GEVECHTEN EN METAMORFOSEN VAN EEN VROUW
Gezien 15 september Toneelschuur Haarlem
Frituurlucht bij binnenkomst, een smoezelige atmosfeer en een rauw, meedogenloos interieur haalt me een duidelijk afgebakende wereld binnen. De wereld van Eddy Bellegueulle, althans de wereld waarin hij opgroeit en aan is ontsnapt. De foto waarop hij zijn moeder ziet als ze begin twintig is, vol verwachting naar de toekomst, is uitgangspunt van het verhaal. Zijn moeder tracht te ontsnappen aan het heden, terug naar die toekomst. “Ik verdien een beter leven”. Ze vecht daarvoor als een leeuwin, maar of ze echt transformeert blijft de vraag. Een wereld verlaten is iets anders dan dat die wereld jou verlaat.
Na de toneelstukken Weg met Eddy Bellegueulle en Wie heeft mijn vader vermoord is het nu tijd voor de bewerking van een derde boek van Eduard Louis. Ivo van Hove regisseert Gevechten en metamorfosen van een vrouw net als hij dat deed met Wie heeft mijn vader vermoord. In tegenstelling tot die voorstelling is Gevechten zeer realistisch vormgegeven wat zijn nut bewijst. Je ziet de moeder, gespeeld door Marieke Heebink, en de zoon, Majd Mardo opgenomen worden in hun omgeving, verzwolgen bijna, waardoor de strijd om daaraan te ontsnappen onbegonnen lijkt.
“Boodschappen doen, middageten maken, afwassen, poetsen, bedden van de kinderen opmaken, avondeten maken, wachten op je vader, eten, afruimen, afwassen, elke dag opnieuw”. Dit is het ritme waar de moeder zichzelf in heeft vastgezet. Ze ziet het, ze voelt het tot in iedere vezel, maar heeft de weg uit de loopgraven nog niet gevonden. Eddy gaat op een gegeven moment naar een lyceum en ziet een andere wereld, waarin huiselijk geweld en de omgangsvormen zoals hij die kent geen gemeengoed zijn. Ze hebben in wezen een goede band, deze zoon met zijn moeder. Hartverwarmend wordt dat duidelijk als moeder opkomt en ze vertelt over een reis die ze gaan maken naar de bergen. Ze heeft het via de sociale dienst voor elkaar gekregen om te kunnen gaan. Ze is zacht, aanraak baar en jong in haar doen en laten. Maar mag ze gelukkig zijn?
Heebink speelt de rol van de moeder in alle lagen op volle sterkte. De moeder is bikkelhard en kwetsbaar tegelijk. De worsteling tussen deze uitersten is continue zichtbaar. Als ze zich klein voelt en gelukkig wil zijn zie je haar denken of dit wel kan en mag. Als ze haar zoon in elkaar trapt voel je de pijn en het verdriet. De zwaarte die de moeder meetorst in haar leven zie je in houding en beweging terug als ze haar dagritme afwerkt, wat ondanks de triestheid heel geestig is. Als ze samen naar het circus gaan doet het opgewonden gevoel haar bijna zweven. Mardo speelt de zoon vertederend en liefdevol, maar ook glashard. Ieder woord telt en dringt binnen. De urgentie waarmee hij speelt doet me denken aan de stijl van actrice Halina Reijn. Je kunt niet om hem heen.
De tekst uit het boek wordt niet bewerkt naar een dialoog. Het blijven overpeinzingen, uitwisselingen van gebeurtenissen en ervaringen van de twee personages over en uit hun leven. Het voelt daardoor soms alsof de tekst tussen moeder en zoon instaat maar zij hebben ook steeds bergen te verzetten om elkaar te bereiken. Deze vorm geeft de relatie daardoor een extra lading. “Ik heb zin om me te amuseren”, zegt moeder aan het eind bij een etentje met haar zoon. Dat zou tijd worden. Ze moet nog afkijken hoe het hoort, ze speelt mogelijk nog een rol, maar vechten hoeft ze niet meer. Metamorfoseren is een ongoing proces en dan komt een ander model jurkje vanzelf.
https://ita.nl/nl/voorstellingen/gevechten-en-metamorfosen-van-een-vrouw/
https://delamar.nl/voorstellingen/gevechten-en-metamorfosen-van-een-vrouw/
HET TEMMEN VAN DE FEEKS ALS ONDERZOEK NAAR ROLLENPATRONEN
Gezien try out 23 februari Toneelschuur Haarlem (première 28 februari)
Nina Spijkers gebruikt het temmen van de feeks als een onderzoek naar gelijkheid en kracht. Ze laat de mannenrollen door vrouwen spelen en de vrouwenrollen, Katherina en haar zus Bianca, door mannen. Deze regie is een rijkdom aan verwarring, klare taal en bevestigt een aantal dingen die ik al vermoedde en Spijkers waarschijnlijk ook.
We zien bij aanvang een grote wand met diverse outfits. De transformatie van man naar vrouw en andersom zien we in detail voor ons. Handgebaren, houding en mimiek veranderen automatisch mee. Als de wand verschuift zien we een zoet decor, lichtgeel en lichtblauw gekleurd. In het blauwe deel zand, speelgoedauto’s en gereedschap. In het andere deel de stofzuiger, een bloemetje en een strijkplank. Typisch mannelijk en vrouwelijk, maar ook kinderlijk en moederlijk.
Het verhaal van Shakespeare, vertaald door Tom Kleijn gaat over Baptista Minola met zijn 2 dochters. De oudste, Katherina, is de genoemde feeks en zal nooit aan een man komen. De jongste, Bianca, is heel innemend en welbespraakt, maar kan pas worden uitgehuwelijkt als er iemand is die wil trouwen met Katherina. Voor Bianca zijn er genoeg gegadigden en zij spreken af iemand te vinden voor Katherina zodat één van hen kan trouwen met Bianca. Zij vinden Petruchio bereidt Katherina te temmen.
Het is niet storend dat Katherina, gespeeld door Roeland Fernhout, een baard heeft. Zoals het ook niet storend is dat de mannen Gremio, Lucentio en Hortensio qua fysiek en stem duidelijk vrouwen zijn. Zij lopen, handelen en uiten zich wel stereotiep waardoor ze ons confronteren. Juist omdat ze de typisch mannelijke uitingsvorm wat overdrijven zie je hoe belachelijk bepaald gedrag is. Voor de vrouwen geldt dit ook, vooral bij Xander Vledder als Bianca. Zij verleidt de mannen met haar uiterlijk en zoetgevooisde stem op een geestige manier.
Ik vond het hilarisch omdat we werden geconfronteerd met ons gedrag als vrouw en man. Ik vond het indrukwekkend omdat we in deze voorstelling zien dat als de rollen zijn omgedraaid er meer gelijkwaardigheid is tussen man en vrouw.
Katherina door Fernhout was kwetsbaar en ontroerde me regelmatig. Petruchio door Astrid van Eck was aanraakbaar en transparant.
Mijn vermoeden werd bevestigd. Als we de rollen omdraaien is er meer gelijkwaardigheid tussen man en vrouw. Ik ben benieuwd of dat is wat Spijkers wilde ondervinden met deze voorstelling. Én ik ben benieuwd hoe de acteurs en actrices dit vonden om te spelen. Ik heb eigenlijk meer vragen dan antwoorden na het zien van deze voorstelling. Het lijkt me zinvol dat veel mensen dit ervaren en we meer vraagtekens zetten bij hoe wij invulling geven aan onze hokjes en bijbehorend gedrag. Hiermee mag sowieso meer geëxperimenteerd worden wat mij betreft.
https://www.toneelschuurproducties.nl/feeks/
foto Annaleen Louwes
CALIGULA, OVER DE KUNST, WREEDHEID EN DE WAANZIN
Gezien, 11 februari ITA Amsterdam
‘Ik wil het onmogelijke mogelijk maken’. Caligula heeft de macht om deze wens uit te voeren in een experiment om de bevolking de ultieme vrijheid van de dood te schenken. ‘En toch zijn de mensen niet gelukkig’.
Vincent van der Valk speelt één van de meest wrede heersers uit de geschiedenis in het gelijknamige stuk van Theater Utrecht. Vanuit onmacht over het verlies van zijn zus en geliefde Drusila besluit hij willekeurig mensen te doden om het leven nog van enige betekenis te voorzien. Hij lijkt waanzinnig en weloverwogen tegelijk. Hij slaapt nauwelijks, rust niet maar blijft helder denken. Zijn logica zuigt je mee in zijn wereld die om hem heen steeds radelozer wordt.
Thibaud Delpeut regisseert deze voorstelling geschreven door Albert Camus. Wat mij raakt is dat de voorstelling over de beeldende kunst en theater zelf gaat. De onverbiddelijkheid van de schoonheid zonder te hoeven kiezen tussen goed en kwaad is voor mij de essentie. De beeldende kunst en muziek versmolten met deze voorstelling bevestigen dit. De projectie van het zwarte vierkant van Malevitsj waarin Caligula opgaat is beangstigend. Malevitsj had als doel met zijn kunst een nieuwe werkelijkheid te scheppen, precies zoals Caligula beoogt.
Caligula heeft de macht te kunnen leven zonder te hoeven kiezen tussen goed en kwaad. Hij experimenteert, redeneert en handelt zoals het hem lief is. Het is poëtisch en zeer kwaadaardig tegelijkertijd. Hij handelt als een scheppend kunstenaar, maar hij vernietigt om zo tot iets groters te komen. In ieder geval tot hij zichzelf vernietigt, een gegeven dat voor hem vaststaat.
Scipio, de dichter, een prachtige rol van nieuwkomer Abdulaal Hussein is de enige die niet kiest. Hij ziet de schoonheid en het kwaad in één verenigd en oordeelt niet. Caesonia (Sylvia Poorta) verdrinkt in haar begeerte en uiteindelijk in haar vrees. Zij zal ook moeten sterven. Zo komt Caligula tot de stilte en de eenzaamheid die hij begeert. De stiltecompositie 4’33” van John Cage is de voorbode voor deze op één na laatste moord. Alle beelden in de geest van Caligula: Mondriaan, van Gogh en platte porno vermenigvuldigen zich en spatten uiteen in de dwingende macht en stilte van die compositie.
Van der Valk als Caligula bedenkt op het moment wat hij nu weer eens zal gaan doen. De redenaties en logica ontstaan daar op het toneel op die avond, terwijl de tekst niet de gemakkelijkste is. Zijn fysiek is onderworpen aan de rol, hij lijdt met iedere beweging en gebaar meer. Het is geniaal. Met momenten miste ik wel dynamiek in de voorstelling, iets te klinisch kwam het op me over. Mogelijk nodig zoals een chirurg alle rust nodig heeft zijn operatie uit te voeren. Caligula had dit momentum nodig om zijn ziel aan ons te tonen en daarmee die van zijn medemens bloot te leggen. Of hij nu waanzinnig is of angstaanjagend eerlijk zoals de vraag in de flyer gesteld wordt weet ik niet. Hij heeft het onmogelijke mogelijk gemaakt en dat heeft angstig lang geduurd.
TONEELGROEP AMSTERDAM OVERSTIJGT ZICHZELF MET IBSEN HUIS
Gezien 16 februari 2018 Stadsschouwburg Amsterdam
‘Mensen bouwen huizen voor privacy, niet om de vuile was buiten te hangen.’
Precies waar deze familie denkt goed in te zijn: de vuile was binnen houden, er niet over spreken, doen alsof er niets aan de hand is waardoor iedereen letterlijk stikt. Het vakantiehuis van de familie Kerkman wordt gebouwd op grond die vergiftigd is door een gruwelijke daad van de hoofdpersoon Cees Kerkman (Hans Kesting), tijdens de bouw van het huis. Die daad is de oorsprong van alles daarna. Vanuit deze handeling ontstaan manipulaties, intriges, zwijgconstructies en obstructies in de stroom van het leven waardoor iedereen gevangen blijft. De dood is de enige verlossing.
Simon Stone schrijft en regisseert Ibsen Huis vanuit zijn bewondering voor de schrijver Ibsen en zijn beklemmende toneelwerk. Hij creëert een familie die aan elkaar geketend zit door traumatische gebeurtenissen die bij iedere generatie door het bloed stromen…
View original post 351 woorden meer
DE WERELD VAN DE LIEFDE GENADELOOS GEOPENBAARD IN HUSBANDS AND WIVES
Gezien op 22 juni, Stadsschouwburg Amsterdam
Op het podium wordt gedurende de voorstelling Husbands and Wives het huis ingericht van verschillende koppels. Symbolisch wordt het huis ingericht met de voorwaarden, verwachtingen en fantasieën die ze van en over het leven hebben en vooral van en over de liefde. In Husbands and Wives, geschreven door Woody Allen, wordt door Toneelgroep Amsterdam op dolkomische wijze recht gedaan aan de film en het leven. De regisseur Simon Stone heeft de scènes uit de film één op één overgenomen, haarscherp vertaald door Rik van den Bos. De zes acteurs bruisen van het spelplezier en als je denkt dat het niet méér kan, kan het toch nog.
Judy en Gabe, Halina Reijn en Ramsey Nasr, een lief, intellectueel maar tikkeltje neurotisch schrijverskoppel krijgen van hun beste vrienden Sally en Jack, Marieke Heebink en Aus Greidanus jr., te horen dat ze uit elkaar gaan. Een…
View original post 465 woorden meer
UIT HET LEVEN VAN MARIONETTEN; BEKLEMMEND EN COMPLEX
Gezien, 10 november Stadsschouwburg Amsterdam
Beklemmende getuigenissen die meer verwarren dan helderheid brengen. Iedereen is schuldig aan zijn eigen ellende en iedereen heeft belang bij de ellende van de ander. Ruzies, overspel, angsten en wantrouwen kenmerken het huwelijk van Peter en Catharina. Ze kunnen niet zonder elkaar en zijn met elkaar vergroeid. In scènes uit een huwelijk kwamen ze al even langs. Nu leren we ze beter kennen. Hoe ze zich tonen is niet hoe ze zich werkelijk voelen. Een thema wat veelvuldig terugkomt in werk van Ingmar Bergman. Meerdere malen is zijn werk te zien geweest bij Toneelgroep Amsterdam. Nu uit het leven van marionetten.
Uit het leven van marionetten bestaat uit een reeks getuigenissen die inzicht moeten bieden in de weg die de hoofdpersoon Peter Egerman (Eelco Smits) heeft afgelegd om te komen tot een gruwelijke misdaad. Peter vermoordt en verkracht een prostituée. Het geheel geeft een fragmentarisch…
View original post 372 woorden meer
BUITENGEWONE THUISLOZEN VAN LARS NORÉN DOOR THEATER UTRECHT
Gezien première 12 oktober Stadsschouwburg Utrecht
Thuislozen, buiten gewone mensen, staat op de flyer. Die gelaagdheid in de aankondiging ís de voorstelling. Mensen op een plein in een stad, aan het overleven met elkaar, zonder elkaar, aan de drank en aan de drugs of met té veel praatjes om zichzelf staande te houden. Ze zijn vies en aanraakbaar tegelijk. Ze ontroeren en stoten af en ik sluit ze in mijn hart. Het zijn mensen zoals jij en ik, maar bezitten een puurheid of missen een laagje waardoor ze het niet redden. Thuislozen is een vervolg op Een soort Hades waar Thibaud Delpeut de Regieprijs 2016 voor won. Een soort Hades greep me bij de lurven, Thuislozen knijpt in mijn hart. Buitengewone mensen geportretteerd door buitengewone acteurs.
Delpeut werkt voor deze voorstelling samen met Adelheid Roosen, theatermaker en actrice, bekend van de wijksafari’s. Ze gaan voor Thuislozen ook de wijk in op zoek naar lokale helden die op wat voor manier dan ook te maken hebben met dak- en thuislozen in onze steden, zowel professioneel als ervaringsdeskundig. Zo ontmoeten we in de voorstelling mensen die zelf aan den lijve ondervinden hoe het is om op straat te leven. In de regie van Delpeut en Roosen zijn deze twee aspecten voortreffelijk met elkaar verweven: in de ‘pauzes’ is er tijd om te plassen, er is bier en er kan geluisterd worden naar de helden en vooral vragen stellen!
Tijdens de voorstelling is er plaats in de zaal uiteraard, maar ook op het podium. We zitten samen met de acteurs in de sleep-Inn. Een intense beleving om zo dicht op de verhalen te zitten. Naast mij zitten twee dames te lachen als de zwaar-verslaafde Sanna (Claire Bender) weer op haar fiets langs rijdt om zoek naar een klant. Ook vragen ze zich af wat de boodschap is van deze voorstelling. Ik verwacht dat dit precies is wat er ook op straat gebeurt. Voorbijgangers kijken weg, lachen uit ongemakkelijkheid óf mensen geven juist geld niet wetende waar het voor gebruikt wordt en stellen hun hart open. Beiden reacties komen vanuit de harde confrontatie met deze werkelijkheid. Wat kun je écht doen om deze mensen te helpen. Dat is de vraag die bij mij naar boven komt? In ieder geval niet wegkijken en bovenal de thuislozen als mens blijven zien. Dat pikte ik op van de lokale held Fred, die als tweederangs burger werd gezien in zijn tijd op straat. Zo gaat het.
De voorstelling Thuislozen heeft geen kop en staart. Het begint midden in de verhalen en eindigt daar ook. De situatie is uitzichtloos. De rode draad door de voorstelling is de liefde tussen Sanna en Micke (Ward Kerremans) die aan elkaar vastzitten door hun verslaving. Maar nooit zijn de personages zonder hoop. Onverbiddelijk gaan ze door in hun eigen wereld en maken er het beste van. Uiteindelijk is iedereen op zoek naar liefde in welke vorm dan ook. Ilke Paddenburg staat in één van de laatste scènes volledig wanhopig te vragen of iemand haar even vast wil houden. Inmiddels zit ik alweer in de zaal en wil opstaan, maar ook weer niet. Zoals mogelijk in het echte leven er ook aarzeling is om het te doen. Gelukkig staat er iemand op die op het podium zit en houdt haar vast.
Los van de confronterende boodschap van de voorstelling die de wereld in moet, is de manier waarop de boodschap gebracht wordt ongemeen sterk. De voorstelling is rauw en intens, het schuurt en het ontroert en de personages gaan onder je huid en in je hart zitten. Voornamelijk Bender en Paddenburg blijven mij bij, zij spelen beiden op een uitzonderlijk intelligente manier die adembenemend is. Zonder de anderen tekort te doen, allemaal zijn ze buiten gewoon.
foto’s : Roel van Berckelaer
THE NATION LAAT ALLE ZEKERHEDEN KANTELEN
Gezien 14 september Stadsschouwburg Amsterdam
Eric de Vroedt schrijft en regisseert The Nation. Een voorstelling bestaande uit zes afleveringen waarbij hij speelt met de grenzen van televisie en theater. We binge-watchen alsof we Netflixen. Deze vorm maakt het spannend, rauw en realistisch. De inhoud is actueel en vraagt dringend om aandacht. Wat is waarheid? Waarop kunnen we vertrouwen? Na deze voorstelling weet ik niets meer zeker. De waarheid bestaat niet.
The Nation gaat over de Schilderswijk in Den Haag, maar het kan over ieder andere wijk gaan in een grote stad waar het overleven is. Het verhaal start met de verdwijning van een jongetje, Ismaël. De hele wijk is in rep en roer, maar vooral om het eigen belang te verdedigen. We zien de mengelmoes van culturen elkaar opzoeken en elkaar haten. Autoriteiten met verschillende grondslagen willen de macht en zoeken tegelijkertijd de samenwerking. Alles haakt in elkaar. In deze voorstelling is het ook niet mogelijk je met iemand te identificeren omdat ze allemaal de waarheid spreken. Het is geniaal hoe je inkijk krijgt in de achtergrond van alle personages en daar sympathie voor kunt hebben, hoe haaks de levenshoudingen ook op elkaar staan. Deze voorstelling is een totaalbeeld van de corruptie en vleierij, gruwelijkheden en trauma’s, overlevingsmechanismen en machtsverhoudingen die we vaak niet zien of willen zien. De Vroedt laat ons achter de macht, het trauma, het oppurtunisme en de welwillendheid van mensen kijken. Geniaal gemaakt.
Met een geniaal ensemble uitgevoerd. Ze staan allemaal op scherp zoals hun personages op hun scherp moeten staan om te overleven en te vechten voor hun idealen. Vanja Rukavina als Damir steelt mijn hart en maakt me bang. Ik weet niet of hij met mijn gevoelens speelt als het gaat over het feit dat iedereen hem voor terrorist aanziet en hij daaronder lijdt. Die gelaagdheid in zijn spel is briljant. Romana Vrede als Mariam ontroert me en stoot me af. Ze wil het beste voor haar kinderen maar sommige keuzes die ze maakt lijken daar haaks op te staan zodat ik niet weet of ik haar kan vertrouwen. Haar vragende, onderzoekende blik is er één uit duizenden. Tamar van den Dop als Lineke Kuypers en Neeltje Tromp is hyperrealistisch hilarisch.
Toch na alle bejubeling heb ik één kanttekening. Aflevering zes had voor mij niet meer gehoeven. We zien in die aflevering een hele andere vorm, een soort dia-achtige samenvatting bij de begrafenis van verschillende conversaties. Hoewel ik het spel in deze laatste aflevering onverminderd sterk vind, voegt de inhoud voor mij niet veel meer toe aan deze geniale voorstelling die veel beelden aan het wankelen brengt. Alles is al gezegd en getoond om dat te bewerkstelligen.
REVOLUTIONARY ROAD, COMPROMISLOZE ZOEKTOCHT NAAR EEN BIJZONDER LEVEN
Gezien 12 september Bellevue theater tijdens Theaterfestival
Een benauwde kamer waar niemand meer uit kan als metafoor voor het leven waarin we allemaal vastzitten. Het decor is een vierkant gat, kleurloos en somber. Vier personages wentelen zich in deze zitkuil in allerlei bochten. Ze verstoppen zich, geven zich daarmee het meest bloot, draaien om de feiten heen waardoor het leven een troebel geheel wordt. Wat houden we in stand in onze mooie huisjes in mooie straatjes en wat levert het op om dit te doorbreken, vrijheid of machteloosheid? Erik Whien zoekt in Revolutionary Road aan beide kanten naar de waarheid, maar die blijft toch in het midden en dat lijkt bijna een waarschuwing aan de mensen die het zich ook afvragen.
Revolutionary Road gaat over April en Frank Wheeler, door Alejandra Theus en Teun Luijkx, een ogenschijnlijk gelukkig jong echtpaar in die mooie straat met die mooie huisjes. Alles oogt fantastisch, maar vanbinnen broeit en borrelt het. Ze leven hun leven, maar is het wel hun leven. Waar voldoen ze aan en wie stellen ze tevreden. Op de eerste plaats elkaar, althans dat proberen ze en denken ze te doen. Maar eigenlijk leven ze langs elkaar heen en weten ze in de kern niet wat er bij de ander leeft. Ze weten het eigenlijk van zichzelf niet. Ze besluiten om naar Parijs te emigreren om zichzelf daar te vinden. Door omstandigheden gaat het niet door en deze omstandigheden veranderen alles met een fatale afloop.
Daaromheen hebben we het geweldige koppel Milli en Shep, door Malou Gorter en Jacob Derwig, buren en toneelvrienden die een cliché zijn geworden van zichzelf. De andere personages daarnaast op het kantoor van Frank en uit de buurt zijn stuk voor stuk meesterlijk opgevoerde karakters die precies de angel laten zien, die angel eruit trekken zullen ze nooit durven. Dat maakt Revolutionary Road een intens psychologisch stuk.
De voorstelling Revolutionary Road staat op het Nederlands Theater Festival als één van de tien beste voorstellingen van het afgelopen seizoen. Theus is genomineerd voor de Theo d’ Or, de toneelprijs voor de beste vrouwelijke hoofdrol. Revolutionary Road maakt de hoge verwachting waar. De acteurs spelen beheerst, zorgvuldig en op het scherpst van de snede. De rolwisselingen van Derwig en Gorter zijn virtuoos, geestig en heel verrassend. De schakeringen in emoties hebben een grote reikwijdte bij alle vier. Terecht genomineerd.
https://www.theaterrotterdam.nl/agenda/6051/Theater_Rotterdam_Erik_Whien/Revolutionary_Road/?gclid=CjwKCAjwlejcBRAdEiwAAbj6KXPLjb4HucHYYQgyoCUdfGgioYJ9N8RjXj3XeDfq3Iux_dD1SdR6FhoC-IIQAvD_BwE
Theaterinspiratie 