ROMEINSE TRAGEDIES IS MET NIETS TE VERGELIJKEN

170821-WEBSITE_SLIDE

Gezien 20 juni tijdens het Holland Festival, Carré Amsterdam

Al 10 jaar spelen de helden van Toneelgroep Amsterdam de Romeinse Tragedies.  Vanavond tijdens het Holland Festival in Carré wederom. Ze vechten, vrijen, offeren op, nemen  wraak en liefkozen met een stuwende intensiteit. De beleving is onbeschrijflijk. De totaalervaring van 5,5 uur natuurkracht die op je afkomt door het spel, livemuziek en filmbeelden is heftig. Dat is met niets anders te vergelijken. Het ene moment zit je er met je neus bovenop, het andere moment volg je alles op een beeldscherm en daarna relatief rustig in de zaal.

Driemaal een Shakespearetragedie die elkaar in de tijd niet chronologisch opvolgen. Coriolanus, Julius Caesar en Antonius & Cleopatra. Tragedies die spelen in tijden voor Christus, overgeheveld naar deze tijd van aanzwellend populisme, oorlogen die verantwoord worden met de meest ridicule onderbouwingen en nu de laatste jaren met figuren als Trump in de politieke arena. De tragedies spreken voor zich. Het acteergeweld van het ensemble van toneelgroep Amsterdam spreekt ook voor zich, maar kan niet genoeg benoemd en bejubeld worden. Ik noem ze vaker helden. Het is onvoorwaardelijk gedurfd wat zij doen met elkaar op het toneel.

Wat ik niet wil vergeten zijn de musici en technici die om deze voorstelling heen staan. Magistrale heftige percussie die de oorlogen representeert, zachte Afrikaanse klanken bij de tragedie Antonius & Cleopatra. Én fantastisch hoe de cameraman bijna één is met de acteurs. Ongelooflijk hoe dit alles in elkaar is gaan passen. En de catering die daarin ook nog naadloos aansluit.

Hoogtepunt van de drie tragedies is voor mij Antonius & Cleopatra. Hans Kesting met en tegenover Chris Nietvelt. In deze laatste tragedie gaan alle registers open. Alle pijn, verdriet, woede, genot en geilheid die zijn opgebouwd in de voorgaande twee komen hier tot een climax. De overgave van Nietvelt is buitengewoon. Het hele ensemble is buitengewoon. Zij zien, komen en overwinnen. Vanavond nog te zien!

https://tga.nl/voorstellingen/romeinse-tragedies/speellijst

 

 

 

 

ROMEINSE TRAGEDIES IS MET NIETS TE VERGELIJKEN

DE WAARHEID STEEKT OEDIPUS EEN MES IN DE RUG

oedipuss-header

Gezien première 8 april Stadsschouwburg Amsterdam

De tijd heeft zijn loop en die is achterwaarts’. De wrede voorspelling van de ziener Tiresias bestaat uit fraaie beeldspraak. De zachte kracht van Hugo Koolschijn als Tiresias is zeldzaam in de draaikolk van ratio en spanning die heerst in de campagneruimte. Er wordt gewacht op de uitslag van de verkiezingen. Oedipus, gespeeld door Hans Kesting, hoort de raadselachtige zinnen van Tiresias en vermoed een complot tegen hem. De digitale klok op het podium die aftelt naar het moment dat de verkiezingsuitslag bekend is, is naar de toekomst gericht, maar het verleden haalt Oedipus onherroepelijk in. Iets wat hij zichzelf op de hals haalt door de heropening van het onderzoek naar de moord op zijn voorganger. De paradox in het geheel kan niet groter zijn.

‘Ik ben ik’, zegt Oedipus als hij zijn volk buiten nog toespreekt. Achter deze uitspraak gaat een wereld schuil. In de campagneruimte wordt hij door zijn vrouw Iocaste (Marieke Heebink) en zijn kinderen verrast met een etentje. De gesprekken verlopen stroef en gespannen. De woorden van Tiresias hangen als een onweersbui boven het gezin. De enige die er lucht in probeert te brengen is Iocaste, die het nut totaal niet inziet van heropening van het onderzoek naar de doodsoorzaak van haar eerste man en geen belang hecht aan de woorden van Tiresias.

Toch zal haar beeld ondanks dat ook kantelen. Ze ontkomt niet aan een blik op haar eigen leven. Iocaste en Oedipus delen gebeurtenissen uit het verleden om hun eigen handelen te begrijpen. Wezenlijk is het verdriet over de zwangerschap van Iocaste in haar jonge leven. De rauwe waarachtigheid waarmee Heebink de pijn van Iocaste vormgeeft is imponerend. Heebink en Kesting zijn groots samen op het toneel en kwetsbaar op hun mooist.

Deze bewerking van Oedipus van Sophocles door Robert Icke zorgt ervoor dat alle voorkennis die aanwezig is over deze tragedie naar de achtergrond verdwijnt. Enerzijds vecht je tegen de tijd om de waarheid terug te dringen en anderzijds beweeg je mee op de golven van hartstocht en liefde die Iocaste en Oedipus voor elkaar voelen. Het is hartverscheurend te zien hoe de zoektocht naar de waarheid, die onverminderd spannend is, ervoor zorgt dat ze van de toekomst worden afgesneden. Het realisme van de voorstelling maakt het extra aangrijpend.

Wat ik me afvraag is of Oedipus een ander mens wordt door echt te weten wie hij is. Het weten waar hij vandaan komt verandert niets aan zijn verlangens, toekomstdromen, idealen en zijn rol als vader en echtgenoot. Toch heeft het lot zo beschikt dat herkomst of onbedoelde handeling het beeld omkeert. Hij kan zichzelf niet meer zien, zijn kinderen moet hij van zich afduwen, Iocaste kan hem niet nog een keer verliezen en beschikt over haar eigen lot. ‘Het keert alles om, maar staat zelf stil’. Oedipus is goed in raadsels, maar het oplossen ervan heeft alleen maar voor ellende gezorgd.

https://tga.nl/voorstellingen/oedipus/speellijst

DE WAARHEID STEEKT OEDIPUS EEN MES IN DE RUG

TONEELGROEP AMSTERDAM OVERSTIJGT ZICHZELF MET IBSEN HUIS

59ebfbf92a5ab0bc0b8b45f0-large

Gezien 16 februari 2018 Stadsschouwburg Amsterdam

‘Mensen bouwen huizen voor privacy, niet om de vuile was buiten te hangen.’

Precies waar deze familie denkt goed in te zijn: de vuile was binnen houden, er niet over spreken, doen alsof er niets aan de hand is waardoor iedereen letterlijk stikt. Het vakantiehuis van de familie Kerkman wordt gebouwd op grond die vergiftigd is door een gruwelijke daad van de hoofdpersoon Cees Kerkman (Hans Kesting), tijdens de bouw van het huis. Die daad is de oorsprong van alles daarna. Vanuit deze handeling ontstaan manipulaties, intriges, zwijgconstructies en obstructies in de stroom van het leven waardoor iedereen gevangen blijft. De dood is de enige verlossing.

Simon Stone schrijft en regisseert Ibsen Huis vanuit zijn bewondering voor de schrijver Ibsen en zijn beklemmende toneelwerk. Hij creëert een familie die aan elkaar geketend zit door traumatische gebeurtenissen die bij iedere generatie door het bloed stromen gebaseerd op diverse stukken van Ibsen. De wijze waarop we meegenomen worden in dit familie-epos doet filmisch aan. Door het roterende glazen huis wisselen scènes en tijdsbeelden zich af. We gaan door een tijdperk en krijgen inkijk in de ontwikkeling van relaties en gezinnen. Niet alles is meteen duidelijk maar de spanning die dat oplevert, en je meezuigt het verhaal in, is bloedstollend. Ik zal de blik van de jonge Johanna (Maria Kraakman) niet licht vergeten als Cees met zijn dochter Lena (Claire Bender) op schoot zit. ‘Mijn lieve Lenaatje….’ zegt hij. De blik van Johanna boort zich in hem. Op dat moment vul ik het voor de hand liggende in maar kan niet bevroeden wat deze blik werkelijk inhoudt.

En dat is één van de meesterlijke dingen in deze voorstelling, je denkt te begrijpen wat er aan de hand is en dan blijkt het nog afschuwelijker en ingewikkelder te zijn. Het tweede meesterlijke is dat het ensemble het met veel humor brengt. Vooral in het deel voor de pauze valt er veel te lachen. De personages nemen zichzelf op de hak, ze zijn aandoenlijk in hun onmacht en hun neuroses, maar ook doen ze onverminderd hun best de zaken open te gooien. Helaas tevergeefs.

Het derde meesterlijke zijn de schakelingen in de rollen die de acteurs vertolken. Ze spelen allen meerdere rollen of in de verschillende generaties schuiven ze op. Dit vraagt kort enig gepuzzel van de kijker, maar als je dat laat varen verloopt alles heel organisch. Dan zie je waarom de gelijkenissen er op dat moment in een bepaalde scène toe doen. Het geheel is een ingenieuze creatie van Stone, maar de subtiele verschillen die de acteurs aanbrengen in fysiek en stemgebruik maken dit kunstwerk levensecht.

Alle acteurs die in deze voorstelling schitteren zijn echte bazen, van jong tot oud. Met ontzaglijke moed zetten zij de familierelaties uiteen. Bedwelmd door een verstikkend traumatische thematiek laten zij de persoonlijke strijd van ieder personage authentiek zijn. Met daarbovenop een grote dosis humor, in een kader wat hyperrealistisch is, wordt deze voorstelling boven alles uitgetild door deze 11 fabelachtige acteurs.

https://tga.nl/voorstellingen/ibsen-huis/speellijst

TONEELGROEP AMSTERDAM OVERSTIJGT ZICHZELF MET IBSEN HUIS

ADEMBENEMENDE MEDEA OPNIEUW IN DE STADSSCHOUWBURG AMSTERDAM

tga-zoekt-met-medea-de-grenzen-van-het-menselijke-op

 Hoewel ik van veel actrices houd is Marieke Heebink voor mij de absolute koningin van het theater. Zeer, zeer terecht won ze de Theo d’Or voor haar rol in Medea die weer te zien is vanaf 17 augustus in de Stadsschouwburg Amsterdam. Ook in haar andere rollen, klein of groot, blinkt ze uit met haar bijzondere fysieke zeggingskracht en haar zeldzaam stemgeluid en intonatie. Zoals in Husbands and Wives afgelopen voorjaar, geregisseerd door Simon Stone die ook Medea regisseert en vanaf 2017 als vast gastregisseur zal werken bij Toneelgroep Amsterdam.

De wereld van Medea, in deze voorstelling Anna, sluit niet meer aan bij de wereld van haar geliefden. Ze keert terug uit een instelling, waar ze een tijd verbleef omdat ze had geprobeerd haar man Lucas te vergiftigen. Met de positieve houding het oude achter haar te laten en verder te gaan waar ze gebleven was stapt Anna haar leven weer in. Anna is een gerespecteerd arts en onderzoekster en moeder van twee zoons. De poging Lucas te vergiftigen ontsproot in Anna’s brein omdat hij een andere geliefde had. Die ander blijkt hij nog te hebben, sterker nog, deze relatie heeft zich alleen maar meer verdiept. Het enige wat Anna wil is Lucas terug en haar gezin herenigd zien. Anna blijkt nog instabiel en die instabiliteit wordt versterkt door de verliezen die ze lijdt. Ze blijft zeggen ‘het is ok’, maar je ziet haar ten onder gaan. Het verlies van haar kinderen, wat ze niet onder ogen kan komen, voorkomt ze door de meest gruwelijke daad denkbaar. In alle rust en met tederheid brengt ze haar kinderen en zichzelf om. Dit is het enige wat haar nog te doen staat.

Aus Greidanus jr. speelt de wanhopige Lucas die uit alle macht probeert de boel bij elkaar te houden maar daar meesterlijk in faalt. Christopher, Bart Slegers, de ietwat koelbloedige baas van het laboratorium waar zowel Anna als Lucas werken en door wie Anna de toegang tot het lab wordt ontzegd. Gaite Jansen die de jonge Clara, dochter van Christopher, vol hoop, jeugdige geestdrift en overmoed glashelder speelt en de twee zoons van Anna en Lucas die op mij ook grote indruk maken, wisselend gespeeld door jonge acteurs. Beide keren zag ik David Roos en David Kempers. De zoons willen van de twee verschillende werelden steeds één maken en dat wordt treffend gedaan door de camerabeelden die zij maken en die geprojecteerd worden in het toneelbeeld. Het decor is maagdelijk wit waarin Anna met haar ogenschijnlijk irrationele gedachten niet past, maar haar projectie achter op het doek maakt dat ze gehoord moet worden en in haar ogen is de radeloosheid te lezen. ‘Het is ok.’

De kans om deze voorstelling (nog een keer) te zien zou ik niet door mijn vingers laten glippen. Heebink is adembenemend als Medea. Deze voorstelling maakt je stil en zorgt dat je het uit wil schreeuwen en alles daartussen in. De regie van Simon Stone is clean en gevuld met schitterende vondsten. Deze geeft Anna kracht waardoor je je afvraagt wat er mis is met haar omgeving. De kinderen zijn de enigen die aanvoelen dat het rammelt. Haar wanhoop neemt op een angstwekkend beheerste manier, maar innerlijk hysterisch, groteske vormen aan. Gaan!

http://tga.nl/voorstellingen/medea/speellijst

ADEMBENEMENDE MEDEA OPNIEUW IN DE STADSSCHOUWBURG AMSTERDAM

EEN BRUID IN DE MORGEN VAN MAREN E. BJøRSETH

EBIDM_Pers_018918_490x940

Gisteravond in Frascati in Amsterdam zag ik Een bruid in de morgen van Toneelgroep Amsterdam en Frascati Producties, geregisseerd door Maren E. Bjørseth. Over deze voorstelling is na de première in 2014 heel lovend geschreven en is in dat jaar geselecteerd voor het Nederlands Theater Festival. Camilla Siegertsz is voor haar rol van nicht Hilda in deze voorstelling genomineerd voor de Colombina 2015. Marieke Heebink, Fred Goessens, Alwin Pulinckx en Jip Smit spelen respectievelijk de moeder, vader, zoon en dochter en ze doen dat innemend en overtuigend, vol mededogen voor hun personage.

De personages zijn als aapjes in een circus, die wanhopig hun kunstje vertonen en dat tot iedere prijs blijven doen om te overleven. Ze doen dit voortreffelijk. Heebink die fysiek en verbaal haar controlebehoefte en verlangen naar een beter leven neerzet als een huis en daarmee haar man, Goessens, overspoelt en domineert. Het innerlijk lijden van deze man en de machteloosheid zijn van zijn gezicht en hele houding af te lezen. Hij houdt vast aan het volbrengen van zijn concerto waar hij al vele jaren aan werkt.

Het witte doek, wat het huis symboliseert en als een circustent het gezin omsluit, kent geen geheimen. In een niets verhullend schaduwspel zien we Thomas (Pulinckx) naakt uit het bed van zijn zus stappen. Een relatie die het daglicht niet kan verdragen. Hij moet zich klaarmaken voor de komst van nicht Hilda. Zijn moeder ziet een mooie toekomst voor hem. Ze kwijnt weg in de armoede en verstikking waarin ze leven en denkt een uitweg te hebben gevonden.

Tegenover de leugenachtigheid en het bittere cynisme van de ouders staat de onschuld en de kinderlijke, grenzeloze vrijheid van de broer en zus, die nu geconfronteerd worden met het feit dat hun gecreëerde afgebakende droom niet kan blijven bestaan. De spanning die zich opbouwt door de komst van nicht Hilda leidt tot een onvermijdelijke afbraak van alle overlevingsmechanismen met als climax geen bruilofts- maar een rouwscène.

De acteurs grijpen me bij mijn strot en nemen me mee hun wereld in. De onschuldige wereld van Thomas en Andrea (Smit): zo kwetsbaar, poëtisch en schrijnend tegelijk. Het verlangen van de moeder naar een beter bestaan en het verlangen naar liefde en bevestiging, wat verborgen ligt onder gekonkel en een laag dominantie, is pijnlijk hilarisch verbeeld. Hartverscheurend is het op de momenten dat haar pantser afvalt en zij blijk geeft van zachtheid en mededogen. De zoon die niet met de spanning van alle verwachtingen kan omgaan en daardoor steeds meer van zijn afhankelijke persoonlijkheid blootlegt. De vader die zichzelf geselt met de gedachte ooit zijn concerto af te maken en iedereen wil overtuigen van die illusie. Geen enkele illusie mag doorgeprikt worden want dan ontbrandt zijn vuur heel kort en zeer krachtig. En nicht Hilda die gedreven wordt door haar seksuele frustratie en koste wat kost krijgt wat ze hebben wil. Op een absurdistische wijze, die Siegertsz moeiteloos afgaat, drijft zij dit gezin uiteen.

De circustent krijgt iets sacraals als de leugens open liggen en daardoor de wonden bloot gelegd worden. Een beeld van een trouwkapel ontstaat of van een klein kerkje om te rouwen. De hele enscenering van Een bruid in de morgen heeft prachtige symbolische waarde en daar bovenop komt de intense muziek die het geheel kracht bij zet. De personages zijn gebroken en ik sta met knikkende knieën op om te applaudisseren. Alle lovende kritieken waren niet van de lucht en deze voorstelling heeft ook mijn hart gestolen.

De komende weken nog te zien in verschillende theaters in het land: http://tga.nl/voorstellingen/een-bruid-in-de-morgen/speellijst 

EEN BRUID IN DE MORGEN VAN MAREN E. BJøRSETH