toneelgroep Amsterdam

DE WERELD VAN DE LIEFDE GENADELOOS GEOPENBAARD IN HUSBANDS AND WIVES

Resa, , , , , , , , , Een reactie plaatsen

9510_x

Gezien op 22 juni, Stadsschouwburg Amsterdam

Op het podium wordt gedurende de voorstelling Husbands and Wives het huis ingericht van verschillende koppels. Symbolisch wordt het huis ingericht met de voorwaarden, verwachtingen en fantasieën die ze van en over het leven hebben en vooral van en over de liefde. In Husbands and Wives, geschreven door Woody Allen, wordt door Toneelgroep Amsterdam op dolkomische wijze recht gedaan aan de film en het leven. De regisseur Simon Stone heeft de scènes uit de film één op één overgenomen, haarscherp vertaald door Rik van den Bos. De zes acteurs bruisen van het spelplezier en als je denkt dat het niet méér kan, kan het toch nog.

Judy en Gabe, Halina Reijn en Ramsey Nasr, een lief, intellectueel maar tikkeltje neurotisch schrijverskoppel krijgen van hun beste vrienden Sally en Jack, Marieke Heebink en Aus Greidanus jr., te horen dat ze uit elkaar gaan. Een zorgvuldig genomen, gelijkwaardige beslissing die desondanks veel in beweging zet en niet alleen in de levens van Sally en Jack. Het eerste wat Judy vraagt aan Gabe is of ze, net als Sally volgens de geruchten, ook koud is in bed. Aan alles wat vanzelfsprekend was wordt nu getwijfeld. Jack blijkt al een affaire te hebben voordat de beslissing werd genomen en woont na een aantal weken samen met zijn nieuwe liefje, de aerobicslerares Sam. Al deze nieuwe ontwikkelingen brengen emotioneel zoveel teweeg dat de personages, net als in de film, af en toe persoonlijk het woord nemen tot het publiek of geïnterviewd worden. Een reflectiemoment om de werkelijke gedachten te horen over bijvoorbeeld het nemen van een kind. Veel blijkt toch, uit het willen bewaren van de lieve vrede, niet tegen elkaar te worden gezegd.

De casting van deze voorstelling is subliem, de tegenkleuren in karakters en temperamenten komen door deze invulling geweldig uit de verf. De cynische aard van Gabe en het lieflijk verstikkende van Judy, maar ook haar lichtheid zijn herkenbaar realistisch, soms benauwend maar vooral heel geestig gespeeld door Nasr en Reijn. Heebink die, analytisch, dominant en plat maar zeer bewust van haar vrouwelijke charme de wereld van Sally vormgeeft, geeft de voorstelling vaart en talloze hilarische momenten. De scène waarin ze een telefoongesprek voert met haar ex Jack, met het bewustzijn van een nieuwe date op de achtergrond, is meesterlijk. Aus Greidanus jr. als Jack; de openlijk zoekende, ietwat in zijn slachtofferrol gekropen man die zijn tekort koste wat kost wil inhalen. De schakering van deze vier acteurs is groot. Zij laten de personages in alle naaktheid floreren terwijl de overlevingsmechanismen zichtbaar blijven. Robert de Hoog en Hélène Devos voerden kunststukjes op door de voortdurende schakels de zij maken tussen de verschillende personages en rol van interviewer of verteller. De diverse rollen zijn zeer herkenbaar in fysiek en stemgebruik. Zij voeden het ongenoegen en verlangen van de koppels en maken stuk of worden stukgemaakt.

Zoals de dubbelrollen, de Hoog en Devos, zich organisch verhouden tot het geheel, zo is ook de gehele enscenering opgebouwd. De verschillende scènes en flashbacks waarbinnen alle acteurs meebouwen aan het decorbeeld lopen organisch als een rivierstroom in elkaar over. De grote boze, maar ook verleidelijke buitenwereld wordt achter in het toneelbeeld getoond door een levensgroot raam. Net als in de film dondert en bliksemt het en valt de regen met bakken uit de hemel. Des te veiliger lijkt het binnen. Behalve voor Gabe die zichtbaar verdwaald is in zijn leven. Husbands and Wives is door al deze factoren een lust voor het oog en geeft je lachspieren een flinke workout. In wezen is deze voorstelling één grote party popper die maar blijft knallen met desalniettemin een scherp randje. Een betere versie van de film.

http://tga.nl/voorstellingen/husbands-and-wives/speellijst

 

DE WERELD VAN DE LIEFDE GENADELOOS GEOPENBAARD IN HUSBANDS AND WIVES

HANS KESTING ONTZAGWEKKEND ALS MAX AUE IN DE WELWILLENDEN

Resa, , , , , , , , , , , , Een reactie plaatsen

img10445_31

Gezien 15 april Stadsschouwburg Amsterdam

De welwillenden van Jonathan Littell deed veel stof opwaaien in 2006 door het feit dat de Tweede Wereldoorlog verteld wordt vanuit de ogen van SS-officier Max Aue. Het boek is bewerkt door Guy Cassiers en Erwin Jans, De Welwillenden is geregisseerd door Guy Cassiers. Het perspectief van de dader is er een waar we niet aan gewend zijn en waarmee we ons niet willen identificeren. Dat is nu precies waar Max Aue in de voorstelling van Toneelgroep Amsterdam en Toneelhuis direct een appèl op doet. In zijn beginmonoloog zegt hij onder andere letterlijk ‘Ik ben net als u.’ Hans Kesting die deze hoofdrol op zich neemt staat kalm, het zaallicht is nog aan, en kijkt het publiek aan waardoor de afstand wegvalt en we kijken niet naar een acteur maar naar een mens die ons iets te vertellen heeft.

Tijdens de vele gesprekken en monologen die volgen staat het Jodenvraagstuk centraal. De reacties van zijn officieren, de één vindt het executeren van een bepaalde groep joden volstrekt belachelijk en onnodig, de ander volkomen terecht. Max Aue vindt het mensverspilling. In het boek is de hoofdpersoon niet zo moralistisch waardoor identificatie voor mij niet plaatsvindt. De inzet is nu anders. We zitten in zijn hoofd en zien wat de gruweldaden voor visioenen en hallucinaties opleveren. De beelden zijn geïnspireerd op beeldend werk van Chiharu Shiota, Rebecca Horn en Christian Boltanski. Zijn lichaam valt meerdere malen uit elkaar van pure ellende en de projecties laten beelden van gezichten zien die over elkaar heen vallen zoals hij stuk voor stuk joden heeft geëxecuteerd. Hij beschrijft soms gedetailleerd een persoon of een gebeurtenis en daarin maakt zijn geest soms rare sprongen om het aan te kunnen. Door de ondraaglijkheid schijt hij zichzelf onder, geeft over, als hij masturbeert, is het alsof hij glasscherven voelt.

Het individu heeft geen bestaansrecht en is inwisselbaar. De staat is een gewelddadige machine opgebouwd uit verschillende individuen met een aantal gemeenschappelijke kenmerken die bevelen uitvoeren en de wet volgen die op dat moment geldt. Door dit ver te houden van ieder realisme is het toepasbaar op andere oorlogen uit de recentere geschiedenis. Eichmann is de enige historische figuur in deze voorstelling, formidabel gespeeld door Katelijne Damen. Hij neemt zijn verantwoordelijkheid zeer ernstig en wil de wet strikt opvolgen. Dat is wat hij doet en hij is verantwoordelijk tot aan het transport, daarna is het aan een ander. Dat kun je terug lezen in De banaliteit van het kwaad van Hannah Arendt. Eichmann denkt niet verder na over wat hij doet, hij doet wat hij moet doen volgens de wet. Alles wat Damen doet om Eichmann vorm te geven is strak, strikt en heel eng. In gesprekken met Aue zie je het verlies van identiteit sterk verbeeld. Aue die Eichmann kopieert in alle gebaren en houdingen, maar niet direct en te opvallend, het duurt steeds een aantal seconden. De anderen worden anoniem aangesproken in hun rang zoals Sturmbannführer, Obergruppenführer enz. behalve Thomas Hauser, de goede vriend van Aue, naturel gespeeld door Kevin Janssens die de relativerende kracht is in het stuk.

De gehele voorstelling is een helse trip die ongeloof, verbijstering, weerzin, ontroering en diep verdriet oproept. Wat een duistere misère speelt zich daar af. De rauwe enscenering van Erwin Jans, het treinspoor waarvan iedereen weet waar die toe leidt en de vele paar schoenen, die in plaats van op een hoop gegooid in een rij worden neergezet, spreken tot ieders verbeelding. De kleine Joodse jongen Jakov als symbool voor alle Joden, die bladmuziek wordt beloofd door Aue terwijl je weet dat ook hij zal sterven, is hartverscheurend. Het hele psychologische proces van de weg naar waanzin is zo onweerstaanbaar goed neergezet bij alle personages en door de gehele cast. Kesting is in het geheel ontzagwekkend helder in woord en fysiek expressief in zijn ondergang.

http://tga.nl/voorstellingen/de-welwillenden/speellijst

HANS KESTING ONTZAGWEKKEND ALS MAX AUE IN DE WELWILLENDEN

WISH YOU WERE HERE – DE WELWILLENDEN VAN JONATHAN LITTELL

Resa, , , , , , , Een reactie plaatsen

Yes, I have a choice. Met deze geruststellende gedachte verliet ik de zaal van de Stadsschouwburg maandagavond na de programmaserie Wish you were here van Toneelgroep Amsterdam, waar het deze avond ging over De Welwillenden van Jonathan Littell. Deze roman bracht en brengt veel teweeg door de toonzetting en het perspectief. Toneelhuis Antwerpen en Toneelgroep Amsterdam brengen een bewerking van deze roman ten tonele onder regie van Guy Cassiers met onder andere Hans Kesting als Max Aue, Alwin Pulinckx, Bart Slegers, Jip van den Dool en Abke Haring.

De Welwillenden vertelt het verhaal van een SS-officier Max Aue tijdens de Tweede Wereldoorlog die betrokken is geweest bij liquidaties van joden, politieke tegenstanders en later in Auschwitz werkzaam was. Het daderperspectief zijn we niet gewoon en de hoofdpersoon wil ons verleiden te geloven dat wij hetzelfde zouden hebben gedaan. De meningen zijn erover verdeeld of dat de intentie van de schrijver Littell is geweest. Het kan ook gelezen worden vanuit het idee hoe iemand zichzelf een rad voor ogen draait.

Bart van der Boom, historicus en een van de sprekers, zet uiteen dat er vijf redenen zijn waarom daders doden. De reden die wij het liefst horen is dat ze allemaal psychopaten en sadisten zijn omdat we ons daar gemakkelijk van kunnen distantiëren. Natuurlijk zitten die er tussen, maar een andere verklaring is dat de mens toch een sociaal wezen is en toegeeft onder groepsdruk. Ze willen zich conformeren en geen outsider zijn. In de roman valt Max Aue in de eerste categorie. Hij beschikt al over een voorliefde voor geweld en heeft psychopathische trekken. In de voorstelling van regisseur Cassiers wordt hij socialer neergezet en worden zijn overwegingen en diepere lagen zichtbaar.

Connie Palmen, schrijfster en ook spreker deze avond, belicht het daderperspectief en de Tweede Wereldoorlog vanuit de werking van de ideologie en hoe deze als een vorm van dressuur werkt. Het verhaal achter de ideologie wordt uiteraard gebracht als de enige waarheid en hoe meer mensen hierin geloven en ze een groep vormen op basis van dat geloof en eventueel andere kenmerken waarop ze worden aangesproken zijn ze te drillen. De ophitsende oorlogsretoriek creëert een personage van de vernederde Duitser in dit geval en de groep ziet aan het eind een glorieus einde wat hen wordt voorgespiegeld. Er bestaan geen individuen meer en de mensen worden inwisselbaar. De roman in het algemeen, de goede roman, geeft ons onze individualiteit terug en doet een beroep op het vermogen je los te maken van deze verkondigde waarheid. Boeken zijn er om ons te veranderen en de roman blijft je eraan herinneren dat je een individu bent. Niet voor niets worden er schrijvers verbannen en boeken verbrand. Daarnaast haalt ze het Milgram-experiment aan waarbij vijftig procent van de proefpersonen elektrische schokken blijven uitdelen aan zogenaamde leerlingen, zelfs totdat ze helemaal niet meer reageren. De andere vijftig procent doet uiteindelijk de armen over elkaar en zeggen Yes, I have a choice en zwichten niet voor de mensen in witte jassen met autoriteit die het tegengestelde beweren.

Boris Noorderbos, literatuurwetenschapper, haalt onder andere het verslag van Hannah Arendt over het proces tegen Eichmann aan en stelt de vraag wat er gebeurt als je daders een podium geeft. Eichmann krijgt de rol van melodramatische schurk door het theatrale karakter van het proces. Terwijl Eichmann geen sadist was maar juist verschrikkelijk normaal zonder buitengewone motieven behalve dan motieven die zijn carrière zouden dienen, wat beangstigender is.

 ‘….Als u geboren bent in een land en in een tijd waarin niemand uw vrouw en kinderen komt vermoorden, en waarin ook niemand u komt vragen andermans vrouw en kinderen te vermoorden, prijs dan de Heer en ga in vrede. Maar vergeet dit nooit: u hebt misschien meer geluk gehad dan ik, maar dat maakt u nog niet tot een beter mens. Zodra u zo hoogmoedig bent om dat te denken, wordt het gevaarlijk…’  

Job Cohen, voorzitter 4 en 5 mei-comité, sluit zijn rede af met dit citaat uit de roman De Welwillenden en het stemt tot nadenken. Het gegeven blijft dat het moeilijk is in te schatten wat je zou doen als je in een oorlogssituatie terecht komt. Ik houd me vast aan Yes, I have a choice en ben zeer nieuwsgierig naar de voorstelling van Toneelhuis Antwerpen en Toneelgroep Amsterdam die 10 maart in première gaat en vanaf 6 april in Amsterdam te zien is.

http://tga.nl/voorstellingen/de-welwillenden/speellijst

 

WISH YOU WERE HERE – DE WELWILLENDEN VAN JONATHAN LITTELL

DE STILLE KRACHT TERUG IN STADSSCHOUWBURG AMSTERDAM

Resa, , , , , , , , Een reactie plaatsen

2708csstillekracht-e1442850371731

Vorig jaar oktober zag ik de voorstelling De Stille Kracht van Toneelgroep Amsterdam, die vanaf 1 oktober in Nederland te zien was en op 18 september zijn première beleefde op de Ruhrtriënnale. De roman van Louis Couperus is op een zinderende manier geregisseerd en geënsceneerd en vanaf morgen, 20 januari, weer te zien in de Stadsschouwburg Amsterdam.

De roman van Couperus  verhaalt over de (soms onoverbrugbare) verschillen tussen de oosterse en westerse cultuur. Otto van Oudijck, gespeeld door Gijs Scholten van Aschat, is resident in Laboewangi op Java. In deze positie als Nederlands bestuurder staat hij boven de lokale adel die hun machtspositie wel behouden. Hij is getrouwd met Leonie (Halina Reijn), die een stuk jonger is dan hij. Zij bedriegt hem met zijn zoon Theo (Jip van den Dool) uit een eerder huwelijk en met Addy de Luce (Mingus Dagelet) die ook de dochter Doddy (Gaite Jansen) om de vinger heeft gewonden.

Oudijck ontslaat op een bepaald moment de regent, vertegenwoordiger van het lokale bestuur, vanwege gokschulden en het niet uitbetalen van ambtenaren. Prins Soenario (dubbelrol Barry Emond) houdt de regent, zijn broer, de hand boven het hoofd. Ook de wanhopige smeekbede van hun moeder, de Raden-Ajoe Pangéran (Marieke Heebink) mag niet baten om het ontslag te voorkomen. Hiermee wordt een reeks van gebeurtenissen ontketend die de stille kracht onthullen en waarmee Oudijck de ondergang van hemzelf en zijn gezin over zich afroept.

De rijke cast en de broeierige enscenering maken De Stille Kracht tot een lust voor het oog en de verbeelding. De stille kracht die raadselachtig verscholen zit in de oosterse cultuur en dominant in het bewustzijn van de Indiërs aanwezig is, waar de westerlingen vanuit hun ratio geen grip op krijgen en er om die reden lichtzinnig mee omgaan, wat zijn uitwerking heeft. Daar bovenop het klimaat en vooral regen die de westerlingen neerslaat en vermoeid waaruit blijkt dat ook de kracht van de natuurelementen een niet te ontkennen medespeler is.

De muziek van componist Harry de Wit maakt op mij indruk omdat het spel van Van Aschat, de ondergang van Van Oudijck en de compositie in het geheel samenvalt. De compositie benadrukt en zet de juiste accenten.

Tot slot laat het beeld van de rationele westerling en de mysterieuze oosterling zich in uitersten zien in de rollen van Eva Eldersma (Maria Kraakman) die zonder illusies, zonder opsmuk maar zeer modern en gericht op de ratio haar onbegrip en weerstand laat blijken en de moeder, de Raden-Ajoe Pangéran die wanhopig wil voorkomen dat onbewuste en mysterieuze krachten zich laten gelden. Zij weet wat hen te wachten staat als Oudijck zijn beslissing tot ontslag handhaaft. In deze korte scène waarschuwt zij met een verbluffende intensiteit voor de kracht die komen gaat.

In zijn totaliteit is De Stille Kracht een onderneming van formaat waarin de muziek, enscenering, voice-over en de gehele cast een prachtige eenheid vormen die ontroerend en indringend is. Alle goede bedoelingen ten spijt moeten we toegeven dat er grotere krachten werkzaam zijn dan wij kunnen vermoeden, dat we die erkennen en er vooral respectvol mee om moeten gaan.

Vanaf morgen weer te zien!  Probeer een kaartje te bemachtigen: http://tga.nl/voorstellingen/de-stille-kracht/speellijst

DE STILLE KRACHT TERUG IN STADSSCHOUWBURG AMSTERDAM

DE ACHTERKANT GESPEELD DOOR THEATERGROEP DE WARME WINKEL

Resa, , , , Een reactie plaatsen

Achterkant_2_Sofie-Knijff

De vier uur durende reis en zoektocht achter de schermen van de voorstelling Lange dagreis naar de nacht van Toneelgroep Amsterdam is een meesterlijke onderneming. De locatie aan de achterkant van het toneel wordt gebruikt door Ward Weemhoff en Vincent Rietveld van de Warme Winkel om te ontdekken wat de essentie en schoonheid van toneel en kunst an sich is. Als understudy’s van Ramsey Nasr en Roeland Fernhout nemen zij met een vet accent de gevestigde orde op de hak of hemelen deze juist op. Het verafgoden van onze iconen in de toneelwereld is iets wat opbouwend en afbrekend werkt en zij laten knap zien hoe. Gistermiddag 6 december was ik erbij.

De Warme Winkel werd in 2015 met de voorstelling Gavrilo Princip geselecteerd voor het Theaterfestival en Ward Weemhoff werd genomineerd voor de Arlecchino voor zijn rol in die voorstelling.

De warme winkel heeft een missie met De Achterkant

Op de website van de Warme Winkel vind ik terug dat zij ongepolijst, maar met liefde voor precisie, voorstellingen maken die vaak een zoektocht zijn naar het onderwerp. Zo proberen in een speelse, geestige en zware strijd de essentie en schoonheid ervan voor het voetlicht te brengen. De liefde voor geschiedenis die De Warme Winkel daarnaast uitdraagt past voortreffelijk bij de voorstelling aan de voorkant waarin de geschiedenis van de personages als een molensteen om hun nek hangt.

De Achterkant speelt zich af in de laadruimte achter het podium van de Grote Zaal in de Stadsschouwburg in Amsterdam. Door een raam zien we een deel van het podium en wat zich daar afspeelt. Af en toe horen we technici iets zeggen door de intercom en we kijken een deel van Lange dagreis naar de nacht mee geprojecteerd op een roldeur. Gretig voorzien zij de regie, de acteurs en technici van feedback.

De geschiedenis is aan de Achterkant een inspiratiebron en onderdeel van de zoektocht. ‘Het gaat om het zoeken, zoeken, zoeken,’ zegt Rietveld in een monoloog. Tijdens De Achterkant sluit alles naadloos aan met de voorkant. Gijs Scholten van Aschat, de tank zoals Weemhoff en Rietveld hem onder andere noemen, loopt regelmatig langs en bekijkt de jongens kritisch. Er is langer bezoek van Marieke Heebink wat een ontroerende blik geeft op Weemhoff en Rietveld en ik voel dat schoonheid, verafgoding en waarachtigheid hand in hand kunnen gaan. Bovendien is het zeer geestig en voel ik veel respect voor het combineren van de twee voorstellingen.

Door te grote ego’s kunnen dingen stuk gaan wordt duidelijk in de voorstelling. Dat is niemand vreemd, maar de manier waarop zij het ons tonen is ontnuchterend en zinvol. Door te vertellen over de begrafenis van Jeroen Willems en hoe waarachtigheid en schoonheid terug te voeren zijn op het aanwezig zijn in het nu is pijnlijk treffend. In het pauzenummer laten zij in ons in een absurdistische choreografie zien hoe we onszelf in verschillende cycli steeds opnieuw kunnen uitvinden.

De voorstelling is hilarisch, ontroerend en soms vilein waarbij Weemhoff en Rietveld spelen met de reikwijdte van ethische grenzen. Maar dat brengt ons wel tot de essentie van de magie van het theater en is voor mij de missie geslaagd. Ik ga herboren de deur uit.

Er zijn nog beperkt kaarten beschikbaar:

http://www.dewarmewinkel.nl/schedule/index/?page=speellijst&evt_id=27

 

DE ACHTERKANT GESPEELD DOOR THEATERGROEP DE WARME WINKEL

LANGE DAGREIS NAAR DE NACHT VAN TONEELGROEP AMSTERDAM

Resa, , , , , Een reactie plaatsen

lange dagreis foto 3

Als de vier meesterlijke acteurs in Lange dagreis naar de nacht samen het nummer ‘I’ll be home’ van Randy Newman zingen gaan de rillingen over mijn rug. Ze uiten het verlangen naar een thuis wat ze elkaar willen bieden. Tegelijkertijd hoor en zie je de bittere wanhoop omdat het ze niet lukt. James, vertolkt door Gijs Scholten van Aschat, gelooft volgens Mary, gespeeld door Marieke Heebink, nog steeds dat het zomerhuis een thuis is. Zoals het gezin wel meer dingen wil geloven die er niet zijn. Ze bevechten de demonen die dat geloof in de kiem smoren zodra ze elkaar, aan het begin van de voorstelling, loslaten uit een innige omhelzing.

Hoop en liefde houden de Tyrones bij elkaar

De première van Lange dagreis naar de nacht vond plaats in 2013 en dit is de derde keer dat Toneelgroep Amsterdam deze voorstelling op het toneel brengt en gisteravond, 4 december, was ik erbij in de Stadsschouwburg in Amsterdam. Roeland Fernhout en Ramsey Nasr spelen respectievelijk Edmund en Jamie, de zonen van James en Mary Tyrone die er met elkaar niet in slagen het verleden te laten voor wat het is. Het verleden is het heden en de toekomst, verwoordt Mary treffend. Mary kampt met een morfineverslaving sinds de geboorte van Edmund. Als hij niet geboren was, was het allemaal anders geweest. Niemand kan er iets aan doen dat het verleden hen zo gemaakt heeft, desondanks geven ze elkaar overal de schuld van en in dezelfde zin ontkennen ze alles weer. Behalve Jamie die het meest direct is en alle precaire details op tafel legt. Hij spaart zichzelf niet, de duistere uithoeken van zijn ziel laat hij kennen in de hartbrekende en heftige waarschuwing voor zichzelf aan het adres van zijn broertje Edmund.

De drie heren van het gezin kampen met een alcoholverslaving. Allemaal hebben zij hun geesten uit het verleden te verdrijven, maar de hoop op verbetering en het verlangen naar elkaar vanuit liefde voert de boventoon. De lange wenteltrap in het toneelbeeld, die Mary steeds moeizamer beklimt om haar shot te halen en tussen de geesten te verblijven, is voor mij symbool voor het sterven. Ze zou nooit bewust een einde aan haar leven maken, maar ze wenst vurig dat de eenzaamheid ophoudt. De façade put haar uit. Edmund zal binnenkort sterven aan tuberculose wat de genadeslag is voor Mary. De diepgang en de nuances in de nervositeit en radeloosheid van Mary die Heebink aanbrengt zijn ontroerend en messcherp. Ik zal het beeld van Mary die de trap afdaalt verkerend in een andere wereld niet snel vergeten. Aangrijpend tot op het bot.

Verlangen naar verlossing

In de eenvoudige enscenering is letterlijk geen enkele uitweg uit de situatie en figuurlijk worden ze zo hevig door hun angsten en mislukkingen op de hielen gezeten dat ze niet meer kunnen stilstaan en bezinnen. De woordenstroom die alle nabijheid en zelfreflectie in de weg staat laat het gezin verdrinken in hun eigen geschiedenis. Doordat het decor sober is en er geen wisselingen zijn komt alles aan op het talent en kracht van de acteurs. Het tempo, het ritme van de tekst en het uithoudingsvermogen van de acteurs zijn fenomenaal.

Scholten Van Aschat laat mij met de monoloog van James in de val trappen die hij plaatst om zijn straatje schoon te vegen. Deze sublieme acteur laat me, ondanks de zwaarte van het geheel, ook regelmatig lachen om de botheid, onwetendheid en onverschilligheid van James. Nasr wijst me met zijn intelligente, geestige spel en stekelig cynisme van Jamie op alle trucjes en Fernhout pakt me in als gevoelige, melancholische dichter die voortdurend de verbinding zoekt in het zien en gezien willen worden. De nabijheid die Edmund zoekt sijpelt uit iedere porie van Fernhout. Ten slotte wordt de fysieke en emotionele aftakeling van Mary, in deze lange dagreis naar de nacht, volmaakt gespeeld door Heebink. Een juweel van een voorstelling waarin de verlossing een verlangen blijft.

Geschreven door Eugene O’Neill en geregisseerd door Ivo van Hove.

http://tga.nl/voorstellingen/lange-dagreis-naar-de-nacht/speellijst

LANGE DAGREIS NAAR DE NACHT VAN TONEELGROEP AMSTERDAM

GLAZEN SPEELGOED VAN TONEELGROEP AMSTERDAM

Resa, , , , , Een reactie plaatsen

SetRatioSize690460-GS-web-Sanne-Peper-21

Opgelucht was ik toen de voorstelling Glazen Speelgoed van Toneelgroep Amsterdam gisteravond ten einde was. Begrijp me goed, niet omdat de voorstelling niet voldoet. In tegendeel, juist omdat Amanda Wingfield, weergaloos gespeeld door Chris Nietvelt, met haar bezitterige drang om alles naar haar hand te zetten geen enkele ruimte voor anderen biedt. Ze biedt totaal geen ruimte aan de mensen die haar het liefst zijn, haar kinderen Tom en Laura, gespeeld door Eelco Smits en Hélène Devos. In het publiek krijg ik het plaatsvervangend benauwd en word ik soms razend en de hoop groeit dat de komst van Jim O’Connor, gespeeld door Harm Duco Schut, de uitzichtloze situatie perspectief geeft.

Eelco Smits en Hélène Devos lamgeslagen

‘Ik wilde in beweging vinden wat ik in de ruimte verloren was’, vertelt Tom (Smits) aan het einde van de voorstelling als hij een belangrijke beslissing heeft genomen. Smits treedt op als verteller, naast zijn rol als zoon, en kleurt beiden rijk in met zijn heldere mimiek en uitgesproken humor. De voorstelling Glazen Speelgoed zit vol prachtige poëtische zinnen, zoals bovenstaande, die vooral door Smits worden uitgesproken, wat me bekoort omdat hij een mooie ritmiek in zijn al even zo’n mooie stem heeft.

Laura (Devos) is een kwetsbaar, verlegen meisje met een handicap die, in tegenstelling tot haar moeder in haar jeugdige jaren, nog geen enkele aanbidder aan de deur heeft gehad. Dit tot grote zorg van haar moeder. Zij overtuigt Tom tot het uitnodigen van een collega met als doel Laura aan hem te koppelen. Tom worstelt met het feit dat hij een ander leven voor ogen heeft. Hij wil dichten, hij wil avontuur en zijn manipulatieve moeder staat dit in de weg. In de kern wil hij ook zijn zus niet in de steek laten. Laura ziet stil en enigszins machteloos toe. Haar glazen speelgoed biedt haar enige troost. De komst van Jim O’Connor zet alles op scherp.

De vijfde rol is weggelegd voor de afwezige vader. Deze man speelt in het leven van Amanda nog een grote rol. Van de spijt van het vallen voor alleen de charmes van deze man en niet te kiezen voor een andere aanbidder, tot de angst dat Tom zo wordt als zijn vader. Hij is voortdurend als een schaduw aanwezig.

Chris Nietvelt is niet te temmen

Dit stuk is geschreven door Tennessee Williams en is geregisseerd door de Amerikaan Sam Gold, sober en intiem verbeeld. Het is een herkenbaar verhaal, ondanks de mogelijk buitenproportionele karaktereigenschappen van Amanda Wingfield, waarin ze in de wanhoop van het bestaan een uitvlucht zoekt in de alles overheersende zorg voor haar kinderen.

Nietvelt is een meesteres in het neerzetten van de gelaagdheid van de hysterische en neurotische Amanda. Een niet te temmen vrouw, maar zeer gedoseerd gebracht. De kinderen, Smits en Devos, laten respectievelijk het vuur en de onmacht schitteren. Schut maakt een krachtige indruk als hij Laura probeert te overtuigen van haar gebrek aan zelfvertrouwen en hoe ze anders kan leren denken.

Glazen speelgoed is intiem

Wat ook stevige indruk maakt in deze regie is het licht als terugkerend element in de tekst en als instrument. Door bij de opkomst van Smits, als verteller, het zaallicht aan te laten is er direct een intimiteit die blijft bestaan. Het licht is een middel om als uitroepteken iets te benadrukken. Het glazen speelgoed hult de wereld in regenboogkleuren door het licht wat er doorheen schijnt. Dromerige Tom is voor mij het lichtpunt in de voorstelling, voor zijn zus en voor zijn moeder, maar hij kan er aan ten onder gaan. Het licht blijft me bij als metafoor voor de vraag of je kiest voor jezelf en je eigen licht of voor de zorg voor anderen.

http://tga.nl/voorstellingen/glazen-speelgoed/speellijst

img3229_31

GLAZEN SPEELGOED VAN TONEELGROEP AMSTERDAM

EEN BRUID IN DE MORGEN VAN MAREN E. BJøRSETH

Resa, , , , , , , , , Een reactie plaatsen

EBIDM_Pers_018918_490x940

Gisteravond in Frascati in Amsterdam zag ik Een bruid in de morgen van Toneelgroep Amsterdam en Frascati Producties, geregisseerd door Maren E. Bjørseth. Over deze voorstelling is na de première in 2014 heel lovend geschreven en is in dat jaar geselecteerd voor het Nederlands Theater Festival. Camilla Siegertsz is voor haar rol van nicht Hilda in deze voorstelling genomineerd voor de Colombina 2015. Marieke Heebink, Fred Goessens, Alwin Pulinckx en Jip Smit spelen respectievelijk de moeder, vader, zoon en dochter en ze doen dat innemend en overtuigend, vol mededogen voor hun personage.

De personages zijn als aapjes in een circus, die wanhopig hun kunstje vertonen en dat tot iedere prijs blijven doen om te overleven. Ze doen dit voortreffelijk. Heebink die fysiek en verbaal haar controlebehoefte en verlangen naar een beter leven neerzet als een huis en daarmee haar man, Goessens, overspoelt en domineert. Het innerlijk lijden van deze man en de machteloosheid zijn van zijn gezicht en hele houding af te lezen. Hij houdt vast aan het volbrengen van zijn concerto waar hij al vele jaren aan werkt.

Het witte doek, wat het huis symboliseert en als een circustent het gezin omsluit, kent geen geheimen. In een niets verhullend schaduwspel zien we Thomas (Pulinckx) naakt uit het bed van zijn zus stappen. Een relatie die het daglicht niet kan verdragen. Hij moet zich klaarmaken voor de komst van nicht Hilda. Zijn moeder ziet een mooie toekomst voor hem. Ze kwijnt weg in de armoede en verstikking waarin ze leven en denkt een uitweg te hebben gevonden.

Tegenover de leugenachtigheid en het bittere cynisme van de ouders staat de onschuld en de kinderlijke, grenzeloze vrijheid van de broer en zus, die nu geconfronteerd worden met het feit dat hun gecreëerde afgebakende droom niet kan blijven bestaan. De spanning die zich opbouwt door de komst van nicht Hilda leidt tot een onvermijdelijke afbraak van alle overlevingsmechanismen met als climax geen bruilofts- maar een rouwscène.

De acteurs grijpen me bij mijn strot en nemen me mee hun wereld in. De onschuldige wereld van Thomas en Andrea (Smit): zo kwetsbaar, poëtisch en schrijnend tegelijk. Het verlangen van de moeder naar een beter bestaan en het verlangen naar liefde en bevestiging, wat verborgen ligt onder gekonkel en een laag dominantie, is pijnlijk hilarisch verbeeld. Hartverscheurend is het op de momenten dat haar pantser afvalt en zij blijk geeft van zachtheid en mededogen. De zoon die niet met de spanning van alle verwachtingen kan omgaan en daardoor steeds meer van zijn afhankelijke persoonlijkheid blootlegt. De vader die zichzelf geselt met de gedachte ooit zijn concerto af te maken en iedereen wil overtuigen van die illusie. Geen enkele illusie mag doorgeprikt worden want dan ontbrandt zijn vuur heel kort en zeer krachtig. En nicht Hilda die gedreven wordt door haar seksuele frustratie en koste wat kost krijgt wat ze hebben wil. Op een absurdistische wijze, die Siegertsz moeiteloos afgaat, drijft zij dit gezin uiteen.

De circustent krijgt iets sacraals als de leugens open liggen en daardoor de wonden bloot gelegd worden. Een beeld van een trouwkapel ontstaat of van een klein kerkje om te rouwen. De hele enscenering van Een bruid in de morgen heeft prachtige symbolische waarde en daar bovenop komt de intense muziek die het geheel kracht bij zet. De personages zijn gebroken en ik sta met knikkende knieën op om te applaudisseren. Alle lovende kritieken waren niet van de lucht en deze voorstelling heeft ook mijn hart gestolen.

De komende weken nog te zien in verschillende theaters in het land: http://tga.nl/voorstellingen/een-bruid-in-de-morgen/speellijst 

EEN BRUID IN DE MORGEN VAN MAREN E. BJøRSETH