Gezien try-out 21 september, Toneelschuur Haarlem

Première 23 september

Plastic speelgoed, strandstoel, zwembanden, een dj en vette rapmuziek. Niet meteen elementen die je verwacht bij het lijden van de jonge Werther van Goethe uit 1774. De kostuums zijn ook van deze tijd, tikkeltje ordinair maar vooral losjes. Eline Arbo bewerkt de tekst en regisseert deze eerste voorstelling bij Toneelschuur Producties. Ze is op onderzoek uit hoever je wilt of kan gaan voor je idealen met daarin de relatie tussen verstand en gevoel als thema. Ze wil een jong publiek bereiken en aan het denken zetten. De thema’s die aan bod komen in de rijke tekst van Goethe geven daarvoor stof genoeg. De wijze waarop Arbo ze vorm geeft zal meer dan alleen jonge mensen beroeren. Met zelfspot, recalcitrantie en grote geestigheid trekt en duwt ze diepzinnig aan en tegen alles wat ons zekerheid biedt.

Victor IJdens, Diewertje Dir en Sander Plukaard spelen respectievelijk de jonge Werther, Charlotte en Albert. Werther wordt verliefd op Charlotte als hij haar ontmoet op een feest bij de jonge prins en ze dansen tot in de vroege uurtjes. Nadien zien ze elkaar dagelijks totdat Albert, haar verloofde, terug keert van een lange reis. Werther beseft iedere dag meer dat hij Charlotte nooit zal krijgen. Werther is een gepassioneerde jongen die leeft vanuit zijn hart. Zijn gevoel is zijn leidraad in het leven, de hartstocht zijn gids. Hij zakt steeds dieper weg in de wanhoop van de onbeantwoorde liefde. Albert is een verstandige jongen die realiteitszin prefereert boven alles wat hem uit balans brengt. Charlotte bevindt zich ergens daartussen in.

Goethe heeft het lijden van de jonge Werther opgebouwd in de vorm van brieven aan Charlotte. De brieven komen terug in de beschrijvingen van dagen in het leven van Werther waarmee direct een tijdspad van anderhalf jaar duidelijk wordt. IJdens speelt deze rol met verve. Hij ís die gepassioneerde Werther die de poëtische taal van Goethe, bewerkt door Arbo, nergens gekunsteld oplepelt. Dat geldt ook voor Dir en Plukaard die hem in eerste instantie vanaf de zijlijn bijstaan met af en toe een terloopse aanvulling wat het geheel geestig en ongedwongen maakt. Dir is het prototype mooi meisje dat de wereld voor zich inneemt, maar dat zelf niet door heeft. Plukaard is de uit zekerheden opgebouwde kerel die  positiviteit heeft uitgevonden. Een man waar je je acuut aan zou kunnen ergeren, maar dat gebeurt niet. Waar IJdens ontroert door zijn ontwapenende houding, neemt Plukaard je voor zich in door zijn geestigheid. Dir is krachtig in haar mimiek en de kalmte in haar spel is uitgesproken. De drie spelers zijn bovendien muzikaal en de zang is op momenten aangrijpend. De muziek geeft scherpe randjes meer diepte en schuurt en schaaft voortdurend. Moedig zijn de lange stiltes die vallen waarin een blik genoeg zegt en de verwarring of het niet-weten geen woorden nodig hebben.

Arbo en haar acteurs zijn wat mij betreft geslaagd in hun onderzoek naar de relatie tussen gevoel en verstand en wat als leidraad te gebruiken. In zoverre dat daar geen pasklaar antwoord voor is. Niets nieuws zou je denken, maar de wijze waarop de tekst van Goethe past in de hypermoderne plastic wereld van nu geeft het gehele thema een nieuw perspectief. Wat is echt en wat niet? Uit wat voor concepten bestaat ons leven eigenlijk en waarom trappen we er massaal in? Dat zijn in ieder geval vragen die blijven hangen en zo gaat iedereen verder op eigen onderzoek. Dat hoop ik ten minste, want deze voorstelling is daartoe een bevlogen uitnodiging.

https://www.toneelschuur.nl/theater-productie/het-lijden-van-de-jonge-werther

foto Sanne Peper