Gefascineerd door de toneelschrijver Lars Norén bezocht ik een aantal weken geleden Focus Lars Norén, en gisteravond de voorstelling Een Soort Hades van Theater Utrecht, geregisseerd door Thibaud Delpeut, in de Stadsschouwburg Amsterdam. Delpeut heeft met deze regie een duidelijke boodschap voor ogen: de paradoxale opvatting binnen onze huidige maatschappij dat we onze eigen springplank naar succes zijn, maar dat deze springplank niet wordt gefaciliteerd. Daardoor is niet iedereen in staat zichzelf waar te maken omdat ze niet voldoen aan de heersende norm. Prachtig standpunt vol mededogen waar ik achter sta en van waaruit ik deze voorstelling bekijk.

Een Soort Hades gaat over een groep mensen in een psychiatrische instelling. We volgen personages die er al langere tijd verblijven of net binnen komen. De tijdsprongen zijn afwisselend klein en groot. In gesprekken of groepstherapie komen we er langzaamaan achter om welke reden ze daar verblijven. De scène waarin Axel (Peter Blok) het leven beschrijft als een waaier van handelingen, waarin er buskaarten gekocht moeten worden, je je moet aankleden en wassen, je Latijn moet bijhouden enz. raakt de kern van het onvermogen. Niet voor iedereen is dat zo vanzelfsprekend. Blok laat op aangrijpend geestige wijze zien hoe vermoeiend en zinloos het leven is. De achtergrond van geen enkel personage blijft ongemoeid behalve van Sara (Claire Bender) die puur door gestructureerde handelingen en loopjes helder laat zien geen contact aan te kunnen. Mogelijk ziet zij het meest van wat er allemaal speelt bij de anderen. Zij filmt dan ook de ontroerend pijnlijke scène tussen Julia (Wendell Jaspers) en Ulf (Vincent van der Valk) die kennismaken maar daarin spelen alsof ze al vijf jaar de beste vrienden zijn. De ziektebeelden en het toekomstperspectief van deze personages worden beeldend uitgewerkt op bijna cartooneske wijze, zeer inventief. Alle personages leven in hun eigen wereld, de enige die een boog maakt is Marie (Ilke Paddenburg) die opgenomen wordt na een zelfmoordpoging en haar vader beschuldigd van seksueel misbruik. De vader (Heijn van der Heijden) ontkent in alle toonaarden. Heeft Marie het dan toch verzonnen om te verklaren waarom ze altijd buiten de boot valt en het leven haar zo’n pijn doet?

Norén grijpt me met zijn rauwe en poëtische taal, naar het Nederlands bewerkt door Karst Woudstra. De regie van Delpeut doet recht aan Een Soort Hades vanwege het feit dat alle personages met veel compassie worden getoond. ‘De buitenkant kan je schoon wassen, maar de binnenkant niet’, zegt Marie. Daarin wordt het lijden samengevat. Ondanks de ogenschijnlijk weinige groei die de personages doormaken is er loutering op bepaalde momenten binnen de voorstelling wat inzicht verschaft. Zij leven met hun onvermogen en hun trauma’s en houden zich vast aan hun eigen waarheid omdat ze uiteindelijk niet anders kunnen.

nog tot 7 februari in de theaters: http://www.theaterutrecht.nl/voorstellingen/een-soort-hades