer die commentaar geeft op de levens van de mensen om haar heen, maar te beroerd is om in de spiegel te kijken. Schluter is meesterlijk. Als ze kort in de spiegel kijkt en ziet wat haar gedrag doet met haar jongen die huilend op de grond ligt na een ruzie is schrijnend en geeft hoop voor deze relatie. Helaas tevergeefs.

Marcus Azzini geeft deze voorstelling van Een Meeuw als ondertitel ‘Over het verlangen gezien te worden’. Het toneelbeeld schreeuwt om aandacht door zijn krankzinnige kleuren en de acteurs ook door de speelstijlen die zich afwisselen van naturel, naar zeer theatraal en gemanierd. Op elke leeftijd is dat verlangen gezien te worden aanwezig of ze treuren om wat we niet hadden. De oude dokter Dorn en Sorin staan aan het eind van hun leven, de een wat tevredener dan de ander. Dorn, Daniel Cornelissen, ouder gemaakt dan hij in het oorspronkelijke stuk is, weet alles met zijn droogkomische humor te relativeren en beschouwen. Hij is wat het koor is in een Griekse tragedie, alleen dan met een Haags accent.

Op het landgoed van Sorin, hartveroverende rol van Peter Bolhuis, zijn de familie, personeel en vrienden samen in de zomer aan het meer. Arkadina, zijn zus, arriveert met haar geliefde Trigorin, dé toneelschrijver van dit moment. Martijn Nieuwerf speelt deze rol irritant goed. Een man zonder ruggengraat, waar niemand op kan bouwen, maar zeer geliefd door zijn roem. Nina, het meisje waar Kostja van houdt, woont aan de andere kant van het meer en wil actrice worden. Op de avond van aankomst van Arkadina en Trigorin zal zij het nieuwe stuk van Kostja laten klinken. Ze is zenuwachtig voor Trigorin. Door hem wil ze voornamelijk gezien worden. De roem die hij heeft verworven is haar ultieme doel, ze hunkert naar die erkenning en ze is ervan overtuigd dat die roem haar gelukkig zal maken. Sigrid ten Napel speelt deze rol (haar toneeldebuut) ambitieus en kwetsbaar, soms lijkt haar huid bijna doorzichtig. Nina is een beetje wereldvreemd, maar doelgericht en weet iedereen in te palmen door haar naïviteit en maniertjes. Ze praat heel beheerst alsof ze zichzelf bij ieder woord opnieuw zoekt. Nina verwerft haar roem, maar de erkenning en zichzelf vindt ze daar niet in. Aan het eind lijkt ze te vechten tegen een psychose, wat ten Napel heel overtuigend en ontroerend doet. Zij is voor mij de meeuw in het stuk die vrij en dartel haar weg zoekt, en kapot wordt gemaakt omdat iedereen haar wil hebben.

Iedereen lijdt, verveelt zich of is onrustig. De gebeurtenissen spelen zich af op de achtergrond, wat we zien zijn de gevolgen op de personages. Ontluikende liefdes die geen bevrediging kennen, ambitieuze jonge mensen vol prachtige plannen, carrières die zeer geslaagd zijn verlopen en die met alle macht vastgehouden dienen te worden en de concurrentie tussen die twee generaties. De teksten van Tsjechov zijn grappig en tragisch, de regie van Azzini is dolkomisch waardoor de tragiek soms onder gesneeuwd lijkt te raken. Maar als de lach weg zakt zie je alle personages worstelen met hun lot en komt de tragiek bovendrijven en kan het sommigen overspoelen.

https://www.toneelgroepoostpool.nl/seizoen-2016-2017/een-meeuw

LULU VAN TONEELGROEP OOSTPOOL IS VERPLETTEREND

10 mei 201611 mei 2016 Resabenja bruijning, jelle de jong, kees hulst, kirsten mulder, marcus azzini, marisa van eyle, martijn nieuwerf, stadsschouwburg amsterdam, teun luijkx, toneelgroep oostpoolEen reactie plaatsen

foto sanne peper

Gezien 9 mei Stadsschouwburg Amsterdam

Lulu en alleen maar Lulu is waar het om draait voor de mannen en die ene vrouw die haar ontmoeten in deze voorstelling van Toneelgroep Oostpool. Het is een vertaling en bewerking van de tekst van Frank Wedekind door Judith Herzberg en Hannah van Wieringen en is geregisseerd door Marcus Azzini. De mannen worden gespeeld door Teun Luijkx, Benja Bruijning, Martijn Nieuwerf, Jelle de Jong en Kees Hulst. Die ene vrouw die met haar liefde voor Lulu ten onder gaat wordt gespeeld door Marisa van Eyle. Ze worden verliefd op en zijn betoverd door Lulu. Zelf ben ik ook een beetje verliefd geworden op Lulu, innemend en intelligent vertolkt door Kirsten Mulder.

Mulder zet Lulu op zo’n persoonlijke wijze neer. De ogenschijnlijke afwezigheid van kwetsbaarheid maakt haar transparant en tevens krachtig. Je wil haar de liefde geven waar ze naar hunkert. Precies dat vertegenwoordigt de gravin Martha, die ene vrouw die hopeloos valt voor Lulu. Zij ziet de werkelijke Lulu en houdt van haar ondanks alle bedrog en verraad. Zij is de enige die haar Lulu blijft noemen. De mannen noemen haar allen bij een andere naam, afhankelijk van welk archetype ze in haar zien. Mignon door Dr. Schöning (Nieuwerf) vanwege haar androgyne uitstraling, Eva door Scharwz (Bruijning) omdat zij hem, net als Adam, ten valt brengt. Haar geliefde Dr. Goll (Luijkx) noemt haar Nellie, afgeleid van de Griekse Helena, de combinatie van schoonheid en ontrouw en Alwa (de Jong) ziet in haar het pure en heilige en noemt haar Katja, afgeleid van Catharina (catharsis) en hij zoekt zijn loutering bij haar. Wordt zij ook steeds een ander of is het alleen de projectie van haar geliefden. Mulder schakelt fysiek en in mimiek razendsnel. De kleine bewegingen en trekjes in haar gezicht verraden haar intelligentie en speelsheid. Ze is constant op haar hoede en speelt een rol in de gecreëerde wereld van haar mannen en is in die wereld op zoek naar zichzelf.

Zij onderzoekt in de verschillende bedrijven bij de verschillende mannen wie zij is, schaamteloos en direct. Ze onderzoekt wat ze nodig heeft, ze zoekt de grens op bij de ander, ze dwingt die af maar de echte man die ze wil krijgt ze niet. De mannen zijn allen zeer overtuigend en doortastend in hun bedoelingen. Ze pogen van Lulu een gerespecteerde vrouw te maken of gebruiken haar juist als speeltje. Ieder heeft zijn verlangen en projecteert die op Lulu en zij geeft zich over maar verzet zich ook en biedt weerstand. Is haar mogelijke vader tragisch genoeg dan toch de enige die haar kan geven wat ze nodig heeft?

De cast van Lulu is onwaarschijnlijk gedreven en oprecht. Mulder kan schitteren door het sterke tegenspel. Zij maken met elkaar van Lulu een magische ervaring die me in het publiek laat afvragen waar het in de liefde werkelijk om gaat. Liefhebben of hebben, bezitten, bezeten raken, jezelf willen laten kennen of niet. Het nummer ‘Love is a losing game’ van Amy Winehouse kwam in me op en toch speelt Lulu het spel steeds opnieuw en de anderen met haar. Weergaloze voorstelling met daarin treffende muziek en sterke beelden waarin het publiek zelf ook een rol speelt bij aanvang. Het gaat namelijk over ons, over onze verlangens, projecties en onze kracht. En de kracht van de liefde waarover Gravin Martha (van Eyle) gebroken een gedicht voordraagt.

Deze voorstelling is voor mij waar theater om gaat. Persoonlijk vind ik het wonderlijk dat Kirsten Mulder niet ook genomineerd is voor de Theo d’Or, maar wat niet is kan misschien nog komen. Deze actrice heeft er in ieder geval een bewonderaar bij. Ik kan alleen maar zeggen: ga deze voorstelling zien en laat je ook betoveren en verpletteren door Lulu. Alleen deze week nog, vanavond in Amsterdam.

http://www.toneelgroepoostpool.nl/2015-2016/lulu/speellijst-lulu