Gezien op 20 februari, try-out Toneelschuur Haarlem

De Wereldverbeteraar van Thomas Bernard kan gezien worden als een langgerekte klaagzang waar de filosoof rondjes blijft draaien rond hetzelfde probleem, maar dat is het zeer zeker niet. In deze regie van Erik Whien raak ik betrokken bij de hoofdpersoon in iedere betekenis van het woord. Ik houd van hem en ik haat hem, hij irriteert me mateloos en maakt me boos, maar hij is ontroerend in zijn onvermogen en daarom ga ik het aan.

De Wereldverbeteraar is een donker stuk en gaat over het onvermogen van een filosoof om contact te maken met de wereld om hem heen. Hij haat alles en iedereen, noemt de mensen in de buitenwereld delinquenten die uit zijn op zijn vernietiging.  Voortdurend leeft hij in de tweestrijd tussen liefde en haat. De hartstocht voor de wereld drijft hem diezelfde wereld zo intens te haten.

Hij ontvangt deze dag een eredoctoraat van de universiteit, in het bijzonder voor zijn geniale traktaat waarin hij schrijft over het verbeteren van de wereld. De hoge heren komen naar zijn huis omdat hij kampt met een zwakke gezondheid. Zijn levensgezellin, die we in deze enscenering niet ontmoeten, maar er wel is helpt hem waar ze kan en wordt desondanks vaak gekrenkt. Den Hartogh staat de gehele voorstelling voor een afscheiding van zwart plastic die in het midden over de breedte van het podium hangt. Het licht bevindt zich aan de achterkant en zwelt soms aan waardoor er iets meer zicht op Den Hartogh is. Hij staat op dezelfde plek, verandert alleen soms van richting. Het is een intens schouwspel wat juist door het statische veel vraagt. Iedere kleine beweging is raak, het zenuwachtige wrijven van de vingers over elkaar, het steeds langzaam bollen van zijn rug waar figuurlijk de hele wereld op ligt. Hij houdt intens van die wereld. Hij houdt ook intens van zijn levensgezellin.

Den Hartogh zit klem in de filosoof, de filosoof zit klem in zijn lichaam en in zijn gedachten, het lichaam zit klem in het huis. Het donkere van zijn gedachten wordt prachtig weergegeven door hoe het decor is opgebouwd of eigenlijk is leeggehaald. We zien geen huis verbeeldt, we zien geen andere personages, we krijgen het zien door de gedachten van de filosoof en de gesprekken met zijn levensgezellin. Hij zit vast in zijn twijfel. ‘De domoor verwezenlijkt, de twijfelaar van uiteen, labyrintisch..’ Een prachtige gedachte van de filosoof, zoals hij al zijn gedachten en twijfels met ons deelt, waarmee hij me afstoot en aantrekt.

Hij is hard voor zichzelf, Spartaans en daarmee legt hij zijn onvermogen meesterlijk bloot waardoor hij me ontroert. Den Hartogh gaat het aan en blijft staan in deze uiterst spannende rol. Het lijkt me een krachtmeting met de tekst, het personage en de enscenering om de woede en de hartstocht naar de oppervlakte te laten komen. Den Hartogh geeft op meesterlijke wijze inzicht in de gedachten van De Wereldverbeteraar.

http://www.toneelschuurproducties.nl/de-wereldverbeteraar/?gclid=CPHvs6TTi8sCFVIW0wod4NAINg