Door de populariteit van de voorstelling The Fountainhead van Toneelgroep Amsterdam, die vorig jaar in première ging en gisteren hernomen is in Amsterdam, ben ik me meer gaan verdiepen in de schrijfster Ayn Rand.

Ayn Rand, geboren in 1905 in Rusland, naar Amerika geëmigreerd in 1926 en aldaar overleden in 1982. Ze heeft zich ontwikkeld als toneel- en literatuurschrijfster en als filosofe. Ze was de grondlegger van de filosofische stroming het objectivisme.

Egoïsme is voor Rand een morele deugd. Altruïsme maakt volgens haar passief. Wie hulp accepteert, onderwerpt zich immers aan wat de ander wenst en onderneemt zelf niets meer. Dit gaat ten koste van de creativiteit en betekent het einde van de welvarende samenleving. Rand inspireert door haar optimisme over de mogelijkheden van de mens. Eigen verantwoordelijkheid en creativiteit vind Rand belangrijk. Wie verantwoordelijkheid neemt voor zichzelf, neemt verantwoordelijkheid voor de samenleving.

Rand ontkent dat haar filosofie – het objectivisme – de samenleving zou verwoesten, vanwege doorgeschoten egoïsme. Integendeel: alleen een samenleving van trotse individuen, die hun eigen levensgeluk najagen en verstand kiezen boven vals sentiment, is rechtvaardig en harmonieus. Alle andere vormen leiden tot geweld. De bemoeienis van de staat moet volgens Rand minimaal zijn. Slechts het beschermen van enkele individuele rechten – zoals lijfsbehoud en bezit – is moreel toegestaan. Alle verdere bemoeienissen gaat ten koste van ondernemerszin en creativiteit.

In haar werk, fictie zowel als non-fictie, komt haar gedachtegoed vanzelfsprekend en onmiskenbaar naar voren. The Fountainhead – De Eeuwige Bron – wordt omschreven als een hartstochtelijk pleidooi voor het individualisme en het egocentrisme van de scheppende mens. Het creatieve potentieel zou onderdrukt worden door het conservatisme en het collectivisme.

Ongelooflijk boeiende schrijfster en filosofe en haar gecreëerde personage, de eigenzinnige Howard Roark, heeft al vele mensen aangetrokken. In de roman, op het witte doek (1949) en voor het eerst op toneel gebracht door Toneelgroep Amsterdam. Hij is zo interessant omdat hij karaktereigenschappen laat zien die in onze maatschappij niet als norm worden gezien. Hij speelt het sociale en politieke spel niet. Het egoïsme wat Rand als morele deugd voorstaat is een eigenschap die, mogelijk wel meer mensen prioriteit zouden willen geven, maar dat wordt minder of niet geaccepteerd in onze maatschappij. Om die reden dus nog zeer actueel.

Ramsey Nasr kreeg voor de rol van Roark de Louis d’Or. De voorstelling is sinds de première immens succesvol en dus voortdurend uitverkocht. Aan de kassa, via de wachtlijst, zijn vast mogelijkheden en er kan al gereserveerd worden voor november 2016. Ik ga.

Bronnen: Wikipedia en filosofie.nl